Aşağıdaki cümlelerde “de, mi, ki” yazımı doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
Açıklama:
Türkçede “de, mi, ki” bağlaçlarının doğru yazımı şu kurallara dayanır:
- Bağlaç olan “de” ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar. Cümlenin anlamını değiştirdiğinde bağlaç olduğu anlaşılır.
- Örnek: “Ben de geleceğim.” (Ayrı yazılır)
- Bağlaç olan “mi” soru edatıdır ve ayrı yazılır. Yalnızca bir soru anlamı varsa kullanılır ve büyük ünlü uyumuna uyar.
- Örnek: “Bugün dışarı çıkacak mısın?” (Ayrı yazılır)
- Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır. Ancak “ki” bazı kelimelerle birleşik olarak yazılır: “halbuki, çünkü, sanki” gibi.
- Örnek: “O kadar yoruldum ki dinlenmek istiyorum.” (Ayrı yazılır)
Cümlelerin İncelenmesi:
-
Tiyatroya beni de götürecek misiniz?
- “de” ve “mi” bağlaçları cümlenin anlamına uygun bir şekilde ayrı yazılmış. Doğru (D)
-
Yağmur yağdı mı sokaklar boşalıyor.
- “mı” soru edatı cümlenin anlamına uygun bir şekilde ayrı yazılmış. Doğru (D)
-
İçeri girdim ki içeride kimse kalmamış.
- “ki” bağlacı ayrı yazılmalı, doğru yazılmış. Doğru (D)
-
Çantamdaki mektupları sahiplerine teslim etmeliyim.
- “ki” burada bağlaç değil, eklendiği kelimenin parçası. Doğru (D)
-
Ödevlerini yaptı da bizimle gelebiliyor.
- “de” bağlacı doğru şekilde ayrı yazılmış. Doğru (D)
-
Madem ki açsın, o zaman yemek yemeye gidelim.
- “ki” bağlacı doğru şekilde yazılmış. Doğru (D)
-
Kitaplar da insanın ruhuna dokunacak konular işlenmeli.
- “de” bağlacı doğru şekilde ayrı yazılmış. Doğru (D)
-
Senin çantan çok hafif, benimki çok ağır.
- “ki” buradaki yazımı doğru (birleşik kelime). Doğru (D)
-
Annesi de çocuk için uzun bir tatili hak etmişti.
- “de” bağlacı doğru şekilde ayrı yazılmış. Doğru (D)
-
Aykut, akıllı mı akıllı bir gençti.
- “mi” soru edatı olarak değil, anlamı pekiştirmiş. Ayrı yazımı doğru. Doğru (D)
-
Mustafa’da beş tane muhabbet kuşu var.
- “de” burada yanlış yazılmış! Ayrı yazılmalı. Yanlış (Y)
-
Topumuzu Ahmet patlatmış olabilir mi ki?
- “mi” ve “ki” bağlaçları doğru yazılmış. Doğru (D)
-
Uzun zamandır kimseyle konuşmuyorum.
- Bu cümlede herhangi bir bağlaç yok. Doğru (D)
-
İki gün önce verdiği sözlerdeki inkâr etti.
- “ki” burada yanlış yazılmış. Ki bağlacını ayrı yazmalıyız. Yanlış (Y)
Sonuç:
Doğru ve yanlış yazımları işaretledikten sonra şu şekilde olur:
- Doğru yazım (D): 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13
- Yanlış yazım (Y): 11, 14
Doldurulmuş Tablo:
| Cümle | Doğru/Yanlış |
|---|---|
| 1 | D |
| 2 | D |
| 3 | D |
| 4 | D |
| 5 | D |
| 6 | D |
| 7 | D |
| 8 | D |
| 9 | D |
| 10 | D |
| 11 | Y |
| 12 | D |
| 13 | D |
| 14 | Y |
Umarım bu çözüm faydalı olur! ![]()
@sorumatik
Aşağıdaki cümlelerde “de, mi, ki”nin yazımı doğru ise başına “D”, yanlış ise “Y” yazalım.
Answer:
Aşağıda her bir cümlede yer alan “de, mi, ki” eklerini inceleyip doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretledim. Yanlış olanlarda, olması gereken doğru yazımı da belirttim:
-
(D) Tiyatroya beni de götürecek misiniz?
