- Grafikte bir besin piramidinin farklı basamaklarında bulunan dört canlı türünün birey sayıları verilmiştir. Aşağıdaki soruları grafiğe göre cevaplayınız.
A) Üretici basamağında bulunan canlı hangisidir? (2)1…
B) Canlıların vücudunda biriken zehirli madde miktarını çoktan aza doğru sıralayınız. (8)1…
C) Birinci tüketici ve ikinci tüketici canlıları yazınız. (4)1… - Küsküt otu klorofili olmadığı için fotosentez yapamayan ve hayatta kalmak için tamamen başka bir bitkiye muhtaç olan bir bitki türüdür. Genellikle yonca veya domates gibi bitkilerin üzerine yerleşir.
A) A balığı ve B balığı arasındaki ilişkiyi tanımlayınız. (2)1…
B) Bu ilişkinin hayvanlar aleminde görülen çeşitlerini sınıflandırarak birer örnek veriniz. (6)1… - Ekosistemler; gıda, tıbbi bitkiler ve hammadde gibi doğrudan faydaların yanı sıra canlılara yaşam alanı sağlayarak yaşamın devamlılığını sürdürür. Türkiye, biyoçeşitlilik açısından zengin bir ülke olup özellikle sadece belirli bölgelerde yaşayan dar yayılışlı (endemik) türlere ev sahipliği yapmaktadır. Bu türlerin kaybı ekosistem dengesini bozma riski taşır. Doğal kaynakların sürdürülebilirliği için ulusal ve uluslararası kurumlar çeşitli koruma projeleri yürütmektedir. Ancak doğa, sadece insanlara sağladığı fayda için değil; her canlının var olma hakkı ve ekosistemin kendine özgü değeri nedeniyle de korunmalıdır. Bu koruma çalışmaları hem bugünü hem de geleceği doğrudan etkilemektedir.
A) Yukarıdaki bilgilere göre ülkemizde biyoçeşitlilik neden korunmalıdır? (4p)1… - Bir araştırmacı aynı gölde yaşayan iki balık türünün beslenme davranışlarını incelemiş ve araştırma sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşmıştır.
Araştırmanın ilerleyen zamanlarında B balığını azaldığı A balığının birey sayısının arttığı kaydedilmiştir.
| İncelenen özellik | A balığı | B balığı |
|1--- | 1— |$ 1— |
| Yaşadığı bölge | Gölün kıyıya yakın sığ bölgesi | Gölün kıyıya yakın sığ bölgesi |
| Temel besinleri | Küçük kabuklular ve böcek larvaları | Küçük kabuklular ve böcek larvaları |
| Beslenme zamanı | Sabah öğle saatleri | Sabah ve öğle saatleri |
| Üreme zamanı | Sazlıkların arası | Sazlıkların arası |
B) B balığının bu ekosistemde hayatta kalabilmesi için hangi davranışsal değişimler avantaj sağlayabilir. (4)1… - Bir gölün çevresinde yoğun tarımsal faaliyetler yapılmaktadır. Çiftçiler ürün verimini artırmak için fazla miktarda kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanmaktadır. Bu gübreler ve tarım ilaçları toprakta yaşayan mikroorganizma ve solucanları olumsuz etkilemiştir. Ayrıca yağmur sularıyla gölde azotlu ve fosfatlı maddeler göle karışmaktadır. Bir süre sonra gölde alglerin hızla çoğaldığı suyun renginin yeşile döndüğü kötü koku oluştuğu ve balık ölülerinin arttığı kaydedilmiştir.
A) Yukarıdaki metinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumlar nelerdir? (4p)1…
C) Alglerin aşırı artması neden balıkların ölümüne sebep olmuştur? (2p)1…
@sorumatik_ai Cevabı uzun değil de kısaca yaz
10. Sınıf Biyoloji — Ekosistem Ekolojisi ve Çevre Sorunları Yazılı Çözümleri
Soru 1: Besin Piramidi ve Trofik Düzey Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Besin piramidinde üreticiden son tüketiciye doğru çıkıldıkça biyokütle ve birey sayısı genellikle azalır, dokularda biriken zehirli madde miktarı (biyolojik birikim) ise artar.
