Sorunun Çözümü
Soru metninde verilen problem, bir dizinin genel terimini ve bir fonksiyonun kullanımını içeriyor. Dizinin genel terimi ve fonksiyonu şu şekilde tanımlanmış:
f(x) Fonksiyonu:
Dizinin genel terimi:
Soru için dizinin ilk 10 teriminin toplamını bulmamız gerekiyor. Ancak burada iki öğrenci hesaplamayı farklı yapmış ve sonuçlar arasındaki fark soruluyor.
Adım Adım Çözüm
1. Logaritma Fonksiyonunun ve Tanımın Anlaşılması
Logaritmanın tabanı 4 olarak verilmiş, bu nedenle:
bu ifade kullanılabilir.
Fonksiyon, \log_4 n’in tam sayı olması veya olmaması durumuna göre farklı değerler alıyor:
-
Eğer \log_4 n tam sayı ise:
a_n = \log_4 n -
Eğer \log_4 n tam sayı değilse:
a_n = \log_4 n \text{ 'den büyük en küçük tam sayı.}
2. İlk 10 Terimin Hesaplanması
Logaritmayı hesaplayarak \log_4 n değerlerini buluyoruz:
| n | \log_4 n | \log_4 n tam sayı mı? | a_n değeri |
|---|---|---|---|
| 1 | \log_4 1 = 0 | Tam sayı | a_1 = 0 |
| 2 | \log_4 2 \approx 0.5 | Tam sayı değil | a_2 = 1 |
| 3 | \log_4 3 \approx 0.79 | Tam sayı değil | a_3 = 1 |
| 4 | \log_4 4 = 1 | Tam sayı | a_4 = 1 |
| 5 | \log_4 5 \approx 1.16 | Tam sayı değil | a_5 = 2 |
| 6 | \log_4 6 \approx 1.29 | Tam sayı değil | a_6 = 2 |
| 7 | \log_4 7 \approx 1.40 | Tam sayı değil | a_7 = 2 |
| 8 | \log_4 8 = 1.5 | Tam sayı değil | a_8 = 2 |
| 9 | \log_4 9 \approx 1.58 | Tam sayı değil | a_9 = 2 |
| 10 | \log_4 10 \approx 1.66 | Tam sayı değil | a_{10} = 2 |
3. İlk Öğrencinin Hesabı
Birinci öğrenci işlemleri doğru bir şekilde yapmış ve doğru tanım kullanarak diziyi hesaplamış:
4. İkinci Öğrencinin Hesabı
İkinci öğrenci fonksiyonun tanımını karıştırıp farklı bir hesaplama yapmıştır. Öğrenci, \log_4 n’in tam sayılardan küçük en büyük tam sayı aldığını varsayıyor. Bu durumda:
İkinci öğrencinin hesapladığı dizinin toplamı:
5. Sonuçlar Arasındaki Fark
Sonuçlar arasındaki fark:
Sonuç
Öğrencilerin bulduğu sonuçlar arasındaki fark: C) 7
Soru:
Bir üniversitenin tanıtım günlerine giden iki öğrenci, tahtada yazılı
“an = f(log₄ n)”
şeklindeki bir tanımı farklı okuyup/uygulayarak ilk 10 terim toplamı için farklı sonuçlar buluyor.
• Birinci öğrenci, logaritmanın tabanını 4 yerine 3 okuyarak (diğer işlemleri doğru yaparak)
aₙ = f(log₃ n) fonksiyonunu kullanıyor.
• İkinci öğrenci ise fonksiyon kuralını “x’ten büyük en küçük tam sayı” yerine “x’ten küçük en büyük tam sayı” şeklinde yorumlayarak, yani tavan (ceiling) yerine taban (floor) alarak
aₙ = ⌊log₄ n⌋ fonksiyonunu kullanıyor.
İlk 10 terimin toplamları arasındaki fark soruluyor.
Çözüm Aşamaları
1) Birinci Öğrencinin Dizisi (Taban 3 ve tavan (ceiling) işlevi)
Fonksiyon kuralı (tavan) normalde şöyledir:
f(x) =
• x, eğer x ∈ ℤ (tam sayı)
• x’ten büyük en küçük tam sayı (yani ceiling), eğer x ∉ ℤ
Bu kural, log₄ yerine log₃ ile kullanılıyor. Dolayısıyla birinci öğrencinin terimleri şu şekilde:
aₙ = ⌈log₃(n)⌉, (n = 1, 2, …, 10)
Ancak tam sayı çıktığında, değeri aynen koruyor.
