açık öğretim 1 dönem edebiyat 1 ünite kapsamlı konu anlatımı
Açık Öğretim Lisesi Türk Dili ve Edebiyatı 1 (1. Ünite: Edebiyata Giriş)
Bu ünite; edebiyatın tanımı, güzel sanatlar içindeki yeri, diğer bilim dallarıyla ilişkisi ve metinlerin sınıflandırılmasını kapsayan temel giriş ünitesidir.
1. Edebiyat Nedir?
- Tanım: Olay, düşünce, duygu ve hayallerin dil aracılığıyla sözlü veya yazılı olarak estetik, etkileyici ve hayranlık uyandıracak bir biçimde anlatılması sanatıdır.
- Özellikleri: Edebiyatın temel malzemesi dildir. Amacı yalnızca bilgi vermek değil; estetik zevk uyandırmak ve okuyucuyu duygulandırmaktır.
2. Edebiyatın Diğer Bilim Dallarıyla İlişkisi
Edebiyat insanı ve toplumu konu edindiği için pek çok bilim dalıyla iç içedir:
- Tarih: Edebi eserler yazıldıkları dönemin tarihi olaylarını yansıtır (Örn: Kurtuluş Savaşı romanları).
- Sosyoloji: Toplumsal olayları ve insan ilişkilerini anlamada edebi eserlerden faydalanılır.
- Psikoloji: Karakterlerin ruh dünyaları, iç çatışmaları ve tahlilleri psikoloji bilimiyle açıklanır.
- Felsefe: Her edebi metnin arka planında yazarın bir hayat görüşü ve felsefesi yer alır.
- Coğrafya: Eserlerdeki mekân tasvirleri coğrafi unsurları içerir.
3. Edebiyatın Güzel Sanatlar İçindeki Yeri
Güzel sanatlar kullanılan malzemeye göre üçe ayrılır:
- İşitsel (Fonetik) Sanatlar: Malzemesi ses ve söz olan sanatlardır: Edebiyat ve Müzik.
- Görsel (Plastik) Sanatlar: Malzemesi madde ve boya olan sanatlardır: Resim, Heykel, Mimari.
- Dramatik (Ritmik) Sanatlar: Harekete dayalı sanatlardır: Tiyatro, Sinema, Dans, Bale.
4. Metinlerin Sınıflandırılması
| Özellik | Sanatsal (Edebi) Metinler | Öğretici Metinler |
|---|---|---|
| Amaç | Estetik zevk vermek, duygulandırmak | Bilgi vermek, açıklamak, öğretmek |
| Dilin İşlevi | Şiirsel (sanatsal) ve heyecana bağlı işlev | Göndergesel işlev (nesnel anlatım) |
| Anlatım | Öznel, imgesel, mecaz anlam ağırlıklı | Nesnel, açık, duru ve terim ağırlıklı |
| Gerçeklik | Kurgusal (hayal ürünü) gerçeklik | Tarihi ve somut gerçeklik |
| Örnekler | Şiir, Roman, Hikâye, Tiyatro, Masal | Makale, Deneme, Fıkra, Biyografi, Gezi Yazısı |
5. Dilin İşlevleri (Sınavlarda En Çok Çıkan Konu):
- Göndergesel İşlev: Dilin nesnel bilgi verme amacıdır (Ders kitapları, ansiklopediler).
- Heyecana Bağlı İşlev: Yazarın duygularını, heyecanını dile getirdiği işlevdir.
- Alıcıyı Harekete Geçirme: Emir, rica veya harekete yönlendirme içeren ifadelerdir.
- Kanalı Kontrol İşlevi: İletişimin devam edip etmediğini kontrol eder (“Beni anladınız mı?”).
- Dil Ötesi İşlev: Dille ilgili kuralların anlatıldığı ifadelerdir (Dil bilgisi kuralları).
- Şiirsel (Sanatsal) İşlev: İletinin kendisinin bir sanat değeri taşıdığı durumdur (Şiirler).
Bu üniteden sonraki 2. Ünite olan “Hikâye (Öykü)” konusuna geçmek veya ünite çıkmış soru örneklerine bakmak ister misin?