Aşağıda genotipleri bilinmeyen iki bezelyenin Punnett karesi ile çaprazlaması gösterilmiştir. Bu çaprazlamada, bazı bölümler boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölümler x ve y olarak isimlendirilmiştir.
| | ■ | ● |
|1--- | 1— |$ 1— |
| ▲ | AA | Aa |
| ★ | x | y |
Verilen tabloya göre aşağıdaki yorumlardan hangisi doğru olamaz?
A) Daire sembolü çekinik aleli temsil etmektedir.
B) Çaprazlanan bezelyeler aynı genotiplere sahipse x yerine Aa gelmelidir.
C) Çaprazlanan bezelyeler farklı genotiplere sahipse y yerine Aa gelmelidir.
D) Oluşan bezelyelerin fenotipleri aynıysa ★ yerine a yazılabilir.
Punnett Karesinde Genotip ve Fenotip Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Punnett karesinde satır ve sütun başlıkları ebeveynlerden gelen alelleri, kesişim kutucukları ise bu alellerin birleşmesiyle oluşan yavru döllerin genotiplerini gösterir. Baskın fenotipin tüm bireylerde görülebilmesi için en az bir baskın alelin (A) bulunması gerekir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Tablodaki verileri analiz ederek sembollerin temsil ettiği alelleri belirleyelim:
- Satır 1 ve Sütun 1 kesişimi: \blacktriangle + \blacksquare = AA olduğundan \blacktriangle = A ve \blacksquare = A olmak zorundadır.
- Satır 1 ve Sütun 2 kesişimi: \blacktriangle + \bullet = Aa olduğundan (\blacktriangle = A olduğu için) \bullet = a olur.
Bu durumda ikinci bezelyenin genotipi kesinlikle Aa (■ = A, ● = a) olarak belirlenir. Birinci bezelyenin ikinci aleli olan \bigstar sembolü ise ya A ya da a olabilir:
- A) Daire sembolü çekinik aleli temsil etmektedir: Doğrudur. \bullet = a olup küçük harfle gösterilen çekinik aleli simgeler.
- B) Çaprazlanan bezelyeler aynı genotiplere sahipse x yerine Aa gelmelidir: Doğrudur. İkinci bezelye Aa olduğundan birincinin de Aa olması için \bigstar = a olmalıdır. Bu durumda x = \bigstar + \blacksquare = a + A = Aa olur.
- C) Çaprazlanan bezelyeler farklı genotiplere sahipse y yerine Aa gelmelidir: Doğrudur. Farklı genotiplere sahip olmaları için birinci bezelyenin AA olması (\bigstar = A) gerekir. Bu durumda y = \bigstar + \bullet = A + a = Aa olur.
- D) Oluşan bezelyelerin fenotipleri aynıysa ★ yerine a yazılabilir: Yanlıştır. \bigstar = a yazılırsa y = aa (çekinik fenotip) olurken, diğer bireyler baskın fenotipli (AA, Aa) olur ve fenotipler farklılaşır. Oluşan tüm bezelyelerin fenotiplerinin aynı (baskın) olabilmesi için \bigstar yerine mutlaka A yazılmalıdır.
CEVAP: D) Oluşan bezelyelerin fenotipleri aynıysa ★ yerine a yazılabilir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Çaprazlama sonucunda fenotip çeşidi oluşmaması (tüm döllerin aynı fenotipte olması) isteniyorsa, çekinik alellerin yan yana gelerek çekinik özelliği ortaya çıkarması engellenmelidir; bu nedenle bilinmeyen alel baskın (A) olmalıdır.