aiier ki
3. Aşağıdaki metinde noktalama işaretleri kullantlmistir. Metni dikkatle okuyunuz. Noktalarna
işaretlerini koyunuz.
MÜŞTERİ ÖYLE İSTEDİ
Inkapanı()na geldikgelmedik şoför radyoyu açtı(1 Spiker() müzik saati jded
1Pesin-
den de güzel bir türkü sesi duyuldu ()
Arkada oturanlardan biri ådeta emretti (1
) Kapat şunu be
Uysal şoför çıt kapatti
Solumda oturan kravatlı zayıf bir adam, şoföre()
O Radyoyu neden kapattin () dedi ()
Şogör () dikiz aynasıini ayarladı() Aynadan sesin geldiği tarafa baktı (
OMüşteriler öyle istediler () dedi (
Çabuk gelsene
Aharti boykyz
Orhan KEMAL
Sokakłarin Çocuğu
(Uyarlaamştr)
134
Metindeki Noktalama İşaretlerinin Belirlenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Metindeki yay ayraçların (parantezlerin) yerine gelmesi gereken noktalama işaretleri sırasıyla ve kurallarıyla aşağıda açıklanmıştır:
Adım 1 — Birinci Paragrafın İncelenmesi
- Unkapanı ( ’ )na: Özel isimlere getirilen durum (hâl) ekleri kesme işaretiyle ayrılır. \rightarrow Kesme İşareti ( ’ )
- …şoför radyoyu açtı ( . ): Anlamca tamamlanmış cümlenin sonuna konur (ardından gelen “Spiker” büyük harfle başlamıştır). \rightarrow Nokta ( . )
- Spiker ( “ ) müzik saati ( ” ) dedi ( . ): Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Cümlenin bitimine de nokta konur. \rightarrow Tırnak İşareti ( “ ), Tırnak İşareti ( ” ), Nokta ( . ) (Not: Tırnak yerine alıntıyı belirtmek için virgül
( , )kullanımı da kural olarak geçerlidir). - Peşinden de güzel bir türkü sesi duyuldu ( . ): Tamamlanmış cümlenin sonuna konur. \rightarrow Nokta ( . )
Adım 2 — İkinci ve Üçüncü Paragrafın İncelenmesi
- …biri âdeta emretti ( : ): Kendisinden sonra konuşma/açıklama gelecek cümlenin sonuna konur. \rightarrow İki Nokta ( : )
- ( — ) Kapat şunu be ( ! ): Yazıda konuşmaları göstermek için satır başına konuşma çizgisi; duygu, öfke ve emir bildiren ifadenin sonuna ise ünlem işareti konur. \rightarrow Konuşma Çizgisi ( — ), Ünlem İşareti ( ! )
- Uysal şoför çıt kapattı ( . ): Tamamlanmış cümlenin sonuna konur. \rightarrow Nokta ( . )
Adım 3 — Dördüncü ve Beşinci Paragrafın İncelenmesi
- …şoföre ( : ): Konuşma cümlesinden önce kullanılır. \rightarrow İki Nokta ( : )
- ( — ) Radyoyu neden kapattın ( , ) dedi ( . ): Satır başı konuşma çizgisi ile başlar. Tırnak içine alınmamış aktarma sözlerinden sonra virgül konur, cümle sonuna nokta konur. \rightarrow Konuşma Çizgisi ( — ), Virgül ( , ), Nokta ( . )
- Şoför ( , ) dikiz aynasını ayarladı ( . ): Yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için virgül; biten cümlenin sonuna nokta konur. \rightarrow Virgül ( , ), Nokta ( . )
- Aynadan sesin geldiği tarafa baktı ( : ): Ardından konuşma çizgisi geleceği için iki nokta konur. \rightarrow İki Nokta ( : )
- ( — ) Müşteriler öyle istediler ( , ) dedi ( . ): Konuşma çizgisi, aktarma cümlesi sonrası virgül ve cümle sonu noktası konur. \rightarrow Konuşma Çizgisi ( — ), Virgül ( , ), Nokta ( . )
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP (METNİN DÜZENLENMİŞ HALİ):
MÜŞTERİ ÖYLE İSTEDİ
Unkapanı**’na geldik gelmedik şoför radyoyu açtı.** Spiker “müzik saati” dedi**.** Peşinden de güzel bir türkü sesi duyuldu**.**
Arkada oturanlardan biri âdeta emretti**:**
— Kapat şunu be**!**
Uysal şoför çıt kapattı**.**
Solumda oturan kravatlı zayıf bir adam, şoföre**:**
— Radyoyu neden kapattın**,** dedi**.**
Şoför**,** dikiz aynasını ayarladı**.** Aynadan sesin geldiği tarafa baktı**:**
— Müşteriler öyle istediler**,** dedi**.**
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Konuşma Çizgisi (Uzun Çizgi —): Karşılıklı konuşmalarda sözlerin başına konur.
- Aktarma Cümlelerinde Virgül: Tırnak içine alınmayan doğrudan aktarma cümlelerinin bittiği yere (
...dedisözünden hemen önce) virgül konur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Radyoyu neden kapattın (?) dedi.şeklinde aktarma ifadesinin ortasına soru işareti koyup ardından küçük harfle devam etmek.- Doğru Yaklaşım: Aktarılan sözden sonra virgül konulup
dedikelimesiyle cümle tamamlanmalı ve nokta cümlenin en sonuna konmalıdır.
Noktalama işaretlerinin diğer kullanımlarıyla ilgili pekiştirme amaçlı bir soru daha çözmek ister misin?