açık öğretim 1 dönem biyoloji 1 ünite 10 adet açık uçlu 10 adet boşluk doldurma doğru yanlış 50 adet de test sorusu
Açık Öğretim Lisesi Biyoloji 1 (1. Ünite: Yaşam Bilimi Biyoloji) Soru Bankası
Bu çalışma seti, Açık Öğretim Lisesi Biyoloji 1 dersinin “Yaşam Bilimi Biyoloji” ünitesinde yer alan Canlıların Ortak Özellikleri, İnorganik Bileşikler ve Organik Bileşikler (Karbonhidratlar, Yağlar, Proteinler, Enzimler, Vitaminler, Nükleik Asitler ve ATP) konularını MEB müfredatına tam uyumlu olarak kapsar.
BÖLÜM 1: 10 Adet Açık Uçlu Soru ve Çözümleri
1. Soru: Canlılarda gerçekleşen anabolizma ve katabolizma kavramlarını tanımlayarak birer örnek veriniz.
Cevap: Anabolizma (özümleme); basit moleküllerden karmaşık moleküllerin sentezlendiği yapım tepkimeleridir (Örnek: Fotosentez, protein sentezi). Katabolizma (yadımlama); karmaşık moleküllerin daha basit birimlere parçalandığı yıkım tepkimeleridir (Örnek: Oksijenli solunum, sindirim).
2. Soru: Homeostazi nedir? Canlılar için önemini kısaca açıklayınız.
Cevap: Homeostazi; değişen çevre koşullarına rağmen canlının iç ortamını belirli sınırlar arasında dengede ve sabit tutmasıdır. Hücresel enzimlerin ve metabolik faaliyetlerin aksamadan devam edebilmesi için zorunludur.
3. Soru: Suyun kohezyon ve adezyon kuvvetleri arasındaki farkı açıklayınız.
Cevap: Kohezyon; su moleküllerinin hidrojen bağlarıyla birbirini çekmesidir (yüzey gerilimini oluşturur). Adezyon; su moleküllerinin farklı yüklü yüzeylere (örneğin bitkilerdeki ksilem çeperine) tutunmasıdır.
4. Soru: Canlı hücrelerde bulunan polisakkaritleri depo ve yapısal olarak sınıflandırıp bitki ve hayvanlardaki karşılıklarını yazınız.
Cevap:
- Depo polisakkaritleri: Nişasta (bitkisel), Glikojen (hayvansal, mantar, bakteri).
- Yapısal polisakkaritler: Selüloz (bitki hücre çeperi), Kitin (eklem bacaklı dış iskeleti ve mantar çeperi).
5. Soru: Doymuş ve doymamış yağ asitlerinin kimyasal yapısındaki temel fark nedir?
Cevap: Doymuş yağ asitlerinde karbon atomları arasında sadece tek bağ bulunur ve oda sıcaklığında katıdır. Doymamış yağ asitlerinde ise karbon zincirinde en az bir adet çift bağ (C=C) bulunur ve oda sıcaklığında sıvıdır.
6. Soru: Proteinlerin yüksek sıcaklık veya pH değişiminde denatüre olması ne anlama gelir? Bu durum besin değerini yok eder mi?
Cevap: Denatürasyon; proteinin üç boyutlu (tersiyer/sekonder) yapısının bozularak işlevsiz hale gelmesidir. Peptit bağları kopmadığı için birincil yapı (amino asit dizilimi) korunur, bu nedenle besin değeri kaybolmaz.
7. Soru: Bir enzimin yapısında bulunan apoenzim, kofaktör ve koenzim kısımlarını açıklayınız.
Cevap: Apoenzim; enzimin protein olan ana kısmıdır ve substratı tanır. Kofaktör; yardımcı kısmın inorganik (mineral/iyon) olmasıdır. Koenzim; yardımcı kısmın organik (genellikle B grubu vitaminler) olmasıdır.
8. Soru: Yağda çözünen vitaminler ile suda çözünen vitaminlerin vücutta depolanma ve eksiklik belirtisi gösterme hızlarını kıyaslayınız.
Cevap: A, D, E, K vitaminleri karaciğer ve yağ dokuda depolanır; bu yüzden eksiklikleri geç hissedilir. B ve C vitaminleri vücutta depolanmaz, fazlası idrarla atılır; bu nedenle eksiklik belirtileri çok daha hızlı ortaya çıkar.
9. Soru: DNA ve RNA moleküllerini; pentoz şekerleri, pirimidin bazları ve zincir yapıları bakımından karşılaştırınız.
Cevap:
- DNA: Deoksiriboz şekeri taşır; pirimidin bazı olarak Timin ve Sitozin içerir; çift zincirli ve sarmaldır.
