Açık öğretim 1 dönem edebiyat 3 ünite kapsamlı konu anlatımı çok kapsamlı konu anlatım | 1793370599626

Question Answer
1

açık öğretim 1 dönem edebiyat 3 ünite kapsamlı konu anlatımı çok kapsamlı konu anlatım

2

AÖL Türk Dili ve Edebiyatı 1 — 3. Ünite: Şiir Bilgisi ve Sıfatlar

Şiir (nazım); zengin imgeler, ritim, ölçü ve ses uyumu aracılığıyla duygu, düşünce ve hayalleri coşkulu ve etkileyici bir dille aktaran edebî metin türüdür. Açık Öğretim Lisesi Türk Dili ve Edebiyatı 1 dersinin 3. ünitesi; şiirde yapı, ahenk unsurları, şiir türleri, edebî sanatlar ve ünitenin dil bilgisi konusu olan sıfatları (ön adları) kapsar.

:brain: ŞİİR ÜNİTESİ KONU BAŞLIKLARI

1. Şiirde Yapı ve Temel Kavramlar:

  • Nazım Birimi: Şiiri oluşturan dize (mısra) kümeleridir. Tek dize (mısra), iki dize (beyit), dört dize (dörtlük) veya üç-beş-yedi dizelik gruplar (bent) şeklinde sınıflandırılır.
  • Nazım Biçimi (Şekli): Şiirin nazım birimi, ölçüsü ve uyak örgüsüne göre kazandığı dış görünüştür (koşma, gazel, sone vb.).
  • Nazım Türü: Şiirin işlediği konuya göre aldığı addır (güzelleme, koçaklama, ağıt, münacat, tevhit vb.).
  • Söyleyici ve Mahlas/Tapşırma: Şiirde konuşan kurgusal ses "söyleyici"dir. Halk edebiyatında şairin takma adına tapşırma, divan edebiyatında ise mahlas denir.

2. Şiirde Ahenk Unsurları:

  • Ölçü (Vezin): Türk edebiyatında üç ölçü kullanılmıştır:
    1. Hece Ölçüsü: Dizelerdeki hece sayılarının eşitliğine dayanır; Türklerin millî ölçüsüdür. Duraklarla ritim artırılır.
    2. Aruz Ölçüsü: Helecelerin açıklık (kısa) ve kapalılık (uzun) değerlerine dayanır; Arap ve Fars edebiyatından geçmiştir.
    3. Serbest Ölçü: Hece ve aruz kurallarına bağlı kalınmadan yazılan ölçüdür.
  • Redif: Dize sonlarında, aynı görevdeki eklerin veya aynı anlamdaki sözcüklerin tekrarlanmasıdır.
  • Kafiye (Uyak): Dize sonlarında, rediften önce gelen ve anlamları/görevleri farklı ses benzerlikleridir:
    1. Yarım Uyak: Tek ses benzerliği.
    2. Tam Uyak: İki ses benzerliği.
    3. Zengin Uyak: Üç veya daha fazla ses benzerliği.
    4. Cinaslı Uyak: Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerle yapılan uyak.
  • Uyak Örgüsü: Düz uyak (a-a-a-b / a-a-b-b), Çapraz uyak (a-b-a-b), Sarma uyak (a-b-b-a), Mani tipi (a-a-b-a).
  • Asonans ve Aliterasyon: Asonans dizelerde aynı ünlülerin; aliterasyon ise aynı ünsüzlerin ahenk yaratmak amacıyla sıkça tekrarlanmasıdır.

3. Konularına Göre Şiir Türleri:

  • Lirik Şiir: Aşk, özlem, ayrılık gibi yoğun duyguları coşkulu bir dille anlatan şiirlerdir.
  • Epik Şiir: Kahramanlık, savaş, yiğitlik ve tarihî olayları işleyen destansı şiirlerdir.
  • Didaktik Şiir: Belli bir düşünceyi aşılamak, bilgi veya ahlaki öğüt vermek amacıyla yazılan öğretici şiirlerdir (fabl türü de bu gruptadır).
  • Pastoral Şiir: Doğa güzelliklerini, kır ve çoban hayatını anlatan şiirlerdir (idil ve eglog türleri bulunur).
  • Satirik Şiir: Toplumun veya kişilerin aksayan, kusurlu yönlerini eleştiren, yerici şiirlerdir (Halk edebiyatında taşlama, Divan edebiyatında hicviye).
  • Dramatik Şiir: Tiyatroda manzum (şiir biçiminde) yazılan; acıklı veya neşeli durumları canlandıran şiirlerdir.

4. Şiir ile Manzume Farkı:

  • Şiir: Sanat değeri taşır, estetik zevk uyandırır, çağrışım gücü yüksektir, düz yazıya çevrilemez.
  • Manzume: Ölçülü ve kafiyeli yazılmış hikâyelerdir; olay örgüsü, kişi, yer ve zaman unsurları içerir, anlam düz yazıya kolayca aktarılabilir (ör. Mehmet Âkif ve Tevfik Fikret’in manzum hikâyeleri).

5. Temel Edebî Sanatlar (Söz Sanatları):

  • Teşbih (Benzetme): Dört ögesi vardır: benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı. Sadece benzeyen ve kendisine benzetilenle yapılanına teşbihibeliğ (güzel benzetme) denir.
  • İstiare (Eğretileme): Benzetmenin temel ögelerinden sadece birinin kullanılmasıdır (Açık istiare: yalnız kendisine benzetilenle; Kapalı istiare: yalnız benzeyenle yapılır).
  • Teşhis (Kişileştirme) ve İntak (Konuşturma): İnsana ait özelliklerin cansız varlıklara veya hayvanlara aktarılması teşhis; bu varlıkların konuşturulması ise intaktır. (Her intak sanatında teşhis de vardır).
  • Tezat (Karşıtlık): Anlamı güçlendirmek için birbirine zıt kavram veya durumların bir arada kullanılmasıdır.

6. Ünitenin Dil Bilgisi Konusu: Sıfatlar (Ön Adlar):
İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklerdir; tek başlarına kullanılamazlar, çekim eki aldıklarında adlaşırlar.

  • Niteleme Sıfatları: İsme sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap verir; varlığın renk, biçim ve durumunu gösterir (ör. yeşil yaprak, kırık masa, dürüst insan).
  • Belirtme Sıfatları: İsimleri çeşitli yönlerden tamamlar, dört ana türe ayrılır:
    1. İşaret Sıfatı: İsme işaret eder (bu çocuk, şu yol, o ev).
    2. Sayı Sıfatı: Asıl (üç elma), sıra (ikinci kat), üleştirme (ikişer kalem), kesir (yarım ekmek) sayı sıfatları.
    3. Belgisiz Sıfat: İsimleri kesinlik bildirmeden belirtir (birtakım olaylar, bazı günler, her insan, birkaç soru).
    4. Soru Sıfatı: İsimleri soru yoluyla belirtir (hangi soru?, kaçıncı gün?, nasıl bir ev?).
  • Adlaşmış Sıfat: Niteleme sıfatının önündeki isim düştüğünde sıfatın tek başına isim gibi kullanılmasıdır (“İhtiyar insanlar dinlendi” \rightarrow “İhtiyarlar dinlendi”).

:light_bulb: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Açık Öğretim sınavlarında kafiye-redif sorularında yapılan en sık hata eklerin görevine bakmamaktır: Önce redif bulunur, kalan kısımda ses benzerliğine bakılarak kafiye türü saptanır. Görevleri farklı olan ekler aynı harflerden oluşsa bile redif değil, kafiye sayılır.