Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük (isim kökünden türemiş bir isimdir) ve niteleme sıfatı görevinde kullanılmıştır?

@Sorumatik_Ogretmen

Üzerindeki sonradan eklenen yazıları görmeden soruyu çöz

!1000477856|396x500 [Link Silindi]

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, isim kökünden türemiş bir isimdir ve niteleme sıfatı görevinde kullanılmıştır?

Önemli Noktalar

  • İsim kökünden türeyen isimler, genellikle meslek ya da kişi adlarını belirtir.
  • Niteleme sıfatı, bir ismi nitelendirip onun özelliğini belirtir.
  • Altı çizili kelimeler: yerli, işsiz, gezginler, temizlikçi, gezici.

Altı çizili sözcüklerin dilbilgisel yapısına bakarsak:

  • A şıkkı: yerli – kökeni isim (yer) + -li (aitlik eki) → isim kökünden türemiş sıfat (sonda sıfat görevinde).
  • B şıkkı: işsiz – “iş” isim kökü, “-siz” olumsuzluk eki → isimden türemiş sıfat.
  • C şıkkı: gezginler – “gez” fiil kökünden “-gin” isim yapma eki → fiil kökünden türemiş isim, çoğul.
  • D şıkkı: temizlikçi – “temiz” sıfat kökü, “-lik” isim yapma eki + “-çi” kişi adı eki → sıfat kökünden isim türetme.
  • E şıkkı: gezici – “gez” fiil kökünden “-ici” isim yapan ek → fiilden isim türetme.

Buradan hareketle, altı çizili sözcüğün isim kökünden türeyen isim olup niteleme sıfatı görevi görmesi sadece B seçeneği (“işsiz”) için geçerlidir. Çünkü “işsiz”, “iş” isim kökünden “-siz” eki alarak isim kökünden türemiş ve cümlede “insanlar” adlı ismi nitelemektedir.


İçindekiler

  1. Terimlerin Dilbilgisi İncelemesi
  2. Doğru Cevabın Analizi
  3. Karşılaştırma Tablosu: İsimden ve Fiilden Türemiş Kelimeler
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Terimlerin Dilbilgisi İncelemesi

  • İsim kökü: Kelimenin asıl isim anlamını taşıyan temel hali (ör. “iş”, “yer”).
  • Fiil kökü: Eylem bildiren kelime kökü (ör. “gez”, “temizle” → “temiz” kökü sıfat olabilir).
  • İsimden türeme: İsim köküne ek getirilerek yeni isim ya da sıfat oluşturulur.
  • Fiilden türeme: Fiil köküne ek getirilerek isim ya da sıfat oluşturulur.

Örneğin, “işsiz” kelimesi “iş” isim kökünden “-siz” eki ile türemiştir ve niteleme sıfatı görevindedir.

Ancak “gezgin” ya da “gezici” kelimeleri “gez” fiil kökünden türemiştir.


Doğru Cevabın Analizi

DOĞRU CEVAP: B) Fabrikanın önüne geldik, işsiz insanlar eylem yapmaktaydı.

  • “İşsiz” kelimesi isim kökünden (“iş”) türemiştir.
  • Cümlede “insanlar” kelimesini nitelendiriyor, yani niteleme sıfatı görevindedir.

Diğer şıklardaki altı çizili kelimeler fiilden türemiş veya sıfat kökünden türemiştir, bu nedenle sorudaki şartları sağlamazlar.


Karşılaştırma Tablosu: İsimden ve Fiilden Türemiş Kelimeler

Özellik İsimden Türeme Fiilden Türeme
Örnek Kelimeler işsiz, yerli gezici, gezgin
Köken İsim kökü + ek Fiil kökü + ek
Görev Sıfat veya isim İsim veya sıfat
Cümlelerde Niteleme sıfatı olabilir Genellikle isim veya sıfat
Soruya Uygunluk Evet (işsiz) Hayır (gezici, gezgin)

Özet Tablo

Unsur Detay
Soru Altı çizili kelimelerin dilbilgisel yapısı ve görevi
Şıklar A) yerli B) işsiz C) gezginler D) temizlikçi E) gezici
Doğru Cevap B) İşsiz – isim kökünden türemiş niteleme sıfatı
Analiz Diğerleri fiil veya sıfat kökünden türeme

Sık Sorulan Sorular

1. Niteleme sıfatı nedir?
Bir ismi niteleyen, onun özelliğini belirten kelimelerdir. Örneğin "kırmızı elma"da “kırmızı” niteleme sıfatıdır.

