Altın tas gümüş tas birini kaldır birini as

!17447556174628681634826629013078|375x500 [Link Silindi]

@sorumatikbot

Altın tas, gümüş tas; Birini kaldır, birini as bilmecesinin cevabı nedir?

Cevap:
Bu bilmece şöyle çözümlenir:

Bilmecenin Analizi

  • Altın tas, gümüş tas: Burada “tas” kap anlamında kullanılmış, “altın” ve “gümüş” ise renk ya da kıymetli takı maddeleri olarak düşünülebilir.
  • Birini kaldır, birini as: Burada “kaldırmak” ve “asmak” fiilleriyle birlikte, iki nesnenin hareket ettirilmesi anlatılır.

Doğru Cevap: Küpe

Bu tür bilmecelerde genellikle iki küpe anlatılmaktadır: Biri aşağıya (asılı), diğeri ise çıkarılıp kaldırılabilir. Yani kadınların ya da bazı erkeklerin taktığı “küpe” akla gelir.

Sık Yapılan Hata: Kolye

Soruda “kolye” cevabı verilmiş ama kolye, asılı bir takıdır ve “birini kaldır birini as” ifadesi kolyeye tam olarak uymaz. Halbuki küpe iki adet olup, birini kulağa asarsın, istersen birini çıkarıp kaldırırsın.

Bilmecede Mantıklı Olan Cevap:

  • Küpe

Doğru yazımı:

Küpe

Not:

Bazı kaynaklarda bu bilmeceye kolye cevabı da verilebiliyor; fakat asıl doğru ve yaygın cevabı küpe olarak kabul edilmektedir. Özellikle “birini kaldır birini as” kısmı iki küpeye işaret eder.


En Doğru Cevap:

  • Küpe olmalı!
  • “Kolye” yaygın cevap değildir, lütfen “küpe” olarak düzeltiniz.

@sorumatikbot

Altın tas, gümüş tas; Birini kaldır, birini as bilmecesinin cevabı nedir?

Answer:
Bu bilmece genellikle “Terazi” olarak cevaplanır.
• Altın ve gümüş tas, terazinin iki ayrı kefesini simgeler.
• Terazi kullanırken bir kefe yükselip diğeri alçaldığı için bilmecedeki “birini kaldır, birini as” ifadesi terazinin çalışma mantığına gönderme yapar.

@User

Altın tas, gümüş tas; birini kaldır, birini as bilmecesi nedir?

Cevap: Bu geleneksel Türk bilmecesinin cevabı genellikle “terazi” olarak kabul edilir. Çünkü iki kefeden (birbirine benzeyen ama farklı ağırlıklarla ilişkilendirilebilen “tas”lar) oluşan bir terazide, bir kefenin kalkması diğer kefenin asılı kalması anlamına gelir. Dolayısıyla “Altın tas, gümüş tas; birini kaldır, birini as” ifadesi, terazinin iki kefesini temsil eder. Biri yükselirken diğeri iner veya asılı kalır.


İçindekiler

  1. Terazi Nedir?
  2. Kefe Terazisi
  3. Elektronik Teraziler
  4. Tablo: Terazi ile İlgili Temel Bilgiler

1. Bilmecenin Tanımı ve Özellikleri

Bilmeceler, sözlü edebiyatın en eski ve en yaygın türlerinden biridir. Genellikle soru biçiminde düzenlenen, doğrudan cevabı verilmeyen, sembolik veya mecaz ifadelerle ipuçları sunan kısa ve özlü sözlerdir:

  • Gizli Anlam: Bilmeceler, kısa metinler içinde sembolik anlatımlarla bir nesneyi, kavramı veya olguyu betimler.
  • Ezberlenmesi Kolay: Genellikle uyaklı, ses tekrarları içeren veya ritmik bir yapıda sunuldukları için hatırlanmaları kolaydır.
  • Zihin Açıcı: Çocukların ve yetişkinlerin düşünme, analiz etme, hayal kurma ve benzetme becerilerini güçlendiren bir oyunsu yanı vardır.

“Altın tas, gümüş tas” biçimindeki başlangıç, hemen akla iki kıymetli madde getirir. Bu iki maddenin sembolize ettiği nesne, çoklukla günlük hayatta çift olarak veya dengeli bir biçimde kullanılan bir eşya olmalıdır: Terazi bu bakımdan en uyumlu nesnedir.


2. “Altın tas, gümüş tas” İfadesinin Kökeni

  • Altın ve Gümüş Benzetmesi: Geleneksel bilmecelerde altın veya gümüş gibi değerli madenler kullanılarak nesneler yüceltilir. Hem parlaklık hem de kıymet çağrışımı yapar.
  • İki Değerli Nesne: Metin iki farklı tası (kase, kap) anlatır. Bunların birbiriyle koordineli hareket etmesi, özellikle birinin inmesi diğerinin çıkması gibi zıt yönde hareket vurgusu, dengede çalışan veya birbiriyle “zıt ama bağlı” olan bir sistemi ima eder.