- RNA: Riboz şekeri taşır; pirimidin bazı olarak Urasil ve Sitozin içerir; tek zincirlidir.
10. Soru: ATP molekülünün hidroliziyle enerji açığa çıkmasını sağlayan kimyasal bağların adı nedir?
Cevap: Fosfat grupları arasında bulunan yüksek enerjili fosfat bağlarıdır.
BÖLÜM 2: 10 Adet Boşluk Doldurma Sorusu
- Canlıların nesillerini devam ettirebilmek için yeni bireyler meydana getirmesine __________ denir.
- Suyun sıcaklık değişimlerine direnç göstermesini sağlayan ve iklimleri ılımanlaştıran özelliği __________ ısısının yüksek olmasıdır.
- Kalsiyum minerali eksikliğinde çocuklarda kemik eğriliği ile kendini gösteren __________ hastalığı görülür.
- İki monosakkaritin birleşmesi sırasında aralarında kurulan bağa __________ bağı denir.
- Hücre zarının yapısına katılan ve azot içeren steroid türevi lipid çeşidi hayvanlarda __________ olarak adlandırılır.
- Proteinlerin yapı taşları olan amino asitler birbirine amfoter özellik kazandıran amino grubu ile asidik özellik kazandıran __________ grubunu taşır.
- Enzimlerin etki ettiği maddeye __________ adı verilir.
- Kanın pıhtılaşmasında görev alan ve bağırsak bakterileri tarafından da üretilebilen vitamin __________ vitaminidir.
- DNA sentezini gerçekleştiren enzime __________, RNA sentezini gerçekleştiren enzime ise RNA polimeraz denir.
- Hücrede ATP üretilmesi olayına __________, ATP harcanması olayına ise defosforilasyon denir.
Boşluk Doldurma Cevap Anahtarı:
- Üreme | 2. Özgül (öz) | 3. Raşitizm | 4. Glikozit | 5. Kolesterol | 6. Karboksil | 7. Substrat | 8. K | 9. DNA polimeraz | 10. Fosforilasyon
BÖLÜM 3: 10 Adet Doğru - Yanlış Sorusu
- ( ) Bütün canlılar metabolik faaliyetleri için gerekli enerjiyi hücresel solunum ile üretir.
- ( ) Mineraller sindirime uğramadan hücre zarındaki porlardan doğrudan geçebilirler.
- ( ) Glikoz, fruktoz ve galaktoz birbirinin yapısal izomeridir.
- ( ) Nötral yağların (trigliserit) sentezi sırasında 3 molekül su açığa çıkar.
- ( ) Enzimler kimyasal tepkimenin aktivasyon enerjisini artırarak reaksiyonu hızlandırır.
- ( ) Tüm canlı hücrelerde ribozom organeli bulunmak zorundadır.
- ( ) C vitamini eksikliğinde gece körlüğü (tavukkarası) hastalığı ortaya çıkar.
- ( ) RNA molekülü kendini eşleyebilir ve onarabilir.
- ( ) Canlı vücudundaki asit-baz dengesini düzenleyen en önemli inorganik tampon sistemlerden biri bikarbonattır.
- ( ) Kitin, yapısında azot atomu bulunduran tek polisakkarittir.
Doğru - Yanlış Cevap Anahtarı:
- D | 2. D | 3. D | 4. D | 5. Y (Aktivasyon enerjisini düşürür) | 6. D | 7. Y (Gece körlüğü A vitamini eksikliğinde görülür) | 8. Y (RNA kendini eşleyemez, DNA üzerinden üretilir) | 9. D | 10. D
BÖLÜM 4: 50 Adet Çoktan Seçmeli Test Sorusu (AÖL Formatı)
