ala budunaktaisy, S lasn OKUMA: ROMAN ya Başlarken leden bölümler verilmiştir Bu bolümleri olkuyunuz ve sizden beklenen görev . METİN praklar a. krgtn ister al iscer alma derleMerdiven kelimesinin Türkçede en güzel kalla- hurasL lonuodan prdanmei Fiagnin “erdiven” iirin- insana kar gibi, kaTa kor Ar ağr etkaoaksn bu merdiverierden eim hir bevaz dünya bir günde tüm keilit Be gin stürdu. Ovada kar natt inlein toprağı örtemeyen açık ors inlik iplik dikeldi. iven" kelimesinir hir asuylenten sölevevim ki merdi- gun hava eski tiürküsünü murddan- lad, Önce soguda. Kar sularindanDyen dive bir kelime valnız, Türkçede vardr, bu ck olmuş ovada buz tutrmaya bi.kelime de, aslh hangi dilde olursa olsun, bolmuştu. Sra tepeciklere Dagiar gon sarondı, Kar ovaya doğru bamurdana homurdana iniyordu. güzellilktedir. Bu gizeik. Thrkep "raör el malk söziyle Fârisiden Türkçeleşmig “merdi- veşilsm atin kayntkla birlegmesinde- he ni ssldavan gökyüziinin tadi kactı. atkdenSinin ve duusikismn 1e hoz bulutlar boy gösterdiler, Öğleg s ash, Fáriside 'neverd-i bàm” idi. Ls bulutlara tutsak oldu. Btr dana di llselen "kpm, basamak- rizukmedi. Gokytznodan bzan l yol’ kısaca "merdiven’ denmekti. Aynu dide, fften pus tipi geliyordu. aynı söz, zamanla ‘nerdhan’ sesiyle kelimelesti, …) Ahbas Sayar Ylku Att Betimleyic anlatim kullanılrnsştır. Açıklayıci anlatim kullanitmıştır. II. METİN musråı, bizi, bir anảa șir iklinleri Özelikter Anlatmaya bağlh metin özellioi taşımaktadit. 1. Okuduğunuz metinlerde bulunan özellikleri aşağdalki tabloya işaretleyiniz. Yazar, önekdemeye başvurmustur Ogrete lni vermekted etin özelliği taşıunakta, kültürün en önemli ögesi olan dil hakkinda okuyucuya Kişileştirmelere başvurulmuştur. otürecek n kelime Türkcede, zamanla, “merdivan” ve “merdüven’” sesini almus nihâyet merdiven güzelliğiyle 'Türkçeleşmişit. Farklı yapı 6zellilderine sahip sözcükler kullanimıştır. lahilir? Söyleyiniz. Nihad SAmi Banarb Tlirkçenin Srları L Metin . Metin 2. Metinlerin anlatımiyla iigili işaretlemelerinizden hareketle yazarların farklı anlatım tarzna sahip olmalarınan gerekçesi ne 215
SORU: Okuduğunuz metinlerde bulunan özellikleri tabloya işaretleyiniz ve yazarların farklı anlatım tarzına sahip olmalarının gerekçesini söyleyiniz.
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Metin özelliklerini ayırt etme
- Anlatım tarzını belirleme
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Metin Özelliklerini İşaretleme
-
I. Metin için:
- Anlatmaya bağlı metin özelliği taşımaktadır. (✓)
- Öğretici metin özelliği taşımakta, kültürün önemli ögesi olan dil hakkında okuyucuya bilgi vermektedir. (✓)
- Kişileştirmelere başvurulmuştur. (✓)
- Betimleyici anlatım kullanılmıştır. (✓)
- Açıklayıcı anlatım kullanılmamıştır. (✗)
- Yazar örneklemeye başvurmamıştır. (✗)
- Farklı yapı özelliklerine sahip sözcükler kullanılmıştır. (✓)
-
II. Metin için:
- Anlatmaya bağlı metin özelliği yoktur. (✗)
- Öğretici metin özelliği vardır; dilin kökeni ve gelişimi hakkında bilgi verir. (✓)
- Kişileştirmeler yoktur. (✗)
- Betimleyici anlatım yoktur. (✗)
- Açıklayıcı anlatım kullanılmıştır. (✓)
- Yazar örneklemeye başvurmuştur. (✓)
- Farklı yapı özelliklerine sahip sözcükler kullanılmıştır. (✗)
Adım 2 — Yazarların Farklı Anlatım Tarzına Sahip Olmalarının Gerekçesi
- İlk metin, okuyucuyu olay ve doğa durumu içinde yaşatmak amacıyla betimleyici ve kişileştirmeye dayanır.
