Kazanım: F.7.7.1.2. Ampullerin seri ve paralel
bağlandiğı durumlardaki parlaklıklarını devre
Üzerinde gözlemleyerek çıkarımda bulunur.
A) Yukarıdaki özdeş pil ve lambalarla kurulan devrelerde K, L
ve M harfleri ile gösterilen lambaların parlaklikları arasındaki
ilişkiyi aşağıdaki boşluğa yazıinız. (6 puan)
B) K ve M devrelerindeki lambaların nasıl bağlı olduğunu be-
lirleyerek boşluğa yazınız. (6 puan)
nes* s ** s******
K’de:
M’de
Ampullerin Seri ve Paralel Bağlanması ve Parlaklık Analizi
[KULLANILAN FORMÜL VE KURALLAR:]
- Seri Bağlama: Lambalar uç uca eklenir. Lamba sayısı arttıkça toplam direnç artar, devre akımı ve parlaklık azalır.
- Paralel Bağlama: Lambaların birer uçları aynı noktada birleşir. Lamba eklemek toplam direnci azaltır, her bir kol pilden gelen tam gerilimi aldığı için parlaklık değişmez.
- Parlaklık: Bir lambanın üzerinden geçen akım ve üzerindeki gerilim ile doğru orantılıdır.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Devre Yapılarının İncelenmesi
- K Devresi: 3 adet özdeş lamba birbirine seri bağlanmıştır. Devrede 3 adet pil bulunmaktadır. (Her lambaya 1 pil düşer).
- L Devresi: 1 adet lamba ve 1 adet pil bulunmaktadır. (Lambaya 1 pil düşer).
- M Devresi: 2 adet lamba birbirine paralel bağlanmıştır ve 1 adet pil bulunmaktadır. (Her bir paralel kol pildeki tam gerilimi alır, yani her lambaya 1 pil düşer).
Adım 2 — Parlaklık İlişkisinin Belirlenmesi (A Bölümü)
- K devresinde 3 pil 3 lambaya enerji verir; her lamba özdeş olduğu için birim parlaklıkta yanar.
- L devresinde 1 pil 1 lambaya enerji verir; lamba birim parlaklıkta yanar.
- M devresinde paralel bağlı lambaların her biri pilden gelen tam gerilimi kullanır. Dolayısıyla M’deki her bir lamba, L’deki tek lamba ile aynı parlaklıkta yanar.
- Sonuç: K, L ve M devrelerindeki lambaların her birinin üzerinden geçen akım/gerilim payı eşitlendiği için parlaklıklar eşittir.
Adım 3 — Bağlanma Şekillerinin Belirlenmesi (B Bölümü)
- K devresinde: Akım tek bir yol izleyerek tüm lambaların üzerinden geçer. Bu seri bağlamadır.
- M devresinde: Akım kollara ayrılır ve lambalar farklı yollar üzerindedir. Bu paralel bağlamadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:]
A) Parlaklık İlişkisi: K = L = M
(Tüm lambalar aynı parlaklıkta yanar.)
B) Bağlanma Şekilleri:
K’de: Seri bağlama
M’de: Paralel bağlama
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Seri Bağlama
- [Tanım:] Lambaların tek bir hat üzerinde, akımın geçeceği başka bir yol olmayacak şekilde dizilmesidir.
- [Bu problemde:] K devresinde akım 3 lambanın içinden sırayla geçer.
2. Paralel Bağlama
- [Tanım:] Devre elemanlarının karşılıklı uçlarının birleştirilmesiyle oluşan, akımın kollara ayrıldığı bağlama şeklidir.
- [Bu problemde:] M devresinde akım ikiye bölünerek lambalara gider.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Lamba Sayısına Bakarak Karar Vermek
- [Yanlış:] “K’de 3 lamba var, o yüzden en sönük yanar” demek.
- [Doğru:] K devresinde pil sayısı da 3’e çıkarılmıştır. Parlaklık lamba başına düşen enerjiye göre belirlenir.
- [Neden Yanlış:] Sadece lamba sayısına değil, pil sayısına ve bağlanma şekline (seri/paralel) aynı anda bakılmalıdır.
Bu devrelerde pil sayısı değişseydi parlaklık nasıl değişirdi, bir örnek üzerinde incelememizi ister misin?