Aşağıda bir yöredeki gerçek sıcaklık değerlerine göre çizilen izoterm haritası verilmiştir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi haritadan çıkarılamaz?
A) İzotermler birer derece aralıklarla çizilmiştir.
B) Haritada kapalı eğrilerle gösterilen yer yüksek sıcaklık adacığıdır.
C) En yüksek ve en düşük sıcaklık arasındaki fark 4 °C dir.
D) Kapalı eğrilerle gösterilen yer çevresine göre alçakta yer alır.
E) Sıcaklık genel olarak kuzeye doğru azalmaktadır.
İzoterm Haritalarında Sıcaklık Dağılışı ve Yorumlama
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Eş sıcaklık (izoterm) haritalarında eğriler belirli aralıklarla geçen sabit sıcaklık sınırlarını gösterir. İki eğri arasındaki veya en dıştaki/içteki eğrilerin ötesindeki noktalarda sıcaklık değerleri eğri değerinin altına inebilir ya da üstüne çıkabilir; bu nedenle haritadaki mutlak en yüksek ve en düşük sıcaklık arasındaki fark tam olarak bilinemez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Harita üzerindeki değerler ve coğrafi ilkeler incelendiğinde:
- A) Doğru: Haritada 4.0,\ 5.0,\ 6.0,\ 7.0 ve 8.0\ ^\circ\text{C} eğrileri yer almaktadır. Buradan izotermlerin birer derece (1\ ^\circ\text{C}) aralıkla çizildiği doğrudan görülür.
- B) Doğru: Çevresi 6.0\ ^\circ\text{C} ve 7.0\ ^\circ\text{C} olan bölgenin merkezinde 8\ ^\circ\text{C} kapalı eğrisi yer alır. Çevresine göre daha sıcak olan bu tür kapalı alanlara coğrafyada yüksek sıcaklık adacığı denir.
- C) Yanlış (Çıkarılamaz): Haritada görülen en düşük izoterm değeri 4.0\ ^\circ\text{C}, en yüksek izoterm değeri 8.0\ ^\circ\text{C}'dir. Ancak 4.0\ ^\circ\text{C} izoterminin kuzeyinde sıcaklık 4\ ^\circ\text{C}'nin altına düşebilir, kapalı 8\ ^\circ\text{C} eğrisinin içinde ise sıcaklık 8\ ^\circ\text{C}'nin üzerine çıkabilir. Bu yüzden en yüksek ile en düşük sıcaklık arasındaki gerçek fark kesin olarak 4\ ^\circ\text{C} değil, 4\ ^\circ\text{C}'den fazladır.
- D) Doğru: Gerçek sıcaklık haritalarında yükselti arttıkça sıcaklık her 200\text{ m}'de 1\ ^\circ\text{C} azalır. Çevresine göre belirgin şekilde daha sıcak olan kapalı alanlar, topoğrafik olarak çukurda/alçakta kalan yer şekillerini (vadi, çöküntü alanı vb.) ifade eder.
- E) Doğru: Haritanın güneyinde 8.0\ ^\circ\text{C} olan değerler kuzeye doğru sırasıyla 7.0,\ 6.0,\ 5.0 ve 4.0\ ^\circ\text{C}'ye gerilemektedir.
CEVAP: C — En yüksek ve en düşük sıcaklık arasındaki fark 4 °C dir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Hem izohips hem de izoterm haritalarında harita üzerindeki en büyük ve en küçük rakamlar eğrilerin sınır değerleridir. Eğrinin ötesindeki alanlar bu değerleri aşacağından, “en yüksek ile en düşük arasındaki fark tam şudur” diyen kesinleme ifadeleri daima yanlıştır ve ÖSYM/MEB testlerinin en yaygın çeldiricisidir.