An iki direk arasını adımları ile ölçmek istiyor

Soru:
an iki direk arasını adımları ile ölçmek istiyor. Tuna attiğı her adim
nin genişliğini, bir önceki attiğı adımının genişliğinin pozitif tam sayi çary
cinsinden artırarak diğer direğe değinceye kadar ilerlemektedir. Tuna nin a
n pozitif tam sayı çarpan sayısına eşit miktarda santimete
Tilerlemektedir. Tuna’nin attığ ilk adımin genişliği 40 cm’dir
Oireğe değinceve ie
Görsel-1
Görsel-2
Buna göre Tuna’nın bir adımının genişliğinin santimetre cinsinden alabileceği en buyuk ve g en kt
değerinin EBOB’u kaçtır?
icük
A) 1
B)
C) 3
D) 4

Soru Fotoğrafı:

Tuna’nın adımlarının genişliği sorusu

:brain: Çözüm Adımları:

Adım 1 — Soruyu anlama

  • İki direk arası mesafe: 1,46 m = 146 cm
  • Tuna’nın attığı her adımın genişliği, önceki adımın genişliğinin pozitif tam sayı çarpan sayısı kadar santimetrede artıyor.
  • İlk adım genişliği: 40 cm
  • Tuna, adımlarını atarken toplamda 146 cm ilerliyor.
  • En küçük ve en büyük adım genişliği değerlerinin EBOB’u soruluyor.

Adım 2 — Adım genişliklerinin ifadesi

  • İlk adım genişliği: 40 cm

  • Her adım sonraki kadar artıyor: y = 40 * k (k bir pozitif tam sayı çarpan sayısı)

  • Ancak soruda “pozitif tam sayı çarpan sayısı kadar santimetre cinsinden artırıyor” ifadesinden, her adım genişliği bir öncekinin genişliğine pozitif tam sayı çarpan sayısının santimetre kadar eklenmesi demek.

  • Çarpan sayısı nasıl hesaplanır?

    40 sayısının pozitif tam sayı çarpan sayısı:
    Çarpanları: 1, 2, 4, 5, 8, 10, 20, 40 → Toplam 8 adet.

  • Yani artış miktarı 8 santimetre olabilir.


Adım 3 — Adımlar toplamı ve artış formülü

  • İlk adım genişliği a_1 = 40 cm

  • Artış miktarı d = pozitif tam sayı çarpan sayısı (yani arttırılan miktar) santimetre cinsinden.

  • Böylece adımlar:
    a_1 = 40
    a_2 = 40 + d
    a_3 = 40 + 2d
    …

  • Toplam adım sayısına n diyelim.

  • Toplam mesafe = 146 cm
    Toplam uzunluk:
    S_n = \frac{n}{2} [2a_1 + (n - 1)d] = 146


Adım 4 — Düzgün sayı deneyelim, en küçük ve en büyük d değerlerini bulma

  • d pozitif tam sayı.

  • En küçük d = 1 (en küçük çarpan sayısı)

  • S_n = \frac{n}{2} [80 + (n -1)d] = 146 formülünü kullanalım, a_1=40

  • Deneyelim d=1:

    \frac{n}{2} [80 + (n-1)*1] = 146
    \frac{n}{2} [80 + n -1] = 146
    \frac{n}{2} [n + 79] = 146
    n(n+79) = 292

  • Bu bir deneme-yanılma sorusu gibi:
    n^2 + 79n - 292 = 0

  • Tam sayı kökü yok, yani (d=1\ mümkün değil.


Adım 5 — Çarpan sayılarına bakarak uygun d bulma

40 sayısı için çarpan sayısı 8, ama artış miktarı olarak d=8 deneyelim:

d=8 için:
S_n = \frac{n}{2} [80 + (n-1)*8] = 146
S_n = \frac{n}{2} [80 + 8n - 8] = 146
S_n = \frac{n}{2} (8n + 72) = 146
n(4n + 36) = 146
4n^2 + 36n - 146 = 0

Çözüm için:
\Delta = 36^2 - 4 \times 4 \times (-146) = 1296 + 2336 = 3632
Sonuç tam kare değil, kök tam sayı değil. O yüzden uygun değil.


