Aşağıda, Dünya yıllık ortalama sıcaklık dağılışı haritası verilmiştir.
Haritaya göre sıcaklığın dağılışı ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?
A) İzotermlerin Güney Yarım Küre’de daha düzenli uzanış göstermesinin nedeni karaların daha az olmasıdır.
B) Sıcaklık dağılımında genel olarak etkili olan faktör Dünya’nın şeklidir.
D) Kuzey Yarım Küre’nin, Güney Yarım Küre’den daha sıcak olmasında karaların oranının Kuzey Yarım Küre’de daha fazla olması etkili olmuştur.
E) Haritada izotermlerin uzanışı üzerinde etkili olan temel faktör kara - deniz dağılışı ve yükseltidir.
Dünya Yıllık Ortalama İndirgenmiş Sıcaklık Dağılışı ve İzoterm Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dünya yıllık ortalama sıcaklık haritaları deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerleriyle hazırlandığı için yer şekillerinin yükselti etkisi tamamen ortadan kaldırılmıştır. İzoterm eğrilerinin genel uzanışını belirleyen temel faktör ise enlem (Dünya’nın şekli) etkisidir; eğrilerdeki sapmalar ise kara ve deniz dağılışı ile okyanus akıntılarına bağlıdır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Doğrudur; Güney Yarım Küre’de denizlerin oranı karalardan çok daha fazla olduğu için izoterm eğrileri paralellere daha uyumlu ve düzenli bir salınım gösterir.
- B) Doğrudur; Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe Güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesi ve sıcaklığın genel olarak azalması Dünya’nın küresel şeklinin (enlem faktörünün) bir sonucudur.
- C) Doğrudur; karalar denizlere göre daha çabuk ısınıp daha çabuk soğuduğundan (karasallık etkisi), karaların geniş yer kapladığı Kuzey Yarım Küre’de en yüksek ve en düşük sıcaklıklar arasındaki fark daha fazladır.
- D) Doğrudur; karaların ısı biriktirme kapasitesi ve Kuzey Yarım Küre’deki kara alanlarının fazlalığı, KYK’nin yıllık ortalama sıcaklığının GYK’den yaklaşık 2 °C daha yüksek olmasına yol açar.
- E) Yanlıştır; dünya geneli sıcaklık dağılışı haritaları deniz seviyesine indirgenmiş değerlerle çizildiğinden bu haritalarda yükseltinin hiçbir etkisi yoktur. Ayrıca izotermlerin uzanışını belirleyen temel faktör yükselti değil, Dünya’nın şeklidir (enlem).
CEVAP: E — Haritada izotermlerin uzanışı üzerinde etkili olan temel faktör kara - deniz dağılışı ve yükseltidir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Coğrafya sorularında aksi belirtilmedikçe Dünya izoterm haritaları “indirgenmiş” kabul edilir. Bir dünya izoterm haritasında sapmaların ya da sıcaklık farklarının nedeni sorulduğunda yükselti seçeneği doğrudan elenmelidir; çünkü yükselti etkisi matematiksel olarak sıfırlanmıştır.