Aşağıda bazı teleskoplara ait görseller ve özellikleri verilmiştir.
Gran Telescopio Canarias
- Dünya’da bulunan en büyük optik teleskoptur.
- Aynalı teleskoptur ve 10,4 m ayna çapına sahiptir.
Tianyan
- 500 m çapa sahiptir.
Hubble Uzay Teleskobu
- 1990’da yörüngeye yerleştirilmiştir.
Belirtilen teleskopların özelliklerine göre yapılan aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?
A) Üç teleskopla da evrendeki aynı gök cismi gözlemlenebilir.
B) 2 ve 3 numaralı teleskoplar optik ışık kirliliğinden etkilenmez.
C) Uzay teleskoplarının büyütme özelliği, yeryüzünde kullanılan teleskoplardan fazladır.
D) Görünen ve görünmeyen ışık türleri ile görüntü oluşturabilen teleskop örnekleri vardır.
Teleskop Çeşitleri ve Özellikleri
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Evrendeki birçok gök cismi (yıldızlar, galaksiler, nebulalar vb.) uzaya hem görünür ışık hem de radyo dalgaları yayar. Bu nedenle aynı gök cismi hem optik teleskoplarla (1 ve 3) hem de radyo teleskobuyla (2) incelenebilir. Bu ifade doğrudur.
- B Seçeneği: 2 numaralı teleskop bir radyo teleskop olduğundan optik (görünür) ışık kirliliğinden etkilenmez; radyo dalgalarını toplar. 3 numaralı teleskop (Hubble) ise Dünya atmosferinin dışında, yörüngede bulunduğu için yeryüzündeki şehir ışıklarından ve ışık kirliliğinden etkilenmez. Bu ifade doğrudur.
- C Seçeneği: Teleskopların ışık toplama kapasitesi ve çözünürlük gücü öncelikli olarak ayna/açıklık çapına bağlıdır. Yeryüzündeki Gran Telescopio Canarias 10,4\text{ m} ayna çapına sahipken, Hubble Uzay Teleskobu 2,4\text{ m} ayna çapına sahiptir. Uzay teleskoplarının uzaya gönderilme amacı büyütme gücünün fazlalığı değil; Dünya atmosferinin neden olduğu ışık kırılmaları, soğurmalar ve atmosferik bozulmalardan etkilenmeden çok daha net görüntü alabilmektir. Dolayısıyla uzay teleskoplarının büyütme özelliğinin yeryüzündekilerden fazla olduğu söylenemez. Bu ifade yanlıştır.
- D Seçeneği: 1 ve 3 numaralı optik teleskoplar görünen ışıkla, 2 numaralı radyo teleskobu ise insan gözünün göremediği radyo dalgalarıyla (görünmeyen ışık/ışınım) görüntü oluşturur. Bu ifade doğrudur.
Sonuç ve Doğrulama:
Uzay teleskoplarının temel üstünlüğü atmosferik engelleri ve parazitleri aşmaktır; büyütme gücü ise kullanılan optik elemanın (ayna/mercek) boyutlarına bağlıdır ve yeryüzünde çok daha büyük çaplı teleskoplar inşa edilebilmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Uzay teleskoplarının büyütme özelliği, yeryüzünde kullanılan teleskoplardan fazladır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Uzay teleskoplarının yeryüzündeki teleskoplara göre sağladığı diğer avantajlar hakkında benzer bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?
