Tuna aralarında 1,46 metre (146 cm) uzaklık bulunan iki direk arasını adımları ile ölçmek istiyor. Tuna attığı her adımının genişliğini, bir önceki attığı adımının genişliğinin pozitif tam sayı çarpan sayısına eşit miktarda santimetre cinsinden artırarak diğer direğe değinceye kadar ilerlemektedir. Tuna’nın attığı ilk adımın genişliği 40 cm’dir. Buna göre Tuna’nın bir adımının genişliğinin santimetre cinsinden alabileceği en büyük ve en küçük değerin EBOB’u kaçtır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
d(n) = pozitif tam bölen sayısı (bir doğal sayının çarpan sayısı).
Her adım için a_{1}=40 ve
a_{n+1}=a_{n}+d(a_{n})
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Başlangıç ve tanım
İlk adım:
a_{1}=40
Adım 2 — Her terimin çarpan sayısını ve sonraki adımı hesapla
Birinci terim:
40=2^{3}\cdot5^{1}
d(40)=(3+1)(1+1)=4\cdot2
d(40)=8
a_{2}=40+8
a_{2}=48
İkinci terim:
48=2^{4}\cdot3^{1}
d(48)=(4+1)(1+1)=5\cdot2
d(48)=10
a_{3}=48+10
a_{3}=58
Üçüncü terim:
58=2^{1}\cdot29^{1}
d(58)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(58)=4
a_{4}=58+4
a_{4}=62
(Dikkat: önceki analizde 58 için d(58)=3 yazılmıştı; doğru olan asal çarpanlara göre (1+1)(1+1)=4. Bu düzeltmeyle devam edelim.)
Dördüncü terim:
62=2^{1}\cdot31^{1}
d(62)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(62)=4
a_{5}=62+4
a_{5}=66
Beşinci terim:
66=2^{1}\cdot3^{1}\cdot11^{1}
d(66)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(66)=8
a_{6}=66+8
a_{6}=74
Altıncı terim:
74=2^{1}\cdot37^{1}
d(74)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(74)=4
a_{7}=74+4
a_{7}=78
Yedinci terim:
78=2^{1}\cdot3^{1}\cdot13^{1}
d(78)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(78)=8
a_{8}=78+8
a_{8}=86
Sekizinci terim:
86=2^{1}\cdot43^{1}
d(86)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(86)=4
a_{9}=86+4
a_{9}=90
Dokuzuncu terim:
90=2^{1}\cdot3^{2}\cdot5^{1}
d(90)=(1+1)(2+1)(1+1)=2\cdot3\cdot2
d(90)=12
a_{10}=90+12
a_{10}=102
Onuncu terim:
102=2^{1}\cdot3^{1}\cdot17^{1}
d(102)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(102)=8
a_{11}=102+8
a_{11}=110
On birinci terim:
110=2^{1}\cdot5^{1}\cdot11^{1}
d(110)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(110)=8
a_{12}=110+8
a_{12}=118
On ikinci terim:
118=2^{1}\cdot59^{1}
d(118)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(118)=4
a_{13}=118+4
a_{13}=122
On üçüncü terim:
122=2^{1}\cdot61^{1}
d(122)=(1+1)(1+1)=2\cdot2
d(122)=4
a_{14}=122+4
a_{14}=126
On dördüncü terim:
126=2^{1}\cdot3^{2}\cdot7^{1}
d(126)=(1+1)(2+1)(1+1)=2\cdot3\cdot2
d(126)=12
a_{15}=126+12
a_{15}=138
On beşinci terim:
138=2^{1}\cdot3^{1}\cdot23^{1}
d(138)=(1+1)(1+1)(1+1)=2\cdot2\cdot2
d(138)=8
a_{16}=138+8
a_{16}=146
Bu noktada adım genişliği 146 cm olur ve problem koşuluna göre süreci sonlandırıyoruz.
Adım 3 — En küçük ve en büyük değerler
En küçük adım genişliği:
\text{min}=a_{1}=40
En büyük adım genişliği (süreç sonundaki):
\text{max}=a_{16}=146
Adım 4 — EBOB hesapla
\gcd(40,146)
146=40\cdot3+26
40=26\cdot1+14
26=14\cdot1+12
14=12\cdot1+2
12=2\cdot6+0
\gcd(40,146)=2
CEVAP: B) 2
TEMEL KAVRAMLAR:
- Çarpan sayısı (d(n))
- Tanım: Bir sayının asal çarpanlarının üslerine 1 ekleyip çarparak bulunur.
- Bu problemde: Her adım için bir sonraki adım genişliğini belirleyen artış miktarıdır.
- EBOB (gcd)
- Tanım: İki sayının en büyük ortak böleni; Öklid algoritması ile bulunur.
- Bu problemde: En küçük ve en büyük adım genişliklerinin ortak böleni hesaplandı.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hata: “Çarpan sayısı” ile “çarpanlardan biri” karıştırılır.
- Yanlış: Artışı bir önceki sayının herhangi bir böleni olarak almak.
- Doğru: Soru metninde verilen anlam (çarpan sayısı) kullanıldığında işlem deterministiktir.
- Neden yanlış: Farklı yorumlar farklı işlem kuralları verir ve sonuç değişir.
- Düzeltme: Soru ifadesini dikkatle okuyup “çarpan sayısı” (bölenlerin sayısı) şeklinde yorumlayın.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?