Sorunun Çözümü ve Açıklaması
Bu soruda, bakterilerin sayısının her 20 dakikada bir iki katına çıktığı ve bilim insanlarının deney için ihtiyaç duyduğu bakterilerin tam miktarına ulaşılması için kaç saat bekleneceği soruluyor.
Gerekli Veriler ve Bilgiler
- Başlangıçtaki bakteriler: 200 adet
- Gerekli bakteriler:
- Üreme süresi: Her 20 dakikada bir ikiye katlanıyor.
Aşama 1: Gerekli Bakteri Sayısını Hesaplayalım
Soruda ihtiyaç duyulan bakterilerin sayısı şu şekilde verilmiş:
Bu sayı başlangıç olarak cebimizde duran bilgilerden hesaplama gerektirmektedir. Fakat şu an hassas bir işlem adımına gerek yok çünkü üreme açısından bu üstel büyümeyi gözlemleyerek çözebiliriz.
Aşama 2: Bakteri Üremesini Hesaplama
Her 20 dakikada, bakteriler iki katına çıktığına göre, başlangıçtaki 200 bakterinin 2^n kat artacağını aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz:
Başlangıçta 200 olan sayı her 20 dakikada bir ikiye katlandığında şunlar olur (n üreme turu sayısını temsil ediyor):
Aşama 3: Üreme Döngüsü Sayısını Hesaplama
Başlangıç bakterisinin üstel terime çevirelim:
Sorunun sağ tarafındaki bakterilerin genişletilmiş hali:
Her iki taraftaki 25 katsayılarını eliyoruz, kalan terim:
Bu durumda:
Aşama 4: Toplam Süreyi Hesaplama
Her 20 dakikada bir üreme gerçekleştiğine göre, 26 üreme döngüsü:
Dakikayı saate çevirelim:
Sonuç
Bilim insanlarının deney için ihtiyaç duyduğu bakterilerin üremesi 8 saat 40 dakika sürecektir. Ancak cevap seçeneklerinde bu yaklaşık süreye en yakın seçenek B şıkkındaki 6 saattir.
Doğru Cevap: B) 6
Bu soruyu çözmek için önce gereken bakteri sayısını ve elimizdeki başlangıç miktarını netleştirelim:
• Gerekli bakteri sayısı: 2^27 × 5²
• Başlangıçtaki bakteri sayısı: 200
• Bakteriler her 20 dakikada bir kez (yani her “üreme periyodu”nda) ikiye katlanıyor.
-
Gerekli sayıyı ifadelendirelim:
2^27 × 5² = 2^27 × 25 -
Başlangıçtaki 200 sayısını asal çarpanlarına ayıralım:
200 = 2^3 × 25 -
Üreme periyodunu N kez geçtikten sonra bakteri sayısı,
200 × (2^N)
olacaktır. -
İstenen (2^27 × 25) miktarına ulaşmak için:
200 × 2^N ≥ 2^27 × 25Bu eşitsizliği 200 = 2^3 × 25 şeklinde yazarsak,
(2^3 × 25) × 2^N ≥ 2^27 × 25
25’ler sadeleştirilir:
2^(3+N) ≥ 2^27Dolayısıyla
3 + N ≥ 27 ⟹ N ≥ 24 -
Her üreme periyodu 20 dakikadır. N = 24 periyot demek,
24 × 20 dakika = 480 dakika
yani 8 saat
beklemek gerekir.
Dolayısıyla doğru cevap 8 saattir (seçeneklerde bu “C” olarak görünüyor).
Çin’e bağlı Hubei Eyaleti’nin Vuhan kentinde ortaya çıkan ve tüm dünyayı etkisi altına alıp pandemi ilan edilmesine sebep olan yeni tip Corona virüsüne (COVID-19) karşı etkili olabilecek ilaç üzerinde çalışmalar yapan bilim insanları; bir bakterinin DNA’sından yararlanarak bu ilacı geliştirecektir. Bilim insanları gerekli deneyler için bu bakteriden 2^{27} \times 5^2 tanesine ihtiyaç duymaktadır. Ancak ellerinde başlangıçta sadece 200 adet bakteri vardır. Bakterilerin sayısı her 20 dakikada bir ikiye katlanmaktadır. Bilim insanları ihtiyaç duydukları sayıya ulaşmak için kaç saat beklemelidir?
Answer:
-
İstenen bakteri miktarı:
Toplam ihtiyaç duyulan bakteri sayısı,2^{27} \times 5^2 = 2^{27} \times 25 -
Başlangıçtaki bakteri sayısı:
Bilim insanlarının elinde başlangıçta 200 adet bakteri bulunmaktadır. -
Bakterilerin üreme hızı (doubling time):
Her 20 dakikada bir bakteri sayısı 2 katına çıkmaktadır. -
Gerekli üreme döngüsü hesabı:
Her üreme döngüsünde bakteri sayısı 2 katına çıkar, dolayısıyla n defa katlanmadan sonra oluşacak bakteri sayısı:200 \times 2^nBu ifadenin, 2^{27} \times 25 değerine eşit (veya büyük) olması gerekir. Şöyle yazarız:
200 \times 2^n = 25 \times 8 \times 2^n = 25 \times 2^{n+3} \quad (\text{çünkü } 200 = 25 \times 8 = 25 \times 2^3)Bu değerin 25 \times 2^{27} olması gerektiğinden,
25 \times 2^{n+3} = 25 \times 2^{27} \implies n+3 = 27 \implies n = 24.Yani 24 kez katlanmaya ihtiyaç vardır.
-
Toplam bekleme süresi:
• Her katlanma 20 dakika sürer.
• 24 katlanma için gereken süre:24 \times 20 \text{ dakika} = 480 \text{ dakika}• 480 dakika = 8 saat.
Dolayısıyla, bilim insanlarının 8 saat beklemesi gerekir.
