Aşağıda Ay’ın, Güneş ve Ay tutulması sırasında bulunduğu konumlar numaralarla gösterilmiştir:
Buna göre aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Ay 1 numaralı konumundayken Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer.
B) Ay 2 numaralı konumundayken dolunay evresinde görülür.
C) Ay 1 numaralı konumundayken gerçekleşen tutulma çıplak gözle izlenebilir.
Güneş ve Ay Tutulmalarının Özellikleri ve Konum Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş tutulması, Ay’ın Güneş ile Dünya arasına girmesiyle (yeni ay evresi, 1 numaralı konum) oluşur ve göz sağlığını korumak için doğrudan çıplak gözle izlenemez; özel koruyucu filtre gerektirir. Ay tutulması ise Dünya’nın Güneş ile Ay arasına girmesiyle (dolunay evresi, 2 numaralı konum) gerçekleşir ve Dünya’nın karanlık tarafında (gece) çıplak gözle güvenle izlenebilir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görselde Güneş, Dünya ve Ay’ın dizilimlerine göre:
- 1 Numaralı Konum: Ay, Güneş ile Dünya arasındadır. Bu olay Güneş tutulmasıdır ve Ay yeni ay evresindedir.
- 2 Numaralı Konum: Dünya, Güneş ile Ay arasındadır. Bu olay Ay tutulmasıdır ve Ay dolunay evresindedir.
Seçeneklerin değerlendirilmesi:
- A) Doğrudur; Güneş tutulmasında Ay’ın gölgesi Dünya üzerindeki dar bir bölgeye düşer.
- B) Doğrudur; 2 numaralı konum Dünya’nın arkasında kaldığı için Ay dolunay evresindedir.
- C) Yanlıştır; 1 numaralı konumda Güneş tutulması gerçekleşir. Güneş ışınları göz retinasına doğrudan zarar vereceği için Güneş tutulması kesinlikle çıplak gözle izlenemez, özel filtreli gözlük kullanılmalıdır.
- D) Doğrudur; 2 numaralı konumdaki Ay tutulması, Dünya’nın Güneş görmeyen karanlık yüzeyinden (gece) gözlenebilir.
CEVAP: C — Ay 1 numaralı konumundayken gerçekleşen tutulma çıplak gözle izlenebilir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sorularda “çıplak gözle izlenebilme” durumu sıkça sorulan bir çeldiricidir. Ay tutulması göze zarar vermediği için çıplak gözle veya dürbünle rahatlıkla izlenebilirken, Güneş tutulması hiçbir zaman çıplak gözle izlenmemelidir.