Adım 6 — Diğer çarpan sayılar için deneme

Çarpan sayısı artış miktarını etkiliyor. Aslında Tuna’nın attığı adım genişliğini pozitif tam sayı çarpanı kadar artırıyor.

Bu durumda artış miktarı, pozitif tam sayı olmalı ve 40’ın çarpanları olmalıdır.

40’ın çarpan sayısı 8 olduğuna göre, artış miktarı 1 ile 8 arasında olabilir.

Biz 146 cm’yi oluşturmak için toplam adım sayısını ve artışı birlikte bulacağız.


Adım 7 — Problemin sorusuna dönersek:

  • Tuna’nın attığı bir adımın genişliği en büyük ve en küçük değerlerinin EBOB’u kaçtır?

  • İlk adım genişliği 40 cm olarak verilmiş.

  • Burada en küçük değer 40 cm, en büyük değer ise 40 + (n-1)d.

  • En küçük ve en büyük adım genişliklerinin EBOB’unu bulmak istiyoruz.


Adım 8 — Sorudaki seçenekleri inceleme

Verilen seçenekler:
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4

EBOB (en büyük ortak bölen) seçeneğini bulmamız gerekiyor.


Adım 9 — Sonuç ve hesaplama

  • En küçük adım genişliği: 40

  • En büyük adım genişliği: 40 + k \times d (k pozitif tam sayı)

  • EBOB(40, en büyük adım genişliği) soruluyor.

  • d, artış miktarı pozitif tam sayı çarpan sayısı.

40 sayısının en küçük çarpan sayısı 1 (1’i saymazsak), en büyüğü 8.

  • Dolayısıyla en büyük ve en küçük adım genişliğinin EBOB’u muhtemelen 1 olacaktır.

Cevap: A) 1

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: A) 1
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: Temel Kavramlar:

  • EBOB: İki sayının ortak bölenleri arasındaki en büyük sayı.
  • Pozitif tam sayı çarpan sayısı: Bir sayının kaç tane pozitif tam böleni olduğu.
  • Aritmetik dizi toplamı: \frac{n}{2}[2a_1 + (n-1)d]

:warning: Sık Yapılan Hata:

  • Artış miktarını yanlış anlamak: Çarpan sayısı toplam artış değil, her adımda artışın sabit olması gerekir.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme! :rocket:
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?

Tuna aralarında 1,46 metre (146 cm) uzaklık bulunan iki direk arasını adımları ile ölçmek istiyor. Tuna attığı her adımının genişliğini, bir önceki attığı adımının genişliğinin pozitif tam sayı çarpan sayısına eşit miktarda santimetre cinsinden artırarak diğer direğe değinceye kadar ilerlemektedir. Tuna’nın attığı ilk adımın genişliği 40 cm’dir. Buna göre Tuna’nın bir adımının genişliğinin santimetre cinsinden alabileceği en büyük ve en küçük değerin EBOB’u kaçtır?

KULLANILAN KURAL / FORMÜL:

d(n) = pozitif tam bölen sayısı (bir doğal sayının çarpan sayısı).
Her adım için a_{1}=40 ve

a_{n+1}=a_{n}+d(a_{n})

ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — Başlangıç ve tanım

İlk adım:

a_{1}=40

Adım 2 — Her terimin çarpan sayısını ve sonraki adımı hesapla

Birinci terim:

40=2^{3}\cdot5^{1}
d(40)=(3+1)(1+1)=4\cdot2
d(40)=8
a_{2}=40+8
a_{2}=48

İkinci terim:

48=2^{4}\cdot3^{1}
d(48)=(4+1)(1+1)=5\cdot2
d(48)=10
a_{3}=48+10
a_{3}=58

Üçüncü terim:

58=2^{1}\cdot29^{1}
d(58)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(58)=4
a_{4}=58+4
a_{4}=62

(Dikkat: önceki analizde 58 için d(58)=3 yazılmıştı; doğru olan asal çarpanlara göre (1+1)(1+1)=4. Bu düzeltmeyle devam edelim.)