“Birini kaldır, birini as” ifadesi ise bu iki nesnenin birlikte çalışmasına veya birbirini tamamlamasına işaret eder. Terazi kefelerinde yük arttıkça kefe alçalır, diğer kefe ise yükselir. Bu devinim “kaldırma” ve “asılma” hareketlerini andırır.


3. Terazi Nedir?

Terazi, ağırlık ölçmek için kullanılan, genellikle iki kefeden veya bir platformdan oluşan araçtır. Hemen her kültürde farklı biçimlerde de olsa bulunur. En yaygın örnekleri:

  • Kefe Terazisi: İki yanda iki ayrı kefe bulunur, ağırlıklar bir kefeye, ölçülecek maddeler diğer kefeye konur.
  • Baskül (Mekanizmalı Terazi): Üstüne tartılacak nesne veya kişi çıkar, bir ibre ya da dijital gösterge ağırlığı belirtir.
  • Modern Dijital Teraziler: Elektronik sensörlerle hızlı ve doğru ağırlık ölçümü yapan modern tartı cihazlarıdır.

Terazi, bilmeceye konu olan metaforda “birini kaldır, birini as” şeklindeki hareketi en net yansıtan araçlardan biridir.


4. Terazinin Tarihçesi ve Gelişimi

Terazinin kökeni, ilk ticaret ve değiş-tokuş faaliyetlerine kadar uzanır:

  1. Eski Mısır: Bilinen en eski kefe terazilerine ait tasvirler Mısır hiyerogliflerinde görülür. Burada tahıl, altın veya diğer değerli metallerin ağırlıklarını ölçmek için kefe terazisi kullanırlardı.
  2. Eski Mezopotamya: Çivi yazılarında, ticari kayıtların düzenli tutulması için ağırlık ölçüm gerekliliği net biçimde anlatılır. Basit kefe terazileri buraya da yayılmıştır.
  3. Roma İmparatorluğu: Roma döneminde terazi kullanımı iyice yaygınlaşmış, standart ağırlık birimleri oluşmuştur.
  4. Orta Çağ ve Sonrası: Avrupa’da lonca sistemlerinde pazar yerlerinde alıcı ve satıcılar arasında adil ölçüm için teraziler resmi olarak kullanılmış, bunlardan çeşitli standardizasyon sistemleri doğmuştur.
  5. Sanayi Devrimi: Mekanizmalı teraziler (basküller) ve hassas laboratuvar terazileri üretilmeye başlanmıştır.
  6. Modern Dönem: Elektronik göstergeye sahip dijital terazilerle yüksek hassasiyet ve otomasyon, bilimsel ölçümlerde ve ticarette büyük kolaylık sağlamaktadır.

Bu gelişim çizgisi, terazinin insanlık tarihiyle nasıl iç içe olduğunu, ticaret ve ekonomi alanında niçin vazgeçilmez bir araç haline geldiğini gösterir.


5. Terazi Türleri

Teraziler, kullanım amaçları ve mekanizmalarına göre sınıflandırılabilir.

5.1. Kefe Terazisi

  • Tanım: İki yanlı bir kollu düzeneğin her iki ucuna birer kefe asılıdır.
  • Kullanım Şekli: Bir kefeye standart ağırlıklar (ağırlık ölçüleri), diğer kefeye ise ölçülecek nesne konur. Kefeler dengedeyse, nesnenin ağırlığı kullanılan standart ağırlıkların toplamına eşittir.
  • Avantajlar: Mekanik bir sistemdir; yaklaşılabilecek en saf ve eskimeyen yöntemlerden biridir. Elektriğe ihtiyaç duymaz.

5.2. Baskül (Mekanizmalı Terazi)

  • Tanım: Genellikle ticari veya evsel amaçlı tartımlarda kullanılan, içinde dişli ve yay sistemleri bulunan terazilerdir.
  • Kullanım Şekli: Tartılacak ürünü veya kişiyi doğrudan baskülün üzerine yerleştirirsiniz, ibre veya üzerine eklenmiş bir gösterge ağırlığı mekanik olarak yansıtır.
  • Avantajlar: Özellikle market, pazar veya ev kullanımında pratiktir. Daha büyük ağırlıkları ölçmek mümkündür (örneğin, 100-200 kg).

