Aşağıdaki cümlelerin hangisi yalnız temel ögelerden oluşmuştur?
A) Çocuk edebiyatı alanında birçok çalışmaya imza atmıştı.
B) Dünyanın tüm işini sırtlanmıştı âdeta.
C) Bu kitapta anlatılanlar bir devrin yansımasıdır.
D) Polatlı’ya gelince bir süre mola verdik.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir sözcük grubundan oluşmamıştır?
A) Böyle davranarak bir gün başını yakacaksın.
B) Polisler bu adamı uzun süredir takip ediyordu.
C) Uzun süre rüzgârda kalınca şifayı kaptık.
D) Amcam, tüm insanların iyi olduğunu düşünürdü.
Cümlenin Ögeleri ve Yüklemin Yapısı Çözümleri
3. Soru: Yalnız Temel Ögelerden Oluşan Cümle
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Bir cümlenin temel ögeleri yalnızca Özne ve Yüklemdir.
- Nesne, zarf tümleci ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ise yardımcı ögelerdir.
- İsim ve sıfat tamlamaları ile deyimler birer söz öbeği olduğu için ögelerine ayrılırken bölünemez.
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
-
A Seçeneği: “Çocuk edebiyatı alanında birçok çalışmaya imza atmıştı.”
- İmza atmıştı: Yüklem (Deyim)
- (O): Gizli Özne
- Neye / Nerede?: Çocuk edebiyatı alanında birçok çalışmaya \rightarrow Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç)
- (Yardımcı öge içerir.)
-
B Seçeneği: “Dünyanın tüm işini o sırtlanmıştı âdeta.”
- Sırtlanmıştı: Yüklem
- Kim?: O \rightarrow Özne
- Neyi?: Dünyanın tüm işini \rightarrow Belirtili Nesne
- Nasıl?: âdeta \rightarrow Zarf Tümleci
- (Yardımcı ögeler içerir.)
-
C Seçeneği: “Bu kitapta anlatılanlar bir devrin yansımasıdır.”
- bir devrin yansımasıdır: Yüklem (Belirtili isim tamlaması olduğu için bölünmez.)
- Bir devrin yansıması olan ne?: Bu kitapta anlatılanlar \rightarrow Özne (Sıfat-fiil grubu)
- Cümle yalnızca Özne ve Yüklemden oluşmuştur.
-
D Seçeneği: “Polatlı’ya gelince bir süre mola verdik.”
- Mola verdik: Yüklem (Birleşik fiil)
- (Biz): Gizli Özne
- Ne zaman?: Polatlı’ya gelince \rightarrow Zarf Tümleci
- Ne kadar?: bir süre \rightarrow Zarf Tümleci
- (Yardımcı ögeler içerir.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Bu kitapta anlatılanlar bir devrin yansımasıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Soru: Sözcük Grubundan Oluşmayan Yüklem
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Sözcük grubu (söz öbeği): Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu yapılardır (deyimler, birleşik fiiller, tamlamalar vb.).
- Tek bir sözcükten meydana gelen yüklemler sözcük grubu oluşturmaz.
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
-
A Seçeneği: “Böyle davranarak bir gün başını yakacaksın.”
- Yüklem: “başını yakacaksın” \rightarrow Deyimleşmiş birleşik fiildir, yani bir sözcük grubudur.
-
B Seçeneği: “Polisler bu adamı uzun süredir takip ediyordu.”
- Yüklem: “takip ediyordu” \rightarrow İsim + yardımcı eylemle kurulmuş birleşik fiildir, yani bir sözcük grubudur.
-
C Seçeneği: “Uzun süre rüzgârda kalınca şifayı kaptık.”
- Yüklem: “şifayı kaptık” \rightarrow Deyimdir, yani bir sözcük grubudur.
-
D Seçeneği: “Amcam, tüm insanların iyi olduğunu düşünürdü.”
- Yüklem: “düşünürdü” \rightarrow “Düşünmek” fiilinin geniş zamanın hikâyesiyle çekimlenmiş hâlidir. Tek bir sözcükten oluşmuştur; bir sözcük grubu değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Amcam, tüm insanların iyi olduğunu düşünürdü.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Temel Ögeler: Cümlenin varlığı için zorunlu olan ögelerdir (Özne ve Yüklem). Yüklem tek başına da bir cümle olabilir.
- Sözcük Grubu Parçalanmazlığı: Tamlamalar, deyimler, ikilemeler, birleşik eylemler ve eylemsi grupları cümle ögelerine ayrılırken asla birbirinden ayrılmaz.
Cümlenin ögelerini bulurken tamlamaları ve söz öbeklerini ayırt etmeye yönelik benzer bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?
