Aşağıda sembolik gösterimleri verilen tepkimelerden hangisi, indirgenme-yükseltgenme tepkimesi değildir?
A) 2Al(k) + 3/2O_{2}(g) \rightarrow Al_2O_{3}(k)
B) Zn(k) + CuSO_{4}(suda) \rightarrow ZnSO_{4}(suda) + Cu(k)
C) 2Na(k) + Cl_{2}(g) \rightarrow 2NaCl(k)
D) HCl(suda) + NaOH(suda) \rightarrow NaCl(suda) + H_2O(s)
E) Mg(k) + 2HNO_{3}(suda) \rightarrow Mg(NO_{3})_2(suda) + H_{2}(g)
İndirgenme-Yükseltgenme (Redoks) Tepkimelerinin Belirlenmesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Bir tepkimenin indirgenme-yükseltgenme (redoks) tepkimesi olabilmesi için tepkimeye giren ve oluşan maddelerdeki en az iki atomun yükseltgenme basamağının (değerliğinin) değişmesi gerekir.
- Serbest haldeki elementlerin yükseltgenme basamağı 0’dır.
- Asit-baz ve çökelme tepkimelerinde genellikle elektron alışverişi olmaz; bu tepkimeler redoks değildir.
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
-
A Seçeneği: 2\text{Al}(k) + \frac{3}{2}\text{O}_2(g) \rightarrow \text{Al}_2\text{O}_3(k)
- Girenlerde: \text{Al}^0 ve \text{O}_2^0 yükseltgenme basamakları 0’dır.
- Ürünlerde: \text{Al}_2\text{O}_3 bileşiğinde \text{Al}^{+3} ve \text{O}^{-2} değerlik alır. Elektron alışverişi olduğu için redoks tepkimesidir.
-
B Seçeneği: \text{Zn}(k) + \text{CuSO}_4(suda) \rightarrow \text{ZnSO}_4(suda) + \text{Cu}(k)
- Çinko metali \text{Zn}^0’dan \text{Zn}^{+2}'ye yükseltgenmiş, bakır ise \text{Cu}^{+2}'den \text{Cu}^0’a indirgenmiştir. Aktiflik farkına dayalı bir metal yer değiştirme tepkimesidir ve redoks tepkimesidir.
-
C Seçeneği: 2\text{Na}(k) + \text{Cl}_2(g) \rightarrow 2\text{NaCl}(k)
- Girenlerdeki \text{Na}^0 ve \text{Cl}_2^0 elementleri, üründe \text{Na}^{+1} ve \text{Cl}^{-1} iyonlarına dönüşmüştür. Elektron alışverişi gerçekleştiğinden redoks tepkimesidir.
-
D Seçeneği: \text{HCl}(suda) + \text{NaOH}(suda) \rightarrow \text{NaCl}(suda) + \text{H}_2\text{O}(s)
- Bu tepkime bir asit-baz nötralleşme tepkimesidir.
- Yükseltgenme basamakları: \text{H} (+1), \text{Cl} (-1), \text{Na} (+1), \text{O} (-2) olup hem girenlerde hem de ürünlerde hiçbir elementin değerliği değişmemiştir. Bu nedenle redoks tepkimesi değildir.
-
E Seçeneği: \text{Mg}(k) + 2\text{HNO}_3(suda) \rightarrow \text{Mg(NO}_3)_2(suda) + \text{H}_2(g)
- \text{Mg}^0 atomu \text{Mg}^{+2} iyonuna yükseltgenirken, \text{H}^{+} iyonu \text{H}_2^0 gazına indirgenmiştir. Elektron alışverişi olduğu için redoks tepkimesidir.
Sonuç ve Doğrulama:
Tepkimede serbest bir element yer alıyorsa o tepkime kesinlikle redokstur (A, B, C ve E seçenekleri). D seçeneği ise klasik bir asit-baz nötralleşmesi olup hiçbir atomun değerliği değişmemiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — \text{HCl}(suda) + \text{NaOH}(suda) \rightarrow \text{NaCl}(suda) + \text{H}_2\text{O}(s)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Pratik İpucu: Bir tepkimenin girenlerinde veya ürünlerinde tek başına duran bir element (\text{Al}, \text{Zn}, \text{O}_2, \text{Cl}_2, \text{H}_2 vb.) görüyorsan, o tepkime kesinlikle redoks tepkimesidir. Asit-baz ve çözünme-çökelme tepkimeleri ise kural olarak redoks değildir.
Bu konuyla ilgili redoks tepkimelerinin denkleştirilmesi üzerine benzer bir soru çözmek ister misin?