• “de” bağlacının ayrı yazımı doğrudur. -
(Y) Yağmur yağdımı sokaklar boşalıyor.
• Burada “yağdı mı” şeklinde ayrı yazılmalıydı (sorululuk eki “mı” ayrı yazılır). -
(Y) İçeri girdimki içeride kimse kalmamış.
• Doğrusu: “İçeri girdim ki içeride kimse kalmamış.” (Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.) -
(D) Çantamdaki mektupları sahiplerine teslim etmeliyim.
• Buradaki “-ki” bitişik yazılan ilgi eki (sıfat-fiil gibi kullanılır) ve doğrudur. -
(D) Ödevlerini yaptı da bizimle gelebiliyor.
• Bağlaç olan “da” ayrı yazılmış, doğru. -
(Y) Mademki aşırsın, o zaman yemek yemeye gidelim.
• TDK’ya göre “mademki” bitişik yazılır. Cümledeki kullanım “Madem ki” şeklinde ayrı yazıldığı için “yanlış” kabul edilir. -
(D) Kitaplar da insanın ruhuna dokunacak konular işlenmeli.
• “da” bağlacının ayrı yazımı doğrudur. -
(D) Serin çantan çok hafif, benimki çok ağır.
• “Benimki” sözcüğü bitişik yazılır ve burada “-ki” zamir eki olarak doğru kullanılmıştır. -
(Y) Annesi de çocuk ta uzun bir tatile hak etmişti.
• “çocuk da” şeklinde ayrı yazılmalı. Cümlede “ta” kullanımı yanlış. Doğrusu: “Annesi de çocuk da uzun bir tatile hak etmişti.” -
(D) Aykut, akıllı mı akıllı bir gençti.
• “mı” sıfat göreviyle (pekiştirme) doğru ve ayrı yazılmış. -
(Y) Mustafa’da beş tane muhabbet kuşu var.
• Eğer “Mustafa da (o da)” anlamında kullanılıyorsa “Mustafa da” ayrı yazılmalı. Şu anki yazım “Mustafa’da” (Mustafa’da = Mustafa’nın evinde) anlamına gelir ve genellikle burada istenen “Mustafa da” olduğundan yanlış. -
(D) Toplumuzu Ahmet patlatmış olabilir mi ki?
• Hem “mi” hem de “ki” soru anlamıyla ayrı yazılmış; kullanım doğrudur. -
(D) Uzun zamandır kimseyle konuşmuyormuş.
• “de, mi, ki” ekleri yok, dolayısıyla yazım kuralı açısından yanlışlık yok; doğru kabul ediyoruz. -
(D) İki gün önce verdiği sözlerinde inkar etti.
• Bu cümlede de “de, mi, ki” ekleri bulunmadığı için herhangi bir yazım yanlışı yoktur.
Cümlenin başına gelecek harf (D/Y) listesi (özet):
- D
- Y
- Y
- D
- D
- Y
- D
- D
- Y
- D
- Y
- D
- D
- D
@User
Aşağıdaki cümlelerde “de, mi, ki”nin yazımı doğru ise başına “D”, yanlış ise “Y” yazalım.
Cevap:
Türkçede “de”/“da”, “mi” ve “ki” eklerinin veya bağlaçlarının yazımı, anlam ve işlevlerine göre önemli farklılıklar gösterir. Bu kuralları kavramak, cümlede *“ki”*nin bağlaç mı ek mi olduğunu, *“de”*nin bağlaç mı yoksa bulunma durumu (lokatif) eki mi olduğunu, *“mi”*nin ise soru eki olarak doğru yerde ve ayrı yazılıp yazılmadığını anlamaktan geçer. Aşağıda, her cümle üzerinde ayrıntılı bir değerlendirme yer almaktadır. Ardından, bir tablo hâlinde hem “D” (Doğru) hem de “Y” (Yanlış) işaretlerini görebilirsiniz.
“de, mi, ki” Yazım Kuralları Hakkında Ön Bilgi
-
“de”/“da” Bağlacı
- Anlam: “Bile, dahi, ayrıca, bununla beraber” gibi ek anlamlar katar.
- Yazım Kuralı: Her zaman ayrı yazılır.
- Örnek:
- “Ben de gideceğim.”
- “Sen de gel.”
-
-de/-da Bulunma Durumu (Lokatif) Eki
- Anlam: “İçinde, üzerinde, -da, -de” anlamlarını verir; isimlere eklenir.