Dördüncü terim:

62=2^{1}\cdot31^{1}
d(62)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(62)=4
a_{5}=62+4
a_{5}=66

Beşinci terim:

66=2^{1}\cdot3^{1}\cdot11^{1}
d(66)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(66)=8
a_{6}=66+8
a_{6}=74

Altıncı terim:

74=2^{1}\cdot37^{1}
d(74)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(74)=4
a_{7}=74+4
a_{7}=78

Yedinci terim:

78=2^{1}\cdot3^{1}\cdot13^{1}
d(78)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(78)=8
a_{8}=78+8
a_{8}=86

Sekizinci terim:

86=2^{1}\cdot43^{1}
d(86)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(86)=4
a_{9}=86+4
a_{9}=90

Dokuzuncu terim:

90=2^{1}\cdot3^{2}\cdot5^{1}
d(90)=(1+1)(2+1)(1+1)=2\cdot3\cdot2
d(90)=12
a_{10}=90+12
a_{10}=102

Onuncu terim:

102=2^{1}\cdot3^{1}\cdot17^{1}
d(102)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(102)=8
a_{11}=102+8
a_{11}=110

On birinci terim:

110=2^{1}\cdot5^{1}\cdot11^{1}
d(110)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(110)=8
a_{12}=110+8
a_{12}=118

On ikinci terim:

118=2^{1}\cdot59^{1}
d(118)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(118)=4
a_{13}=118+4
a_{13}=122

On üçüncü terim:

122=2^{1}\cdot61^{1}
d(122)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(122)=4
a_{14}=122+4
a_{14}=126

On dördüncü terim:

126=2^{1}\cdot3^{2}\cdot7^{1}
d(126)=(1+1)(2+1)(1+1)=2\cdot3\cdot2
d(126)=12
a_{15}=126+12
a_{15}=138

On beşinci terim:

138=2^{1}\cdot3^{1}\cdot23^{1}
d(138)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(138)=8
a_{16}=138+8
a_{16}=146

Bu noktada adım genişliği 146 cm olur ve problem koşuluna göre süreci sonlandırıyoruz.

Adım 3 — En küçük ve en büyük değerler

En küçük adım genişliği:

\text{min}=a_{1}=40

En büyük adım genişliği (süreç sonundaki):

\text{max}=a_{16}=146

Adım 4 — EBOB hesapla

\gcd(40,146)
146=40\cdot3+26
40=26\cdot1+14
26=14\cdot1+12
14=12\cdot1+2
12=2\cdot6+0
\gcd(40,146)=2

:white_check_mark: CEVAP: B) 2

TEMEL KAVRAMLAR:

  1. Çarpan sayısı (d(n))
  • Tanım: Bir sayının asal çarpanlarının üslerine 1 ekleyip çarparak bulunur.
  • Bu problemde: Her adım için bir sonraki adım genişliğini belirleyen artış miktarıdır.
  1. EBOB (gcd)
  • Tanım: İki sayının en büyük ortak böleni; Öklid algoritması ile bulunur.
  • Bu problemde: En küçük ve en büyük adım genişliklerinin ortak böleni hesaplandı.

SIK YAPILAN HATALAR:

:cross_mark: Hata: “Çarpan sayısı” ile “çarpanlardan biri” karıştırılır.

  • Yanlış: Artışı bir önceki sayının herhangi bir böleni olarak almak.
  • Doğru: Soru metninde verilen anlam (çarpan sayısı) kullanıldığında işlem deterministiktir.
  • Neden yanlış: Farklı yorumlar farklı işlem kuralları verir ve sonuç değişir.
  • Düzeltme: Soru ifadesini dikkatle okuyup “çarpan sayısı” (bölenlerin sayısı) şeklinde yorumlayın.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme! :rocket:
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?