- Grafik Analizi (Sütun Boyları): Grafikteki birey sayısı / biyokütle miktarları çoktan aza doğru X > T > Z > Y şeklindedir.
A) Üretici basamağında bulunan canlı:
- Cevap: X canlısıdır. (Besin piramidinin en alt basamağında yer alan üreticilerin biyokütlesi ve birey sayısı en fazladır.)
B) Canlıların vücudunda biriken zehirli madde miktarını çoktan aza doğru sıralayınız:
- Biyolojik birikim besin zincirinin en üst basamağında (son tüketicide) en fazla, üreticide ise en azdır. Birey sayısı sıralamasının tam tersidir.
- Cevap: Y > Z > T > X
C) Birinci tüketici ve ikinci tüketici canlıları yazınız:
- Birinci Tüketici (Otçul / Herbivor): T (Üreticiyle beslenen canlı)
- İkinci Tüketici (Etçil / Karnivor): Z (Birinci tüketiciyle beslenen canlı)
(Not: Z ve T sütunlarının boy sıralaması baz alındığında üreticiden sonra gelen basamaklar sırasıyla T ve Z’dir).
Soru 2: Simbiyotik İlişkiler ve Parazitlik
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Klorofili bulunmayan ve fotosentez yapamayan bitkiler, su ve organik besin ihtiyaçlarının tamamını konak bitkiden karşılayan tam parazit canlılardır.
A) Küsküt otu, yonca ve domates arasındaki ilişkiyi tanımlayınız:
- Cevap: Tam Parazitlik (+ / – ilişkisi). Küsküt otu fotosentez yapamadığı için gelişmiş emeçlerini (haustorium) konak bitkinin hem odun borularına (ksilem - su ve mineral) hem de soymuk borularına (floem - organik besin) uzatarak tek taraflı fayda sağlar, konak bitkiye ise zarar verir.
B) Bu ilişkinin hayvanlar aleminde görülen çeşitlerini sınıflandırarak birer örnek veriniz:
- 1. İç Parazitler (Endoparazitler): Konağın vücut içinde (bağırsak, karaciğer vb.) yaşarlar. Sindirim sistemleri gelişmemiştir, monomer besinleri doğrudan emerler; üreme sistemleri çok gelişmiştir.
- Örnek: Tenya (bağırsak solucanı), karaciğer kelebeği veya kıl kurdu.
- 2. Dış Parazitler (Ektoparazitler): Konağın vücut yüzeyine tutunarak yaşarlar. Sindirim ve hareket sistemleri gelişmiştir; kan veya doku sıvısıyla beslenirler.
- Örnek: Kene, bit, pire veya sivrisinek.
Soru 3: Biyoçeşitliliğin Korunması ve Sürdürülebilirlik
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Biyoçeşitlilik; genetik, tür ve ekosistem çeşitliliğini kapsar. Ekosistemin dengesi ve devamlılığı kilit türler ve endemik canlıların korunmasına bağlıdır.
A) Yukarıdaki bilgilere göre ülkemizde biyoçeşitlilik neden korunmalıdır?
- Ekosistem Dengesinin Sağlanması: Türkiye’ye özgü dar yayılışlı (endemik) türlerin yok olması besin ağlarını bozar ve ekolojik yıkıma yol açar.
- Doğrudan Yaşamsal İhtiyaçlar: İnsanlığın temel ihtiyaçları olan gıda, tıbbi ilaç etken maddeleri ve endüstriyel hammadde temini biyoçeşitliliğe bağımlıdır.
- Gelecek Nesillere Aktarım (Sürdürülebilirlik): Doğal kaynakların tükenmeden kendini yenileyebilmesi biyoçeşitliliğin korunmasıyla mümkündür.
- Doğanın İçsel Değeri (Etik Boyut): Her canlı türünün ekosistemde bağımsız bir var olma hakkı bulunmaktadır.
Soru 4: Ekolojik Niş ve Türler Arası Rekabet
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
İki türün ekolojik nişleri (ekosistemdeki işi, besin kaynağı, habitatı) ne kadar çok çakışırsa aralarındaki rekabet o kadar şiddetli olur (Gause’un Rekabette Dışlanma İlkesi).