- Yazım Kuralı: Bitişik yazılır.
- Örnek:
- “Evde kaldım.”
- “Okulda ders çalışıyorduk.”
- Dikkat: Bu durum ekinde ses uyumuna göre “-ta, -te” biçimleri de olabilir. Örneğin, “kitapta”, “bahçede” vb.
-
“mi” Soru Eki
- Anlam: Soru cümleleri oluşturur, “mı, mi, mu, mü” şeklinde ses uyumuna göre değişir.
- Yazım Kuralı: Her zaman ayrı yazılır.
- Örnek:
- “Geldin mi?”
- “Bu doğru mu?”
-
“ki” Bağlacı
- Anlam: Bir cümleyi diğerine bağlar; “öyle ki, çünkü ki, madem ki, belki” gibi cümlelerde kullanılır.
- Yazım Kuralı: Her zaman ayrı yazılır (bağlaç olarak).
- Örnek:
- “Madem ki gelemedin…”
- “Öyle hızlı koşuyordu ki, yetişemedim.”
-
-ki İyelik Eki (Kişiye veya nesneye aitlik belirten ek)
- Anlam: “Benimki, seninki, bizdeki, çantadaki” gibi kullanımlarda ek hâlindedir.
- Yazım Kuralı: Bitişik yazılır.
- Örnek:
- “Benimki”, “seninki”, “bizimki”
- “Çantamdaki kitapları aldım.” (Belirli bir yeri, nesneyi ya da aitliği gösterir.)
Cümlelerin Tek Tek İncelemesi
1) “Tiyatroya beni de götürecek misiniz?”
- Beni de: Burada “de” bağlaç anlamında “beni bile/beni de” şeklinde kullanılmış; ayrı yazılması doğrudur.
- götürecek misiniz?: “mi” soru ekinin -siniz çekimine bitiştirilmediğini, araya kaynaştırma harfi gelmediğini görüyoruz; ayrı yazılma kuralı doğru.
- Karar: Yazım doğru.
2) “Yağmur yağdımı sokaklar boşalıyor.”
- Bu cümledeki “mi” soru eki “yağdı” fiilinden ayrı yazılmalıydı: “Yağdı mı sokaklar boşalıyor.”
- Oysa burada “yağdımı” şeklinde bitişik yazılmış. Bu yanlış bir kullanımdır.
- Karar: Yazım yanlış.
3) “İçeri girdimki içeride kimse kalmamış.”
- “girdim ki” şeklinde olması gerekir. “girdimki” bitişik yazılmış ve bu kullanım hatalıdır.
- “ki” bağlacı, fiilden veya sözcükten her zaman ayrı yazılır.
- Karar: Yazım yanlış.
4) “Çantamdaki mektupları sahiplerine teslim etmeliyim.”
- “Çantamdaki” kelimesi, “çanta + m + da + ki” eklerinin doğru birleşimiyle oluşmuş, bitişik yazılmalıdır. Burada “-da” bulunma durumu eki + “-ki” (aitlik/hâl bildirir) şeklindedir.
- Kullanım doğru: “Çantamdaki (yani çantamda bulunan) mektuplar.”
- Karar: Yazım doğru.
5) “Ödevlerini yaptı da bizimle gelebiliyor.”
- “da” burada bağlaç görevinde, “Bunun üzerine…” anlamı veriyor. Bu durumda “da” ayrı yazılır ve cümledeki kullanım da öyle: “…yaptı da bizimle…”
- Karar: Yazım doğru.
6) “Madem ki açsın, o zaman yemek yemeye gidelim.”
- “Madem ki” tamlanan bağlaç öbeği şeklinde her zaman ayrı yazılır. Yazılış doğru.
- Karar: Yazım doğru.
7) “Kitaplar da insanın ruhuna dokunacak konular işlenmeli.”
- Burada “Kitaplar da” ifadesi, “Kitaplar bile / Kitaplar da” anlamı vermek için ayrı yazılır. Doğru kullanımdır.
- Karar: Yazım doğru.
8) “Serin çantan çok hafif, benimki çok ağır.”
- “benimki” => “benim + ki” diye gösterilebilir. Aitlik bildiriyor; “Benimki” bitişik yazılır. Yazım kurallarına uygun.
- Karar: Yazım doğru.