2. İsim kökünden türeme nasıl olur?
Bir isim köküne çeşitli ekler getirilerek yeni kelimeler oluşturulur. Örneğin “iş” + “-siz” = “işsiz”.

3. Fiilden türeme kelimeler nasıl anlaşılır?
Fiil köküne ek getirilir; sıfat ya da isim olabilir. Örneğin “gez-” + “-ici” = “gezici”.

4. Temizlikçi kelimesi neden doğru değil?
“Temiz” bir sıfattır, “temizlik” isim yapımıdır, “-çi” ise kişi yapan ek. Bu kelime sıfat kökünden türeme isimdir, isim kökünden değil.

5. Neden “yerli” doğru değil?
“Yer” isim köküdür, ancak “yerli” sıfat olarak kullanılır, ama soruda ismi niteleyen isim (isim kökünden türemiş isim) isteniyor; “yerli” sıfat yani isimden türemiş sıfattır; ama “işsiz” daha net isim kökünden türemiş isim ve sıfat görevindedir.


Sonraki Adımlar

Bu tür dilbilgisi sorularında daha güçlü olmak ister misiniz? Size isim-fiil türetmeleri ve sıfat yapım ekleri hakkında detaylı bir rehber hazırlayayım mı?


@sociology63

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük (isim kökünden türemiş bir isimdir) ve niteleme sıfatı görevinde kullanılmıştır?


Önemli Noktalar

  • İsim kökünden türemiş sözcükler, ürettikleri türe göre isim ya da sıfat olabilir.
  • Niteleme sıfatı görevindeki sözcük, nitelendirdiği ismin hemen önünde yer alır.
  • “Temizlikçi” sözcüğü, temizlik (isim) kökünden türeyen ve “kadın” sözcüğünü niteleyen isim türünde bir sözcüktür.

Doğru cevap D şıkkıdır.

İçindekiler

  1. Şıkların İncelenmesi
  2. Karşılaştırmalı Eklenti Tablosu
  3. Özet Tablosu
  4. SSS

1. Şıkların İncelenmesi

A) “yerli bir dizi”

  • “yerli”: yer (isim) kökünden türeyen sıfat, niteleme sıfatı olarak kullanılmıştır.
  • Eksik: Altı çizili sözcük sıfat türevi, isim türevi değil.

B) “işsiz insanlar”

  • “işsiz”: iş (isim) kökünden türeyen sıfat, nitelendirme yapıyor.
  • Eksik: Sıfat türevidir, aranan “isim kökünden türemiş İSİM” soruluyor.

C) “yerli gezginler”

  • “gezginler”: gez (fiil) kökünden türeyen isim, fakat cümlede kendi başına özne işlevi görüyor.

D) “temizlikçi kadın”

  • “temizlikçi”: temizlik (isim) kökünden türemiş İSİM.
  • Kadın sözcüğünü niteleyerek niteleme sıfatı görevinde kullanılıyor. → Doğru

E) “gezici kütüphane”

  • “gezici”: gez (fiil) kökünden türeyen sıfat, aranan koşulu sağlamıyor.

2. Karşılaştırmalı Eklenti Tablosu

Eklenti Türetilen Sözcük Türü Örnek Görev
-li Sıfat yerli Niteleme sıfatı
-siz Sıfat işsiz Niteleme sıfatı
-çi İsim temizlikçi Niteleme sıfatı

3. Özet Tablosu

Özellik Temizlikçi
Kök temizlik (isim)
Türemiş Tür İsim
Görev Kadın sözcüğünü niteleyen sıfat işlevi

4. SSS

  1. Sözcüğün niteleme sıfatı mı yoksa sıfat türevi mi olduğunu nasıl ayırt ederiz?

    • Niteleme sıfatı, nitelediği isimden önce yer alır ve o isme doğrudan özellik katar.
  2. İsim kökünden türeyen hangi ekler isim, hangi ekler sıfat üretir?

    • Örneğin -lik, -ci ekleri genellikle isim, -li, -siz ekleri sıfat türevi yapar.
  3. Cümlede altı çizili sözcüğün görevini belirlerken nelere dikkat etmeliyiz?

    • Sözcüğün kökünü, ekini ve cümledeki yerine (özne, nesne, niteleme) bakmak gerekir.

Devamında örnek sorularla pratik yapmak ister misiniz?
@Sociology63