- İkinci metin ise Türkçenin kökeni ve dil bilgisi anlatımı ile öğretici ve açıklayıcıdır.
- Bu nedenle yazarlar, metnin amacına ve hedef kitlesine göre farklı anlatım tarzları kullanmıştır.
CEVAP:
| Özellik | I. Metin | II. Metin |
|---|---|---|
| Anlatmaya bağlı metin özelliği taşımaktadır. | ✓ | |
| Öğretici metin özelliği taşımakta, kültürün önemli ögesi olan dil hakkında bilgi verir. | ✓ | ✓ |
| Kişileştirmelere başvurulmuştur. | ✓ | |
| Betimleyici anlatım kullanılmıştır. | ✓ | |
| Açıklayıcı anlatım kullanılmıştır. | ✓ | |
| Yazar örneklemeye başvurmuştur. | ✓ | |
| Farklı yapı özelliklerine sahip sözcükler kullanılmıştır. | ✓ |
Yazarların farklı anlatım tarzına sahip olmalarının gerekçesi, metinlerin farklı amaçlara hizmet etmesi ve hedef kitlenin farklı olmasıdır. İlk metin betimleme ve duygusal anlatıma dayanırken, ikinci metin bilgi verme ve açıklama amaçlıdır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
CEVAP: Aşağıda her özelliğin hangi metne uygun olduğu işaretlenmiştir.
- Anlatmaya bağlı metin özelliği taşımaktadır. — I. Metin: Hayır (✗); II. Metin: Hayır (✗)
- Öğretici metin özelliği taşımakta; kültürün en önemli öğesi olan dil hakkında okuyucuya bilgi vermektedir. — I. Metin: Hayır (✗); II. Metin: Evet (✓)
- Kişileştirmelere başvurulmuştur. — I. Metin: Evet (✓); II. Metin: Hayır (✗)
- Betimleyici anlatım kullanılmıştır. — I. Metin: Evet (✓); II. Metin: Hayır (✗)
- Açıklayıcı anlatım kullanılmıştır. — I. Metin: Hayır (✗); II. Metin: Evet (✓)
- Yazar, örneklemeye başvurmuştur. — I. Metin: Hayır (✗); II. Metin: Evet (✓)
- Farklı yapı özelliklerine sahip sözcükler kullanılmıştır. — I. Metin: Hayır (✗); II. Metin: Evet (✓)
AÇIKLAMA:
- I. Metin, doğanın, karın ve ovadaki görünümün duygusal ve duyusal betimlemesini yapar; bu yüzden betimleyici anlatım ve kişileştirme öne çıkar.
- II. Metin, “merdiven” sözcüğünün tarihçesini ve farklı ses/yapı formlarını açıklıyor; amaç okuyucuya bilgi vermektir; bu yüzden açıklayıcı/öğretici anlatım, örnekleme ve farklı sözcük yapıları kullanılmıştır.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Betimleyici anlatım
- Tanım: Nesnelerin, olayların veya ortamın duyulara hitap eden özellikleriyle ayrıntılı şekilde anlatılmasıdır.
- Bu problemde: I. Metin’te kar, ova, bulutlar görsel ve işitsel öğelerle betimlenmiştir.
- Açıklayıcı (öğretici) anlatım
- Tanım: Bilgi verme, kavram açıklama ve neden-sonuç ilişkileri kurma amacına yönelik anlatım biçimidir.
- Bu problemde: II. Metin’te sözcüğün kökeni, değişen biçimleri ve anlamıyla ilgili açıklamalar yapılmıştır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?