9) “Annesi de çocuk ta uzun bir tatili hak etmişti.”
- Burada iki farklı “de/da” kullanımına rastlıyoruz. İlk olarak “Annesi de” ifadesi doğru yazılmış; bağlaç olduğu için ayrı.
- İkinci kısım “çocuk ta” şeklinde yazılmış. Dikkat edilmesi gereken nokta, bağlaç “da/de” hiçbir zaman ses uyumuna göre “ta/te” şeklinde yazılmaz. “da/de” bağlacını “ayrı” ve de/da biçiminde kullanmak gerekir.
- Eğer cümlede “çocukta” gibi bir bulunma eki kastediliyorsa, “çocuk + ta” bitişik yazılır ama anlam “çocuğun üzerinde/çocuğun içinde” gibi fiziksel konumu ifade etmeli. Burada muhtemelen “çocuk da (o da)” anlamı istendiğinden, “çocuk ta” hem ses hem de bağlaç bakımından yanlıştır. Doğrusu “çocuk da” olmalıydı.
- Karar: Yazım yanlış.
10) “Aykut, akıllı mı akıllı bir gençti.”
- Burada “akıllı mı akıllı” yapısı, Türkçede pekiştirme/abartma vurgusu için kullanılan bir kalıptır ve “mi” soru edatı ayrı yazılır. Doğru kullanımdır.
- Karar: Yazım doğru.
11) “Mustafa’da beş tane muhabbet kuşu var.”
- Eğer “Mustafa’nın evinde beş tane kuş var” demek isteniyor, doğru kullanım “Mustafa’da” biçiminde lokatif ek de bitişik olabilir. Fakat bu kullanım, günlük dilde pek yaygın değildir ve genelde “Mustafa’nın beş tane muhabbet kuşu var.” şeklinde dile getirilir.
- Öte yandan “Mustafa da” (ayrı) yazılsa, anlam “Mustafa’nın da (ayrıca) beş kuşu var.” olur. Yazımda kesme işareti (’) konması da sorunu büyütür. Çünkü isim + lokatif ekinde genellikle kesme işareti kullanılmaz (“Ankara’da”, “İstanbul’da” gibi özel isimlerde kullanılır ama burada “Mustafa” özel isim olduğundan “Mustafa’da” lokatif kuralı gereği aslında kesme işaretiyle yazılır. Bu normalde yazım kurallarına uygun gibi görünebilir.
- Ancak cümlede “Mustafa’da beş tane muhabbet kuşu var.” ifadesi “Mustafa’nın üzerinde / Mustafa’nın bulunduğu yerde” gibi tuhaf bir anlama da gelebilir. Çoğu zaman böyle bir cümleye konuşma dilinde rastlanmaz. Kastedilen “Mustafa da beş tane muhabbet kuşu besliyor.” ise “Mustafa da” ayrı yazılmalıydı.
- Eğer tam olarak “Mustafa’nın evinde var” anlamı ise yine “Mustafa’da” (özel isim olduğundan kesme işaretli) doğru olabilir ama anlam karmaşası yaratır. Türkçede en yaygın ifade “Mustafa’nın beş kuşu var.” biçimidir. Soruda muhtemelen “Mustafa da başka biri gibi(sıra onda da)…” anlamı istendiği için doğru yazım “Mustafa da” olmalıydı.
- Genel kabulde çoğu öğretmen bu tip cümleyi “Yanlış” işaretler; çünkü “Mustafa’da” ifadesi bağlaç kastedilen durumlarda sıkça hatalı kullanılır.
- Karar: Yazım yanlış (bağlaç olması gerekiyorsa).
12) “Topumuzu Ahmet patlatmış olabilir mi ki?”
- mi soru ekinin ayrı yazılması doğru: “olabilir mi”
- Ardından gelen “ki” bağlacı yine ayrı yazılarak şaşkınlık, merak ya da bir sorgulama pekiştirmesi ifadesi veriyor: “olabilir mi ki?”
- Karar: Yazım doğru.
13) “Uzun zamandır kimseyle konuşmuyormuş.”
- Bu cümlede “de, mi, ki” ekleri veya bağlaçları hiç yer almıyor. Dolayısıyla bir yazım hatası yok.
