Açık öğretim 1 dönem edebiyat 2 ünite konu anlatımı kapsamlı çok kapsamlı konu anlatımı | 1793370523629

Question Answer
1

açık öğretim 1 dönem edebiyat 2 ünite konu anlatımı kapsamlı çok kapsamlı konu anlatımı

2

Açık Öğretim Lisesi Türk Dili ve Edebiyatı 1 — 2. Ünite: Hikâye (Öykü) ve İsimler

Hikâye (öykü); yaşanmış ya da yaşanması mümkün olay veya durumların kişi, yer ve zaman unsurlarına bağlı kalınarak sanatsal bir dille anlatıldığı kısa kurmaca metin türüdür. Açık Öğretim Lisesi (AÖL) 1. Dönem Türk Dili ve Edebiyatı müfredatının 2. ünitesi; hikâye türünün tarihsel gelişimi, yapı unsurları, anlatıcı bakış açıları, hikâye türleri ve bu ünitede yer alan dil bilgisi konusu olan isimler (adlar) başlıklarından oluşur.

:brain: HİKÂYE KONU ANLATIMI VE TEMEL KAVRAMLAR

1. Hikâyenin Tarihsel Gelişimi:

  • Dünya Edebiyatında İlk Örnek: İtalyan yazar Giovanni Boccaccio’nun 14. yüzyılda kaleme aldığı Decameron adlı eser, dünya edebiyatında modern hikâyenin ilk örneği kabul edilir.
  • Türk Edebiyatında Hikâye Geleneği: Modern hikâye öncesinde Türk edebiyatında bu türün yerini destanlar, halk hikâyeleri, masallar, Dede Korkut Hikâyeleri ve mesneviler tutmaktaydı.
  • Tanzimat Dönemi ve İlkler: Batılı anlamda ilk yerli hikâye örneği Ahmet Mithat Efendi’nin yazdığı Letaif-i Rivayattır. Batılı tekniklere uygun ilk gerçekçi hikâye ise Samipaşazade Sezai’nin kaleme aldığı Küçük Şeyler adlı eserdir.

2. Hikâyenin Yapı Unsurları:

  • Olay / Olay Örgüsü: Hikâyedeki kahramanların başından geçen veya durumu meydana getiren eylemler dizisidir.
  • Kişiler (Şahıs Kadrosu): Olayı yaşayan ya da duruma dâhil olan varlıklardır. Karakter (kendine has özellikleriyle öne çıkan) veya tip (toplumsal bir zümreyi temsil eden) olarak yer alırlar.
  • Mekân (Yer): Olayların geçtiği, sınırları belirlenmiş çevredir.
  • Zaman: Olayların başladığı, geliştiği ve bittiği süredir; kronolojik olabileceği gibi geriye dönüşlerle de verilebilir.

3. Anlatıcı ve Bakış Açıları:

  • Hâkim (İlahi / Tanrısal) Bakış Açısı: Anlatıcı, kahramanların aklından geçenleri, duygularını, geçmişlerini ve geleceklerini bütünüyle bilir; üçüncü şahıs ağzıyla (o / onlar) anlatır.
  • Kahraman Bakış Açısı: Olayları yaşayan veya olayın içinde yer alan kahramanlardan birinin kendi gözünden anlattığı bakış açısıdır; birinci şahıs ağzıyla (ben / biz) aktarılır.
  • Gözlemci (Müşahit) Bakış Açısı: Anlatıcı, olayları bir kamera sessizliği ve tarafsızlığıyla yalnızca dışarıdan gördüğü kadarıyla aktarır; kahramanların iç dünyasını bilemez (o / onlar).

4. Hikâye Türleri:

  • Olay Hikâyesi (Klasik Vaka / Maupassant Tarzı): Fransız yazar Guy de Maupassant öncüsüdür. Olay örgüsü serim, düğüm ve çözüm bölümlerine sıkı sıkıya bağlıdır; merak ögesi ön plandadır ve çarpıcı bir sonla biter. Türk edebiyatındaki en önemli temsilcisi Ömer Seyfettin’dir (diğer önemli isim: Refik Halit Karay).
  • Durum Hikâyesi (Kesit / Çehov Tarzı): Rus yazar Anton Çehov öncüsüdür. Belli bir olay yerine günlük yaşamdan bir kesit ya da insanlık durumu işlenir. Serim-düğüm-çözüm planına uyulmaz, merak duygusu ikinci plandadır. Türk edebiyatındaki başlıca temsilcileri Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik Abasıyanık’tır.

:pushpin: DİL BİLGİSİ: İSİMLER (ADLAR)

İsimler; varlıkları, kavramları ve durumları karşılayan sözcüklerdir.

1. Varlıkların Verilişine Göre:

  • Özel İsim: Tek bir varlığı karşılayan adlardır (Mustafa Kemal, Türkiye, Ağrı Dağı).
  • Cins (Tür) İsim: Aynı türden varlıkların ortak adıdır (ağaç, kitap, su).

2. Varlıkların Maddelerine Göre:

  • Somut İsim: Beş duyu organından en az biriyle algılanabilen varlıklardır (rüzgâr, ses, masa).
  • Soyut İsim: Beş duyu organıyla algılanamayan, akıl ve duygu yoluyla kavranan kavramlardır (sevgi, akıl, keder).

3. Varlıkların Sayılarına Göre:

  • Tekil İsim: Çokluk eki (-lar / -ler) almamış, tek bir varlığı karşılayan addır (çiçek, defter).
  • Çoğul İsim: Çokluk eki (-lar / -ler) alarak birden fazla varlığı karşılayan addır (çiçekler, defterler).
  • Topluluk İsmi: Biçimce tekil (-lar / -ler almamış) olduğu hâlde anlamca bir grubu/topluluğu karşılayan addır (ordu, orman, sürü, meclis).

4. İsim Tamlamaları:

  • Belirtili İsim Tamlaması: Tamlayan ilgi eki (-ın, -in, -un, -ün), tamlanan ise iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü, -sı, -si) alır (Örnek: kapı-n-ın kol-u).
  • Belirtisiz İsim Tamlaması: Tamlayan ek almaz, yalnızca tamlanan iyelik eki alır (Örnek: masa örtü-sü).
  • Zincirleme İsim Tamlaması: En az üç ismin birbirine tamlama bağıyla bağlandığı yapılardır (Örnek: Türkçe dersi-n-in sınav-ı).

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: AÖL sınavlarında sıklıkla Ömer Seyfettin — Olay Hikâyesi ile Sait Faik Abasıyanık — Durum Hikâyesi eşleştirmesi sorulur. Ayrıca dünya edebiyatında ilk hikâye olan Boccaccio’nun Decameron eseri ile Türk edebiyatında Batılı tekniğe uygun ilk realist hikâye olan Samipaşazade Sezai’nin Küçük Şeyler adlı eseri doğrudan soru kökü olarak karşınıza çıkmaktadır.