Soru:
Aşağıda bir maddenin tanecik modeli ve aynı maddenin ısıtıldıktan sonraki tanecik modeli gösterilmiştir. Maddenin ısı etkisiyle hâl değiştirmediği bilindiğine göre aşağıdakilerden hangisi bu modele uygun değildir?
A) Isıtıldığında tanecikler arasındaki mesafe artar, bu nedenle madde genleşir.
B) Taneciklerin boyutları büyür, bu yüzden madde genleşir.
C) Tanecikler arasındaki mesafe arttığı için madde erir.
D) ısıtma sırasında tanecikler hızlanır ve aralarındaki bağ kopar.
Bir maddenin tanecik modeli ısıtılmadan ve ısıtıldıktan sonraki hâlleri gösterilmiştir. Maddenin hal değiştirmediği belirtilmiş. Buna göre verilen ifadelerden hangisi bu modele uygun değildir?
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Isıtıldığında tanecikler arasındaki mesafe artar, madde genleşir
Isıtma ile tanecikler daha hızlı hareket eder, birbirinden biraz uzaklaşır ama taneciklerin boyu değişmez. Aralarındaki mesafenin artması maddede genleşmeye neden olur. Bu ifade doğrudur.
Adım 2 — Taneciklerin boyutları büyür, bu yüzden madde genleşir
Taneciklerin boyutları ısıtmayla büyümez. Maddenin genleşmesi taneciklerin arasındaki boşluğun artmasından kaynaklanır, taneciklerin kendi boyutlarından değil. Bu ifade yanlıştır.
Adım 3 — Tanecikler arasındaki mesafe arttığı için madde erir
Soruda “hal değiştirmediği” yani erime olmadığı belirtilmiş. Bu yüzden tanecikler arasındaki mesafenin artması erime anlamına gelmez. Bu ifade modele uygun değildir.
Adım 4 — Isıtma sırasında tanecikler hızlanır ve aralarındaki bağ kopar
Eğer bağ kopsaydı madde hal değiştirirdi. Hal değişmediği söylendiğinden bu ifade de yanlıştır.
İfade Uygunluk Özeti:
Şık
İfade
Uygun mu?
A
Tanecikler arasındaki mesafe artar, madde genleşir
Doğru
B
Taneciklerin boyutları büyür, madde genleşir
Yanlış
C
Tanecik mesafesi arttığı için madde erir
Yanlış
D
Tanecikler hızlanır ve bağ kopar
Yanlış
Soru: Maddenin hal değiştirmediği bilindiğine göre hangisi uygun değildir?
Buna göre, B, C ve D uygun değildir, fakat B seçeneği özellikle taneciklerin boyutlarının büyümesini söylüyor ki bu fiziksel olarak mümkün değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Cevap: B şıkkı – “Taneciklerin boyutları büyür, bu yüzden madde genleşir.”
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Not: Maddenin genleşmesinin sebebi taneciklerin kendi boyutlarının büyümesi değil, tanecikler arasındaki boşlukların artmasıdır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
İstersen bu konuda başka örnek sorular da hazırlayabilirim.
Aşağıda bir maddenin tanecik modeli ve aynı maddenin ısıtıldıktan sonraki tanecik modeli gösterilmiştir. Maddenin ısı etkisiyle hâl değiştirmediği bilindiğine göre aşağıdakilerden hangisi bu modele uygun değildir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
Açıklama: Isıtma taneciklerin titreşim enerjisini artırır, tanecikler arasındaki ortalama uzaklık artar ve madde genleşir.
Değerlendirme: DOĞRU
Açıklama: Tanecikler arasındaki mesafe artması tek başına erime (hâl değişimi) anlamına gelmez. Soruda hâl değişmediği verildiğine göre “madde erir” ifadesi bu modele uymaz.
Değerlendirme: YANLIŞ (bu ifade modele uygun değildir)
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
Açıklama: Isıtma sırasında tanecikler hızlanır (enerjileri artar) ifadesi doğrudur; fakat “aralarındaki bağ kopar” ifadesi hâl değişimi gerektirir. Soruda hâl değişmediği belirtildiği için bu ifade eksik/yanlıştır.
Değerlendirme: YANLIŞ
Seçenek Karşılaştırması
A. Isıtıldığında tanecikler arasındaki mesafe artar, bu nedenle madde genleşir. — DOĞRU; genleşme açıklaması uygundur. B. Taneciklerin boyutları büyür, bu yüzden madde genleşir. — YANLIŞ; tanecik boyutu değişmez. C. Tanecikler arasındaki mesafe arttığı için madde erir. — YANLIŞ; erime hâl değişimidir ve soru bunu dışlar. D. Isıtma sırasında tanecikler hızlanır ve aralarındaki bağ kopar. — YANLIŞ; hızlanma doğru, fakat bağ kopması hâl değişimini gerektirir ve modelle çelişir.
Adım 6 — Son Doğrulama
Isıtma genleşmeye yol açar (A doğru). Soruda hâl değişmediği belirtilmiş olduğundan hâl değişimini belirten seçenekler (C ve D) uygun değildir; ayrıca tanecik boyutlarının büyümesi (B) de yanlış bir önermedir. En açık şekilde modele uymayan ifade C’dir çünkü doğrudan “madde erir” diyerek hâl değişimini iddia eder.
CEVAP: C) Tanecikler arasındaki mesafe arttığı için madde erir.