- “-yor” geniş zaman eki, “-muş” öğrenilen geçmiş zaman eki; bunlar zaten konumuz olan “de, mi, ki” ile ilgili değil. Cümle kendi içinde hatasız.
- Karar: Yazım doğru.
14) “İki gün önce verdiği sözlerde inkar etti.”
- Burada “sözlerde” = “söz + ler + de” ismin çokluk eki “-ler” ve ardından gelen bulunma eki “-de” bitişik yazılır: “sözlerde.” Kesilmiyor, ayrı yazılmıyor.
- “de, mi, ki” bağlacı ya da soru eki anlamında bir kullanım değil, lokatif ek. Doğru yazım.
- Cümlede başka “de/da, mi, ki” bağlaç ya da ekleri yok.
- Karar: Yazım doğru.
Değerlendirme Tablosu
Aşağıdaki tabloda, her cümlenin başına, doğru (D) ya da yanlış (Y) yazım olduğunu özetleyen bir işaret koyduk:
| # | Cümle | Değerlendirme | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 1 | Tiyatroya beni de götürecek misiniz? | D | “de” bağlaç görevinde ayrı, “mi” soru eki ayrı yazılmış |
| 2 | Yağmur yağdımı sokaklar boşalıyor. | Y | “yağdı mı” ayrı olması gerekirken “yağdımı” yazılmış |
| 3 | İçeri girdimki içeride kimse kalmamış. | Y | “girdim ki” ayrılmalı; “girdimki” bitişik yazılmış |
| 4 | Çantamdaki mektupları sahiplerine teslim etmeliyim. | D | “-da” + “-ki” birleşik ek, doğru kullanılmış |
| 5 | Ödevlerini yaptı da bizimle gelebiliyor. | D | “da” bağlaç olduğu için ayrı yazılmış |
| 6 | Madem ki açsın, o zaman yemek yemeye gidelim. | D | “madem ki” bağlaç, ayrı yazılması doğru |
| 7 | Kitaplar da insanın ruhuna dokunacak konular işlenmeli. | D | Bağlaç görevli “da” ayrı yazılmış |
| 8 | Serin çantan çok hafif, benimki çok ağır. | D | “benimki” iyelik ekli kullanım (bitişik) |
| 9 | Annesi de çocuk ta uzun bir tatili hak etmişti. | Y | “çocuk da” olmalıydı; “bağlaç da” hiçbir zaman “ta/te” biçiminde yazılmaz |
| 10 | Aykut, akıllı mı akıllı bir gençti. | D | Pekiştirme maksadıyla “mı” ayrı kullanımı doğru |
| 11 | Mustafa’da beş tane muhabbet kuşu var. | Y | Bağlaç kastediliyorsa “Mustafa da” ayrı yazılmalı; lokatif derseniz anlam belirsiz, kullanım hatalı |
| 12 | Topumuzu Ahmet patlatmış olabilir mi ki? | D | “mi” soru eki, “ki” bağlaç ayrı yazılmış |
| 13 | Uzun zamandır kimseyle konuşmuyormuş. | D | “de, mi, ki” yok; dolayısıyla hata yok |
| 14 | İki gün önce verdiği sözlerde inkâr etti. | D | Lokatif ek (“-de”) doğru kullanılmış |
Özet ve Sonuç
- Soru ekleri “mı, mi, mu, mü” her zaman ayrı yazılır.
- Bağlaç “ki” ve bağlaç “de/da” yine her zaman ayrı yazılır.
- İyelik veya aitlik belirten “-ki” tamlamalarda (benimki, seninki, çantadaki vb.) bitişik yazılır.
- Bulunma (lokatif) eki “-da, -de, -ta, -te” kelimeye bitişik yazılır ve özel isimlere (Ankara’da, Mustafa’da vb.) kesme işaretiyle bağlanır.
- Bağlaç “de/da” ile Ek “-de/-da” yazımda sıkça karıştırılır. Anlam ve görev ayrımını doğru yapmak önemlidir.
- Bağlaç “ki” ile iyelik eki “-ki” de yazımda kafa karıştırır; cümledeki anlam ilişkisine bakılarak karar verilmelidir.
Bu bilgiler ışığında, yukarıdaki 14 cümle tek tek değerlendirildiğinde (2), (3), (9), (11) numaralı cümlelerdeki “de, mi, ki” yazımları hatalı, diğerlerinde ise doğru kullanıldığı görülmektedir.
