Aşağıdaki cümlelerde renklendirilerek verilen sözcüklerin türlerini uygun kutucuklara işaretleyiniz

SIFAT-FİİL
Aşağıdaki cümlelerde renklendirilerek verilen sözcüklerin türlerini uygun kutucuklara işaretleyiniz.

Cümleler Sıfat-Fiil Adlaşmış Sıfat-Fiil Cekimli Fiil Kalıcı İsim
1 Tebessüm kana en hızlı karışan ilaçtır.
2 Sürekli başkalarının işine karışan hiç sevmem.
3 Böyle plansız ilerlerse ilerde hepsi birbirine karışacak.
4 Sepetin içindeki yiyecekleri kedi ve köpekler yemiş.
5 Bol bol c vitaminli meyve ve sebzelerden yiyecek ki bağışıklığı güçlensin.
6 Köyde bizi tanıyan herkes düğünümüze katıldı.
7 Memlekete döndüğünde beni tanıyanlara selam söyle.
8 Antalya’daki çağlayanları muhakkak görmelisiniz.
9 Geziye geleceklerin listesini çıkaralım hemen.
10 Akşam o da bizimle gelecek seyir terasına.

Sıfat-Fiil, Adlaşmış Sıfat-Fiil, Çekimli Fiil ve Kalıcı İsim Ayırt Etme

Cümlelerdeki sözcüklerin türlerini belirlerken şu temel ayrımlara dikkat edilir:

  • Sıfat-Fiil: Bir ismi niteleyen veya belirten fiilimsidir (Nasıl / Hangi sorularına cevap verir).
  • Adlaşmış Sıfat-Fiil: Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde, ismin aldığı ekleri de üzerine alarak isimleşen fiilimsidir.
  • Çekimli Fiil: Kip ve kişi eki alarak yargı bildiren, cümlenin yüklemi olan fiildir.
  • Kalıcı İsim: Fiilimsi eki almasına rağmen fiil anlamını tamamen kaybedip bir nesneye, kavrama ya da varlığa kalıcı ad olan sözcüktür.

:brain: Cümlelerin Analizi:

  1. “Tebessüm kana en hızlı karışan ilaçtır.”

    • Açıklama: “-an” eki almış fiil, “ilaç” ismini nitelemektedir (Nasıl ilaç? \rightarrow karışan ilaç).
    • Tür: Sıfat-Fiil
  2. “Sürekli başkalarının işine karışanları hiç sevmem.”

    • Açıklama: “Karışan kişileri / insanları” anlamındadır; nitelediği isim düşmüş ve sözcük çoğul/belirtme eki almıştır.
    • Tür: Adlaşmış Sıfat-Fiil
  3. “Böyle plansız ilerlerse ilerde hepsi birbirine karışacak.”

    • Açıklama: “-acak” gelecek zaman kipiyle çekimlenmiş ve cümlenin yüklemi görevindedir.
    • Tür: Çekimli Fiil
  4. “Sepetin içindeki yiyecekleri kedi ve köpekler yemiş.”

    • Açıklama: “Yiyecek” sözcüğü besin maddelerini karşılayan kalıcı bir ada dönüşmüştür (olumsuzu “-me/-ma” ile yapılamaz).
    • Tür: Kalıcı İsim
  5. “Bol bol C vitaminli meyve ve sebzelerden yiyecek ki bağışıklığı güçlensin.”

    • Açıklama: “O yiyecek” anlamında 3. tekil şahıs gelecek zaman ekiyle çekimlenmiş bir fiildir.
    • Tür: Çekimli Fiil
  6. “Köyde bizi tanıyan herkes düğünümüze katıldı.”

    • Açıklama: “Herkes” sözcüğünü niteleyen bir sıfat-fiildir (Hangi herkes? \rightarrow bizi tanıyan herkes).
    • Tür: Sıfat-Fiil
  7. “Memlekete döndüğünde beni tanıyanlara selam söyle.”

    • Açıklama: “Tanıyan insanlara / kişilere” anlamında olup isim düştüğü için adlaşmıştır.
    • Tür: Adlaşmış Sıfat-Fiil
  8. “Antalya’daki çağlayanları muhakkak görmelisiniz.”

    • Açıklama: “Çağlayan”, şelale anlamına gelen bir doğa oluşumunun kalıcı adı olmuştur.
    • Tür: Kalıcı İsim
  9. “Geziye geleceklerin listesini çıkaralım hemen.”

    • Açıklama: “Gelecek öğrencilerin / kişilerin” yerine kullanılmış, isim düştüğü için adlaşmıştır.
    • Tür: Adlaşmış Sıfat-Fiil
  10. “Akşam o da bizimle gelecek seyir terasına.”

    • Açıklama: Devrik bir cümledir; “gelecek” sözcüğü gelecek zaman kipiyle çekimlenmiş yüklemdir.
    • Tür: Çekimli Fiil

:clipboard: Etkinlik Tablosu İşaretlemeleri:

No Cümleler Sıfat-Fiil Adlaşmış Sıfat-Fiil Çekimli Fiil Kalıcı İsim
1 Tebessüm kana en hızlı karışan ilaçtır. :check_mark:
2 Sürekli başkalarının işine karışanları hiç sevmem. :check_mark:
3 Böyle plansız ilerlerse ilerde hepsi birbirine karışacak. :check_mark:
4 Sepetin içindeki yiyecekleri kedi ve köpekler yemiş. :check_mark:
5 Bol bol C vitaminli meyve ve sebzelerden yiyecek ki bağışıklığı güçlensin. :check_mark:
6 Köyde bizi tanıyan herkes düğünümüze katıldı. :check_mark:
7 Memlekete döndüğünde beni tanıyanlara selam söyle. :check_mark:
8 Antalya’daki çağlayanları muhakkak görmelisiniz. :check_mark:
9 Geziye geleceklerin listesini çıkaralım hemen. :check_mark:
10 Akşam o da bizimle gelecek seyir terasına. :check_mark:

:light_bulb: Sınav İpucu (Kalıcı İsim ile Fiilimsi Ayrımı):
Bir sözcüğün fiilimsi mi yoksa kalıcı isim mi olduğunu anlamak için sözcüğü olumsuzluk eki (-me / -ma) ile test edebilirsin:

  • Kalıcı İsim: “Sepetteki yiyecekleri getirdi.” \rightarrow “Yemeyecekleri” denemez (Kalıcı isimdir).
  • Çekimli Fiil: “Yemekten bol bol yiyecek.” \rightarrow “Bol bol yemeyecek.” (Olumsuzu yapılabildiği için fiildir).

Sıfat-fiillerin çekimli fiillerle karıştırılan diğer zaman ekleri (-ar, -er, -miş, -dik) üzerine de örnekler çözmek ister misin?