Aşağıdaki cümlelerden hangisinde iş (klış) bildi- ren bir fiil vardır?

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde iş (klış) bildi-
ren bir fiil vardır?
A) Öğretmenimin anlattiğı son konuyu çok iyi an-
ladım.
B) Dedemler köyden dün sabah geldiler.
C) Her gece vakit çok geç olmadan uyurum.
D) Yeğenimin boyu görmeyeli epey uzamiş.

Cümlelerde İş (Kılış) Fiilinin Tespiti

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — A Seçeneğinin İncelenmesi

  • Cümle: “Öğretmenimin anlattığı son konuyu çok iyi anladım.”
  • Fiil: anladım (anlamak)
  • İnceleme: Bir fiilin iş (kılış) fiili olup olmadığını anlamak için başına “onu” zamiri getirilir veya fiile “Neyi? / Kimi?” soruları sorulur. Fiil nesne alabiliyorsa iş fiilidir. Bu cümlede “Onu anladım” ifadesi anlamlıdır ve “Neyi anladım?” sorusunun cevabı “son konuyu” olarak cümlede yer almaktadır. Dolayısıyla anlamak bir iş (kılış) fiilidir.

Adım 2 — B Seçeneğinin İncelenmesi

  • Cümle: “Dedemler köyden dün sabah geldiler.”
  • Fiil: geldiler (gelmek)
  • İnceleme: “Onu geldiler” ifadesi anlamsızdır. Fiil nesne almaz, öznenin iradesiyle gerçekleştirdiği bir hareketi ve durumu belirtir. Bu nedenle durum fiilidir.

Adım 3 — C Seçeneğinin İncelenmesi

  • Cümle: “Her gece vakit çok geç olmadan uyurum.”
  • Fiil: uyurum (uyumak)
  • İnceleme: “Onu uyurum” ifadesi anlamsızdır. Fiil nesne almaz, öznenin içinde bulunduğu süregelen bir durumu bildirir. Bu nedenle durum fiilidir.

Adım 4 — D Seçeneğinin İncelenmesi

  • Cümle: “Yeğenimin boyu görmeyeli epey uzamış.”
  • Fiil: uzamış (uzamak)
  • İnceleme: Boyun uzaması öznenin isteği dışında, zaman içinde kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi anlatır. Bu tür fiiller oluş fiilidir.

Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
:white_check_mark: A. Öğretmenimin anlattığı son konuyu çok iyi anladım. — Nesne alabildiği (“onu anladım”) için iş (kılış) fiilidir.
:cross_mark: B. Dedemler köyden dün sabah geldiler. — Nesne alamadığı ve bir durumu bildirdiği için durum fiilidir.
:cross_mark: C. Her gece vakit çok geç olmadan uyurum. — Nesne alamadığı ve öznenin durumunu yansıttığı için durum fiilidir.
:cross_mark: D. Yeğenimin boyu görmeyeli epey uzamış. — Zaman içinde kendiliğinden gerçekleşen değişimi bildirdiği için oluş fiilidir.

Adım 6 — Son Doğrulama
İş fiilleri öznenin kendi isteğiyle yaptığı ve bir nesneyi etkilediği fiillerdir. “Anlamak” fiili doğrudan nesne alabildiği (“konuyu anladım”) için kesin olarak iş (kılış) fiilidir.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: A) Öğretmenimin anlattığı son konuyu çok iyi anladım.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

İş, durum ve oluş fiillerini ayırt etmeyi pekiştirmek için benzer bir alıştırma sorusu çözmek ister misin?