Ana karakter olarab insanı göremediğimiz anlatilarla karşılaşmamiz çok éskiye dayanır

Ana karakter olarab insanı göremediğimiz anlatilarla
karşılaşmamiz çok éskiye dayanır. En çok da kadim
metinlerde görürüz onları. Cocukken Ezop’un,
La Fontaine’in fabllarinı dinleyen herkes, lar evesT horoz
ile onu yernek isteyen kurdu, kurnaz tilki ile ağzındaki
peynini kaptıran şaşkın kargayi ve bu hikâyelerdeki
diğer birçok kahraman-biir-Peki, bu karakterler çağdaş
metinlerde karşımiza hasıl çıkiyor? Bizi tüm doğaligıyla
heyecanlandırabilecek bir fabl karakteri ile karşılaşabiliyor
muyuz?
Bu parçadaki altı çizill sözcÜklerden hangisi
diğerlerinden farklı bir ek almiştır?
A) I
B) II
C) ill
D) IV
E) V
2020 XPES LIar
Kuşadasi’
Öküz Met
gibi bu da
avlusunu
a
yüksele
katın he
Bu
par
diğerle

Altı Çizili Sözcüklerdeki Ek Farklılığı

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — Soru Kökünü ve Altı Çizili Sözcükleri Anlama
Soruda verilen paragraftaki altı çizili sözcüklerin aldığı eklerin türünü (isim çekim eki mi, yapım eki mi, yoksa fiil çekim eki mi) belirlememiz ve diğerlerinden farklı olanı bulmamız isteniyor.

Altı çizili sözcükler ve ekleri şunlardır:

  • I. görülürüz: “görül-” fiil kökü + “-ür” geniş zaman eki + “-üz” birinci çoğul şahıs eki (Fiil çekim eki)
  • II. dinleyen: “dinle-” fiil kökü + “-yen” fiilimsi (sıfat-fiil) eki (Yapım eki)
  • III. hikâyelerdeki: “hikâye” isim kökü + “-ler” çoğul eki + “-de” bulunma hali eki + “-ki” ilgi eki (İsim çekim ve yapım eki karışımı, ancak burada asıl işlev çekim ekidir, “-ki” ise isimden sıfat yapan bir yapım ekidir)
  • IV. doğallığıyla: “doğa” isim kökü + “-l” yapım eki + “-lık” yapım eki + “-ı” iyelik eki + “-yla” edat (vasıta hali eki olarak da kabul edilebilir) (Yapım ve çekim eki)
  • V. karşılaşabiliyor: “karşı” isim kökü + “-laş” yapım eki + “-abil” yeterlik fiili + “-iyor” şimdiki zaman eki (Fiil çekim eki)

Adım 2 — Her Bir Seçeneği Ayrıntılı İnceleme

  • I. görülürüz: “görül-” bir fiildir. “-ür” geniş zaman ekidir, “-üz” ise şahıs ekidir. Her ikisi de fiil çekim ekidir. Fiilin zamanını ve kim tarafından yapıldığını belirtir.
  • II. dinleyen: “dinle-” fiil köküne “-yen” eki gelerek “dinleyen” kelimesini oluşturmuştur. “-yen” (ya da “-an, -en”) sıfat-fiil ekidir. Fiili isim veya sıfat yapan ekler yapım ekidir. Bu ek, “dinle-” fiilinden “dinleyen” ismini/sıfatını türetmiştir.
  • III. hikâyelerdeki: “hikâye” isim köküne “-ler” (çoğul) ve “-de” (bulunma hâli) ekleri gelmiştir. Bunlar isim çekim ekleridir. “-ki” ise “hikâyelerdeki” sözcüğünü “hikâyelerde bulunan” anlamında bir sıfat yapmıştır. Bu ek (sıfat yapan -ki), yapım ekidir. Ancak burada asıl vurgu ve soru kökü, “farklı ek” üzerine odaklandığı için, genel olarak birleşik bir yapım-çekim ekli kelime olarak düşünülebilir. Ancak sıfat-fiillerin doğrudan fiilden isim/sıfat türetme işlevi daha belirgindir.
  • IV. doğallığıyla: “doğa” isim köküne “-l” ve “-lık” yapım ekleri gelerek “doğallık” ismini türetmiştir. “-ı” iyelik eki, “-yla” ise vasıta eki olup her ikisi de isim çekim ekidir. Kelime hem yapım hem çekim eki almıştır.
  • V. karşılaşabiliyor: “karşılaşabil-” bir fiildir. “-iyor” şimdiki zaman ekidir ve fiil çekim ekidir. Fiilin zamanını belirtir.

Adım 3 — Farklı Olan Eki Belirleme

  • I ve V seçeneklerindeki sözcükler fiil kökünden türemiş fiillere gelmiş fiil çekim ekleri almıştır (zaman ve şahıs ekleri).
  • III ve IV seçeneklerindeki sözcükler isim kökünden türemiş/oluşmuş isimlere gelmiş isim çekim ekleri (çoğul, hâl, iyelik, vasıta) ve yapım ekleri almıştır. Ancak bunların temel işlevi, kelimenin fiil olmaktan çıkarak farklı bir işlev kazanması değildir.
  • II seçeneğindeki “dinleyen” sözcüğü, “dinle-” fiil köküne gelen sıfat-fiil eki (-yen) sayesinde bir fiilden yeni bir kelime (sıfat görevinde) türetilmiştir. Sıfat-fiil ekleri yapım ekidir ve fiilin türünü değiştirerek onu isim veya sıfat gibi kullanmamızı sağlar.

Bu durumda, “dinleyen” kelimesindeki “-yen” eki, fiil çekim eki ya da isim çekim eki olmaktan ziyade, fiilden isim/sıfat türeten bir yapım ekidir ve diğerlerinden temel işlev olarak farklıdır.

Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
:white_check_mark: A. I (görülürüz) — Fiil çekim eki (geniş zaman + şahıs)
:cross_mark: B. II (dinleyen) — Yapım eki (sıfat-fiil)
:white_check_mark: C. III (hikâyelerdeki) — İsim çekim eki (çoğul + hâl) ve yapım eki (sıfat yapan -ki)
:white_check_mark: D. IV (doğallığıyla) — İsim çekim eki (iyelik + vasıta) ve yapım eki (isimden isim)
:white_check_mark: E. V (karşılaşabiliyor) — Fiil çekim eki (şimdiki zaman)

Adım 5 — Son Doğrulama
I ve V numaralı sözcükler fiil çekim ekleri almıştır. III ve IV numaralı sözcükler ise isim çekim ekleri ve yapım ekleri almıştır. Ancak II numaralı sözcük, fiil kökünden doğrudan sıfat-fiil ekiyle türeyerek bir yapım eki almıştır ve bu ek, sözcüğün türünü değiştirme işlevine sahiptir. Diğerlerinde ise bu belirgin tür değiştirme özelliği ya da sadece çekim eki alma durumu söz konusudur. Bu yüzden farklı olan II’dir.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: B) II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

Would you like me to explain the difference between çekim ekleri (inflectional suffixes) and yapım ekleri (derivational suffixes) in more detail?