Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-lı, -li, -lu, -lü” ekinin eklendiği sözcük isim olarak kullanılmıştır?
A) Bu konuyla ilgili bir çalışma henüz yapılmadı.
B) Önemli belgeleri masanın üzerinde bırakmış.
C) Liselilerin gezisi oldukça yararlı geçmişti.
D) Çevresinde başarılı bir işadamı izlenimi oluşturuyor.
E) Sorunları çözmek için gizli bir görüşme gerçekleştirdiler.
“-lı / -li / -lu / -lü” Ekinin Görevi ve Sözcük Türü
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
“-lı, -li, -lu, -lü” yapım eki, isim kök ve gövdelerine gelerek genellikle niteleme sıfatı türetir. Ancak bu eki alan sözcük bir varlığı doğrudan karşılarsa ya da isim tamlamasında tamlayan/tamlanan olursa isim görevini üstlenir.
- A Seçeneği: “Bu konuyla ilgili bir çalışma henüz yapılmadı.”
Burada “ilgili” sözcüğü, “çalışma” ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır (“Nasıl çalışma? \rightarrow ilgili çalışma”). - B Seçeneği: “Önemli belgeleri masanın üzerinde bırakmış.”
“Önemli” sözcüğü, “belgeler” ismini nitelediği için sıfat görevindedir (“Nasıl belgeler? \rightarrow önemli belgeler”). - C Seçeneği: “Liselilerin gezisi oldukça yararlı geçmişti.”
“Lise” ismine gelen “-li” ekiyle türeyen “liseli” sözcüğü bir zümreyi/kişiyi karşılayarak isimleşmiştir. Cümlede de çekim eklerini (-ler çokluk, -in tamlayan eki) alarak bir belirtili isim tamlamasının tamlayanı olmuş ve isim göreviyle kullanılmıştır. (Cümledeki “yararlı” sözcüğü ise fiili etkileyerek durum zarfı olmuştur). - D Seçeneği: “Çevresinde başarılı bir işadamı izlenimi oluşturuyor.”
“Başarılı” sözcüğü, “işadamı” ismini nitelediği için sıfat görevindedir. - E Seçeneği: “Sorunları çözmek için gizli bir görüşme gerçekleştirdiler.”
“Gizli” sözcüğü, “görüşme” ismini niteleyerek sıfat görevi üstlenmiştir.
Sonuç ve Doğrulama:
A, B, D ve E seçeneklerinde “-lı, -li” ekiyle türetilen sözcükler isimlerin önüne gelerek onları niteleyen sıfat görevindedir. C seçeneğinde ise “liseli” sözcüğü adlaşarak isim tamlamasında tamlayan olmuş ve isim olarak kullanılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Liselilerin gezisi oldukça yararlı geçmişti.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Sıfat yapan diğer yapım eklerinin de benzer şekilde adlaşıp isim olarak kullanıldığı örnekleri incelemek ister misin?