- Aşağıda levhaların kırılması ve ters yönde uzaklaşmasıyla ilgili bir görsel ve üzerinde bazı alanların numaralandırılarak gösterildiği bir harita verilmiştir.
Buna göre görseli verilen bu levha hareketi haritada numaralanmış alanların hangisinde görülür?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Levhaların Kırılması ve Birbirinden Uzaklaşması Hareketi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Görseldeki Jeolojik Sürecin Tespiti
Görseldeki blok diyagramda, mantodan yükselen konveksiyonel akımların karasal kabuğu alttan iterek gerdirmesi, kırması ve iki yana doğru ters yönlerde uzaklaştırması yani bir karasal rift (çöküntü) oluşumu gösterilmiştir.
Adım 2 — I Numaralı Alanın Analizi (Kuzey Amerika)
Kuzey Amerika’nın iç/kuzey kesimlerinde yer alan Kanada Kalkanı civarıdır. Bu alan levha sınırlarından uzak, jeolojik açıdan oturmuş ve masif (durağan) bir kütledir; aktif riftleşme görülmez.
Adım 3 — II Numaralı Alanın Analizi (Güney Amerika)
Güney Amerika’daki Amazon Havzası ve Brezilya Kalkanı bölgesidir. Levha içi duraylı bir bölge olup karasal ayrılma alanı değildir.
Adım 4 — III Numaralı Alanın Analizi (Doğu Afrika)
Doğu Afrika Rift Kuşağı (Büyük Çöküntü Vadisi) bölgesidir. Afrika Levhası’nın doğusundaki çatlak boyunca karasal kabuk kırılarak birbirinden uzaklaşmakta ve grabenler (rift vadisi) oluşmaktadır. Görselde modellenen kıtasal ayrılma sürecinin dünyadaki en belirgin örneği burasıdır.
Adım 5 — IV Numaralı Alanın Analizi (Asya / Himalayalar)
Hint Levhası ile Avrasya Levhası’nın karşılaştığı dağ oluşum bölgesidir. Burada levhalar uzaklaşmaz; aksine birbirine doğru yaklaşır (çarpışır).
Adım 6 — V Numaralı Alanın Analizi (Avustralya)
Avustralya kıtasının iç kesimleridir. Burası da levha sınırlarından uzak, eski ve durağan bir masif kütledir.
Adım 7 — Seçenek Karşılaştırması
A. I — Durağan kıta kalkanı.
B. II — Masif levha içi bölge.
C. III — Doğu Afrika Rift Sistemi; karasal kabuğun kırılarak iki yana ayrıldığı aktif uzaklaşma zonudur.
D. IV — Levhaların çarpıştığı yaklaşma kuşağıdır.
E. V — Masif kütledir.
Adım 8 — Son Doğrulama
Karasal kabuğun kırılarak zıt yönlerde açıldığı tektonik ayrılma hareketi, haritada gösterilen III (Doğu Afrika) bölgesinde aktif olarak yaşanmaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Levha hareketleri türleri (yaklaşan, uzaklaşan ve yanal yer değiştiren levha sınırları) ile bunların oluşturduğu yeryüzü şekillerini özetleyen bir karşılaştırma tablosu çıkarmamı ister misin?