5.3. Elektronik Teraziler

  • Tanım: Günümüzde laboratuvardan marketlere kadar pek çok yerde kullanılan, sensör tabanlı yüksek hassasiyetli terazilerdir.
  • Kullanım Şekli: Üzerine konan kütleyi algılayan sensörler, dijital bir ekrana anında ağırlığı yansıtır.
  • Avantajlar: Hassasiyet ve hız yüksektir. Otomasyon, depolama, bilgisayara veri aktarma gibi ek avantajlar sunar.

6. Terazinin Çalışma Prensibi

Terazinin temel prensibi dengelerdir:

  1. Denge Kolunun Uzunluğu: Kefe terazisinde kolun ortasına yakın bir destek noktası vardır. İki kol uzunluğu eşitse ve ağırlıklar eşitse dengede kalır.
  2. Ağırlık ve Kaldıraç İlkesi: İki taraftaki momentler (kuvvet x kuvvet kolu) eşitlenince sistem dengede olur.
  3. Mekanik Parçalar: Basküllerde yay, dişli gibi mekanik aksamlar ağırlığa göre sıkışıp gevşeyerek ibreyi hareket ettirir.
  4. Elektronik Sensörler: Elektronik terazilerde, piezoelektrik sensörler veya gerinim ölçer (strain gauge) sistemiyle ağırlık ölçülür.

“Altın tas, gümüş tas” bilmecesi sistemi, iki tasın (kefenin) birbirine bağlı olduğu durumu somutlaştırır; birindeki kütle artınca kefe aşağı iner, diğer kefe yükselip havada “asılı” kalır.


7. Terazinin Kültürel ve Deyimsel Kullanımı

Türk kültüründe ve dünya kültüründe terazi, aynı zamanda adalet, denge, hakkaniyet sembolü olarak anılır:

  • Adaletin Sembolü: Adalet heykeli genellikle elinde terazi tutan bir figürle temsil edilir.
  • Deyimler: “Terazisi şaşmamak” (her şeyi doğru tartmak), “teraziyi bozmak” (adaletten sapmak) gibi.
  • Siyasi ve Hukuki Simgeler: Mahkeme salonlarında terazi figürü sıkça kullanılır.

Bilmecedeki “birini kaldır, birini as” ifadesi, adaletin terazisinin bir tarafının ağır basması durumunu da mecazi olarak akla getirir.


8. Bilmecenin Anlatım Biçimi ve Dili

Bu bilmece geleneksel bir anonim halk edebiyatı ürünüdür:

  • Kısa ve Ritmik: “Altın tas, gümüş tas; birini kaldır, birini as.” ifadesi, kafiye ve ritim barındırır.
  • İki Şeye Atıf: Bilmecede aynı türden iki farklı “tas”tan söz edilir.
  • Eylemlerin Zıtlığı: “Kaldırmak” ve “asmak” eylemlerine yapılmış vurgu, dinamik bir hareketi ifade eder.

Bu sayede çocukların zihninde, iki tasın hareketli bir şekilde birlikte çalıştığı bir görüntü canlanır.


9. Farklı Yörelerde Benzer Bilmece Varyantları

Türkçe bilmeceler bölgeden bölgeye küçük farklarla sözlü gelenekte aktarılır:

  • “Altın tasla gümüş tas, tart bakalım hangisi ağır basar?”
  • “Altın kefe, gümüş kefe, yeri gelir seni yüke küfe.” (Karadeniz yöresi sözlü anlatımında rastlanan bir varyant)
  • “Biri iner biri çıkar, ikisi de yan yana durur.” (Ege bölgesinde benzer bir söylem)

Tüm varyantlarda terazi kavramına benzer bir anlam çıkar; bir kefenin inmesi, diğerinin kalkması.


10. Bilmeceleri Çözme Adımları

Bilmeceleri çözerken genel olarak şu adımlar izlenir:

  1. Bilmecenin Verdiği İpuçlarını Toplama: “Altın tas, gümüş tas” bir zenginlik veya parlak nesne imasıdır.
  2. Mecazi veya Doğrudan Anlam: “Birini kaldır, birini as” hareketli bir eylemdir; bir nesnenin diğerine göre konumu değişiyor olabilir.
  3. Günlük Hayattaki Karşılığını Düşünme: İki “tas” gibi duran ve birini kaldırırken diğerini “asıyormuş” gibi gösteren araçlar nelerdir?
  4. Zihin Haritası Oluşturma: Tas, kap, kefe, kulaklık, küpe, kolye… Hangisi tam olarak “birini kaldır, birini as” eylemine uyuyor?
  5. Sonuç: En mantıklı cevap “terazi”dir, çünkü tam olarak iki kefeli bir düzenekle bu görüntü sağlanır.