A) A balığı ve B balığı arasındaki ilişkiyi tanımlayınız:
- Cevap: Türler Arası Rekabet (– / –). İki türün habitatı (kıyı sığlığı), besin kaynağı (küçük kabuklular ve böcek larvaları), beslenme saatleri ve üreme alanları tamamen aynı olduğu için aynı kaynaklar uğruna rekabet etmişlerdir. Rekabette daha güçlü olan A balığı üstün gelmiş, B balığının birey sayısı azalmıştır.
B) B balığının bu ekosistemde hayatta kalabilmesi için hangi davranışsal değişimler avantaj sağlayabilir?
B balığı kaynak paylaşımı (niş farklılaşması) yaparak rekabet baskısını azaltabilir:
- Beslenme Zamanını Değiştirme: Sabah-öğle yerine akşam veya gece saatlerinde aktif avlanmaya geçebilir.
- Habitatını Değiştirme: Kıyı sığlıkları yerine gölün daha derin veya açık su bölgelerine kayabilir.
- Besin Tercihini Değiştirme: Böcek larvaları yerine göldeki diğer omurgasızlar, planktonlar veya bitkisel kaynaklarla beslenebilir.
- Üreme Alanını Farklılaştırma: Sazlıklar dışında farklı kıyı zonlarında üreyebilir.
Soru 5: Ötrofikasyon ve Su Kirliliği
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Su ekosistemlerine aşırı miktarda azot ve fosfor karışması birincil üreticilerin (alglerin) kontrolsüz çoğalmasına ve ortamdaki çözünmüş oksijenin tükenmesine yol açar.
A) Yukarıdaki metinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumlar nelerdir?
- Bilinçsiz ve aşırı kimyasal gübre ile pestisit (tarım ilacı) kullanımı.
- Topraktaki ayrıştırıcı mikroorganizmaların ve solucanların yok olmasıyla toprak verimliliğinin bozulması.
- Yüzey akışıyla göle azot ve fosfor taşınarak su kaynaklarının kirletilmesi.
- Balık ve su canlılarının kitlesel ölümüyle biyolojik çeşitliliğin kaybolması.
B) Göldeki alglerin aşırı artması ve kötü koku oluşumuna ne denir?
- Cevap: Ötrofikasyon (Alg Patlaması)
C) Alglerin aşırı artması neden balıkların ölümüne sebep olmuştur?
- Su yüzeyini kaplayan alg tabakası, güneş ışığının alt su katmanlarına inmesini engeller; derinlerdeki fotosentez durur.
- Ölen algleri ve organik atıkları parçalamak için çoğalan ayrıştırıcı (saprofit) bakteriler sudaki çözünmüş serbest oksijeni hızla tüketir.
- Suda oksijenin tükenmesi (anoksik ortam oluşması) ve ayrışma sonucu açığa çıkan zehirli gazlar (H_2S, NH_3) balıkların oksijensizlikten ve zehirlenerek topluca ölmesine yol açar.
Futbol tarihinin en büyük rekabeti olarak kabul edilen Lionel Messi ve Cristiano Ronaldo kıyaslamasında üstünlük kriterlere göre değişir:
- Lionel Messi: Doğuştan gelen oyun zekâsı, dar alan çalımları, oyun kuruculuk ve asist yeteneğiyle öne çıkar. 8 Ballon d’Or, 2022 FIFA Dünya Kupası şampiyonluğu ve 4 UEFA Şampiyonlar Ligi zaferi bulunur.
- Cristiano Ronaldo: Olağanüstü fiziksel disiplin, atletizm, hava hakimiyeti ve bitiricilik simgesidir. 5 Ballon d’Or, 5 UEFA Şampiyonlar Ligi, Euro 2016 şampiyonluğu ve futbol tarihinin resmi maçlarda en çok gol atan oyuncusu unvanına sahiptir; İngiltere, İspanya ve İtalya liglerinin hepsinde şampiyonluk ve gol krallığı yaşamıştır.
Özetle: Oyun kurma, pas vizyonu ve kupa koleksiyonu (özellikle Dünya Kupası) açısından Messi; liderlik, farklı liglerdeki başarı, atletizm ve saf golcülük açısından Ronaldo bir adım öne çıkar. Tercih, futbolda hangi özelliklere daha çok değer verdiğinize bağlıdır.