- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde,: zincirleme
ad tamlaması, dolaylı tümleç görevindedir?
A) Kizilderililerle beyazların çarpişmalarını gÖsteren
vestern filmlerinin çoğu Monument Valley’de
çekilmiştir.
B) Kalahari Çölü’nde, Buşmanlar, yoksul ve ilkel bir
yaşam sürerler.
C) Arizona’da, yanardağ kraterini andıran fakat
yeryüzündeki bütün kraterlerden daha derin ve geniş
olan bir Çukur vardır.
D) Adriyatik Denizi’nin güneyinde, ilgi çekici bir
Akdeniz fiyordu olan botor ağızlari yer alir.
E) Italya’nın 32196 metre yüksekliğindeki Etna
Yanardağı lavlarını, kimi kez yukarı püskürtür.
Cümlede Zincirleme Ad Tamlamasının Dolaylı Tümleç Görevinde Kullanımı
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Kızılderililerle beyazların çarpışmalarını gösteren vestern filmlerinin çoğu Monument Valley’de çekilmiştir.”
- Öge Analizi: Çekilmiştir (Yüklem), çeken/çekilen ne? \rightarrow “Kızılderililerle beyazların çarpışmalarını gösteren vestern filmlerinin çoğu” (Özne), nerede çekilmiştir? \rightarrow “Monument Valley’de” (Dolaylı Tümleç).
- Değerlendirme: Dolaylı tümleç olan öge (“Monument Valley’de”) özel isimdir; zincirleme ad tamlaması değildir.
Adım 2 — B Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Kalahari Çölü’nde, Buşmanlar, yoksul ve ilkel bir yaşam sürerler.”
- Öge Analizi: Sürerler (Yüklem), kim sürer? \rightarrow “Buşmanlar” (Özne), ne sürerler? \rightarrow “yoksul ve ilkel bir yaşam” (Belirtisiz Nesne), nerede sürerler? \rightarrow “Kalahari Çölü’nde” (Dolaylı Tümleç).
- Değerlendirme: “Kalahari Çölü” tamlaması iki isimden oluşan bir belirtisiz ad tamlamasıdır; zincirleme ad tamlaması değildir.
Adım 3 — C Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Arizona’da, yanardağ kraterini andıran fakat yeryüzündeki bütün kraterlerden daha derin ve geniş olan bir çukur vardır.”
- Öge Analizi: Vardır (Yüklem), ne vardır? \rightarrow “yanardağ kraterini andıran… bir çukur” (Özne), nerede vardır? \rightarrow “Arizona’da” (Dolaylı Tümleç).
- Değerlendirme: Dolaylı tümleç tek bir özel isimden (“Arizona’da”) oluşmaktadır; tamlama oluşturmaz.
Adım 4 — D Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Adriyatik Denizi’nin güneyinde, ilgi çekici bir Akdeniz fiyordu olan botor ağızları yer alır.”
- Öge Analizi: Yer alır (Yüklem), yer alan ne? \rightarrow “ilgi çekici bir Akdeniz fiyordu olan botor ağızları” (Özne), nerede yer alır? \rightarrow “Adriyatik Denizi’nin güneyinde” (Dolaylı Tümleç).
- Tamlamanın Yapısı:
- “Adriyatik Denizi” \rightarrow Belirtisiz ad tamlaması
- “[Adriyatik Denizi]'nin güneyi” \rightarrow Tamlayanı kendi içinde tamlama oluşturmuş, en az üç ismin birbirine bağlandığı bir zincirleme ad tamlamasıdır.
- Cümlede de “-de” bulunma durum eki alarak dolaylı tümleç görevini üstlenmiştir.
Adım 5 — E Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “İtalya’nın 32196 metre yüksekliğindeki Etna Yanardağı lavlarını, kimi kez yukarı püskürtür.”
- Öge Analizi: Püskürtür (Yüklem), püskürten ne? \rightarrow “…Etna Yanardağı” (Özne), neyi püskürtür? \rightarrow “lavlarını” (Belirtili Nesne), ne zaman? \rightarrow “kimi kez” (Zarf Tümleci), nereye? \rightarrow “yukarı” (Zarf Tümleci).
- Değerlendirme: Cümlede dolaylı tümleç bulunmamaktadır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Dolaylı tümleç zincirleme ad tamlaması değil, özel addır.
B. Dolaylı tümleç belirtisiz ad tamlamasıdır.
C. Dolaylı tümleç tek sözcüktür (özel isim).
D. “Adriyatik Denizi’nin güneyinde” öbeği hem zincirleme ad tamlamasıdır hem de dolaylı tümleç görevindedir.
E. Cümlede dolaylı tümleç yer almamaktadır.
Adım 7 — Son Doğrulama
D seçeneğindeki “Adriyatik Denizi’nin güneyinde” söz öbeği, yükleme sorulan “Nerede?” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç olmuş ve “Adriyatik + Deniz + Güney” isimlerinin birbirine bağlanmasıyla zincirleme ad tamlaması kuralını tam olarak sağlamıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Adriyatik Denizi’nin güneyinde, ilgi çekici bir Akdeniz fiyordu olan botor ağızları yer alır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cümlenin ögelerinde tamlamaların ayrılmaması kuralı veya isim tamlaması türleri ile ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmemi ister misin?