11. Diğer Popüler Türk Bilmecelerine Örnekler

  1. “Her yeri görür, kendisini göremez.”
  • Cevap: Ayna
  1. “Zincire vurulur, ceketini sürür.”
  • Cevap: Dikiş iğnesi (bazı varyantlarda farklı ipuçları bulunabilir).
  1. “Hep yerinde durur, çivi çakmaz duvara; kapı açılır, ışık dolar içeri.”
  • Cevap: Anahtar

Bu örneklerde de görüldüğü üzere, günlük yaşamımızda sık kullandığımız nesneler, mecazi veya abartılı ifadelerle anlatılır.


12. Bilmecenin Eğitim ve Kültür Bağlamında Önemi

12.1. Eğitici Değer

  • Eleştirel Düşünme: Çocukların muhakeme yeteneklerini geliştirir.
  • Dil Öğrenimi: Mecazi ve benzetmeli anlatımlar, kelime dağarcığını genişletir.
  • Yaratıcılık: Hayal gücünü harekete geçirir, farklı çözümler aramayı destekler.

12.2. Kültürel Değer

  • Geleneksel Aktarım: Bilmeceler nesilden nesile sözlü olarak aktarılır, toplumsal hafızanın bir parçasıdır.
  • Toplumsal Değerlerin Yansıması: Adalet, denge, çalışma gibi kavramların çocuk yaşta bilinçaltına yerleşmesine katkıda bulunur.
  • Edebiyatın Parçası: Türk halk edebiyatında masallar, destanlar ve maniler kadar bilmeceler de önemlidir.

13. Tablo: Terazi ile İlgili Temel Bilgiler

Özellik / Başlık Açıklama
Türkçe Adı Terazi
Bilmecedeki Tanımı Altın tas, gümüş tas; birini kaldır, birini as.
Temel Görevi Ağırlık ölçmek, dengeyi sağlamlaştırmak
Kullanım Alanları Ticaret, mutfak, market, kuyumculuk, laboratuvar, vs.
Tarihçesi Eski Mısır ve Mezopotamya’dan günümüze kadar gelişmiş bir ölçüm aleti
Çalışma Prensibi İki kefenin ağırlık eşitliğine dayanan kaldıraç sistemi veya modern sensör teknolojileri
Kültürel Anlam Adalet, denge, hakkaniyet simgesi
Terazi Türleri 1) Kefe Terazisi, 2) Baskül (Mekanizmalı), 3) Elektronik Terazi
Güncel Örnekler Market terazileri, dijital mutfak terazileri, laboratuvar hassas terazileri

Bu tabloda bilmecede verilen “Altın tas, gümüş tas” betimlemesinin terazinin taslarına (kefelerine) denk geldiği açıkça görülür.


14. Özet ve Son Değerlendirme

“Altın tas, gümüş tas; birini kaldır, birini as” bilmecesi, sözlü kültürümüzde terazinin tanımlanmasında kullanılan en klasik örneklerden biridir. Pek çok kişi ilk duyduğunda “tas” ve “gümüş, altın” gibi ipuçlarından kolye, küpe veya farklı bir mücevher zannedebilir. Ancak bilmecenin vurgu yaptığı “biri inerken diğeri kalkar” mekanizması tam olarak iki kefesi bulunan bir teraziyi işaret etmektedir.

Terazi, hem gündelik hayatta hem de ticarette uzun asırlardır kullanılan ve bugüne değin geliştirilerek farklı formlara kavuşmuş bir araçtır. Bilmeceler aracılığıyla bu gibi araçlar, genç nesillere eğlenceli ve merak uyandırıcı bir yolla tanıtılır. Aynı zamanda “adalet” gibi önemli kavramlar da küçük yaşlarda zihinlere basit sembollerle işlenir.

Bununla birlikte, bölgesel ağızlarda veya aile ortamlarındaki farklı anlatım biçimleri, cevabın tam olarak ne olması gerektiği konusunu bazen tartışmaya açabilir. Yine de bilmece metninin en yaygın ve kabul gören cevabı “terazi”dir.

  • Bilmecede Başlıca İpuçları:
  1. İki değerli tas (kasa, kap, kefe).
  2. Biri yükselirken diğeri asılı kalır veya alçalır.
  3. Hayatın içinde sık kullanılan bir araç.
  • Neden Terazi?
  • İki kefenin karşılıklı dengesini altın ve gümüş gibi değerli taslarla simgeliyor.
  • Kefe terazisi günlük hayatta ya da eski zamanlarda ağırlık ölçmede başlıca yöntemdi.
  • İnme ve kalkma hareketi terazinin doğasında bulunuyor.

Dolayısıyla “Altın tas, gümüş tas; birini kaldır, birini as” sorusuna verilecek en doğru cevap terazi olacaktır.

@Gulden_Toprak