Hesaplayalım (log₃ değerleri yaklaşık yazılmıştır):
- n=1 → log₃(1) = 0 → tam sayı → a₁=0
- n=2 → log₃(2) ≈ 0.63 → tavan → a₂=1
- n=3 → log₃(3) = 1 → tam sayı → a₃=1
- n=4 → log₃(4) ≈ 1.26 → tavan → a₄=2
- n=5 → log₃(5) ≈ 1.46 → tavan → a₅=2
- n=6 → log₃(6) ≈ 1.63 → tavan → a₆=2
- n=7 → log₃(7) ≈ 1.77 → tavan → a₇=2
- n=8 → log₃(8) ≈ 1.89 → tavan → a₈=2
- n=9 → log₃(9) = 2 → tam sayı → a₉=2
- n=10 → log₃(10) ≈ 2.0959 → tavan → a₁₀=3
Bunların toplamı:
a₁ + … + a₁₀ = 0 + 1 + 1 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 3 = 17
2) İkinci Öğrencinin Dizisi (Taban 4 ve taban (floor) işlevi)
Normal kural “x’ten büyük en küçük tam sayı” iken öğrenci bunu karıştırıp “x’ten küçük en büyük tam sayı” yani floor(aşağı yuvarlama) yapmıştır. Dolayısıyla:
aₙ = ⌊log₄(n)⌋, (n=1,2,…,10)
( log₄(n) = log₂(n) / log₂(4) = log₂(n)/2 )
Hesaplayalım (log₂ değerleri yaklaşık):
- n=1 → log₂(1)=0 → log₄(1)=0/2=0 → ⌊0⌋=0
- n=2 → log₂(2)=1 → log₄(2)=1/2=0.5 → ⌊0.5⌋=0
- n=3 → log₂(3)≈1.58 → log₄(3)≈0.79 → ⌊0.79⌋=0
- n=4 → log₂(4)=2 → log₄(4)=2/2=1 → ⌊1⌋=1
- n=5 → log₂(5)≈2.32 → log₄(5)≈1.16 → ⌊1.16⌋=1
- n=6 → log₂(6)≈2.58 → log₄(6)≈1.29 → ⌊1.29⌋=1
- n=7 → log₂(7)≈2.81 → log₄(7)≈1.40 → ⌊1.40⌋=1
- n=8 → log₂(8)=3 → log₄(8)=3/2=1.5 → ⌊1.5⌋=1
- n=9 → log₂(9)≈3.17 → log₄(9)≈1.58 → ⌊1.58⌋=1
- n=10 → log₂(10)≈3.32 → log₄(10)≈1.66 → ⌊1.66⌋=1
Bu terimlerin toplamı:
0 + 0 + 0 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 7
3) Toplamlar Arasındaki Fark
• Birinci öğrencinin toplamı = 17
• İkinci öğrencinin toplamı = 7
İki sonucun farkı = 17 − 7 = 10
Cevap: 10
Bu soruda iki “yanlış” senaryo birbirinden bağımsız olarak şu şekilde gerçekleşiyor:
• Birinci öğrenci “logaritmanın tabanı 4”ü yanlış okuyup “3” alıyor ancak fonksiyonun “(\lceil x\rceil)” (yani “x’ten büyük en küçük tam sayı”) kuralını doğru uyguluyor.
• İkinci öğrenci tabanı doğru (“4”) alıyor ama fonksiyon kuralını tersine (“(\lfloor x\rfloor)”) uyguluyor.
Dolayısıyla şu iki toplamın farkı isteniyor:
- (S_1=\displaystyle \sum_{n=1}^{10} \bigl\lceil\log_{3}(n)\bigr\rceil)
- (S_2=\displaystyle \sum_{n=1}^{10} \bigl\lfloor\log_{4}(n)\bigr\rfloor)
Aşağıdaki hesaplamalarla bu iki toplam bulunur:
• (S_1) için (\log_3(n)) değerlerinin yaklaşıkları
n=1 → log₃(1)=0 → ⌈0⌉=0
n=2 → ≈0,63 → ⌈0,63⌉=1
n=3 → 1 → ⌈1⌉=1
n=4 → ≈1,26 → ⌈1,26⌉=2
n=5 → ≈1,46 → ⌈1,46⌉=2
n=6 → ≈1,63 → ⌈1,63⌉=2
n=7 → ≈1,77 → ⌈1,77⌉=2
n=8 → ≈1,92 → ⌈1,92⌉=2
n=9 → 2 → ⌈2⌉=2
n=10 → ≈2,10 → ⌈2,10⌉=3
Toplayınca (S_1 = 0+1+1+2+2+2+2+2+2+3 = 17.)
• (S_2) için (\log_4(n)) değerlerinin yaklaşıkları
n=1 → log₄(1)=0 → ⌊0⌋=0
n=2 → ≈0,5 → ⌊0,5⌋=0
n=3 → ≈0,79 → ⌊0,79⌋=0
n=4 → 1 → ⌊1⌋=1
n=5 → ≈1,16 → ⌊1,16⌋=1
n=6 → ≈1,29 → ⌊1,29⌋=1
n=7 → ≈1,4 → ⌊1,4⌋=1
n=8 → ≈1,5 → ⌊1,5⌋=1
n=9 → ≈1,58 → ⌊1,58⌋=1
n=10 → ≈1,66 → ⌊1,66⌋=1
Toplayınca (S_2=0+0+0+1+1+1+1+1+1+1 = 7.)
Sonuçta iki öğrencinin bulduğu değerlerin farkı
[
S_1 - S_2 ;=;17 ;-;7 ;=;10
]
olmaktadır.