1. Aşağıdakilerden hangisi tüm canlılar tarafından gerçekleştirilen ortak özelliklerden biri değildir?
A) Hücresel yapıya sahip olma
B) Oksijenli solunum yapma
C) Boşaltım yapma
D) Uyarılara tepki verme
2. Tek hücreli bir amipin atık maddeleri kontraktil koful ile dışarı atması hangi ortak özellikle doğrudan ilişkilidir?
A) Üreme
B) Adaptasyon
C) Boşaltım
D) Büyüme
3. Aşağıdaki metabolik olaylardan hangisi bir anabolizma (özümleme) örneğidir?
A) Glikozun karbondioksit ve suya yıkımı
B) Protein sentezi
C) Nişastanın glikoza hidrolizi
D) Nötral yağın sindirimi
4. Canlının değişen çevre koşullarına kalıtsal uyum sağlayarak hayatta kalma şansını artırmasına ne ad verilir?
A) Adaptasyon
B) Mutasyon
C) Modifikasyon
D) Homeostazi
5. Bütün canlı hücrelerde aşağıdakilerden hangisi ortak olarak bulunur?
A) Çekirdek zarı
B) Hücre çeperi
C) Hücre zarı ve ribozom
D) Mitokondri
6. Aşağıdakilerden hangisi inorganik bir bileşiktir?
A) Glikoz
B) Hemoglobin
C) Kalsiyum karbonat
D) Trigliserit
7. Suyun bitkilerde yerçekimine zıt yönde taşınmasında su moleküllerinin birbirini çekmesini sağlayan kuvvet hangisidir?
A) Adezyon
B) Kohezyon
C) Peptit bağı
D) Glikozit bağı
8. İnsan vücudunda hemoglobinin yapısına katılan ve eksikliğinde kansızlık (anemi) oluşan mineral hangisidir?
A) Demir (Fe)
B) İyot (I)
C) Çinko (Zn)
D) Kükürt (S)
9. Tiroksin hormonunun yapısına katılan mineral hangisidir?
A) Fosfor
B) Klor
C) İyot
D) Sodyum
10. Çizgili kasların kasılması ve kanın pıhtılaşmasında doğrudan görev alan mineral hangisidir?
A) Magnezyum
B) Kalsiyum
C) Flor
D) Potasyum
11. Klorofil pigmentinin merkez atomu olan ve eksikliğinde bitki yapraklarında sararma görülen mineral hangisidir?
A) Demir
B) Kalsiyum
C) Magnezyum
D) Sodyum
12. Aşağıdakilerden hangisi bir monosakkarittir?
A) Maltoz
B) Galaktoz
C) Sükroz
D) Laktoz
13. Hücre zarının yapısına katılan nükleik asitlerin (DNA ve RNA) yapısında bulunan 5 karbonlu şekerler hangi gruptadır?
A) Heksozlar
B) Pentozlar
C) Triyozlar
D) Polisakkaritler
14. İki molekül glikozun dehidrasyon bağı ile birleşmesi sonucu hangi disakkarit oluşur?
A) Maltoz
B) Sükroz
C) Laktoz
D) Nişasta
15. Süt şekeri olarak bilinen ve memeli hayvanlar tarafından üretilen disakkarit hangisidir?
A) Maltoz
B) Laktoz
C) Fruktoz
D) Selüloz
16. Bitkilerde lökoplastlarda depolanan ve iyot çözeltisi damlatıldığında mavi-mor renk veren polisakkarit hangisidir?
A) Glikojen
B) Selüloz
C) Nişasta
D) Kitin
17. İnsanlar ve omurgalı hayvanlar selülozu sindiremezler. Buna rağmen lifli besin olarak selüloz tüketmenin temel faydası nedir?
A) Enerji ihtiyacını karşılamak
B) Sindirim kanalı mukus salgısını uyararak bağırsak hareketlerini kolaylaştırmak
C) Kan şekerini aniden yükseltmek
D) Karaciğerde A vitamini depolamak
18. Mantarların hücre çeperinde ve böceklerin dış iskeletinde bulunan azotlu yapısal polisakkarit hangisidir?
A) Kitin
B) Keratin
C) Glikojen
D) Pektin
19. Bir trigliserit (nötral yağ) molekülünün hidrolizi sonucu en fazla kaç çeşit monomer açığa çıkabilir?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
20. Hücre zarının temel çift katmanlı iskeletini oluşturan, bir baş (hidrofilik) ve iki kuyruk (hidrofobik) içeren lipid hangisidir?
A) Trigliserit
B) Fosfolipid
C) Steroid
D) Mumlar
21. Eşey hormonlarının (östrojen, testosteron) ve D vitamininin yapısına katılan lipit çeşidi hangisidir?
A) Steroit
B) Nötral yağ
C) Fosfolipit
D) Glikolipid
22. Yağların hücresel solunumda parçalanması sonucu bol miktarda metabolik su ve yüksek enerji açığa çıkmasının temel nedeni nedir?
A) Çok sayıda oksijen atomu içermeleri
B) Yapılarındaki hidrojen oranının diğer besinlere göre çok yüksek olması
C) Peptit bağı taşımaları
D) Azot atomu barındırmaları
23. Proteinlerin yapı taşı olan amino asitlerin yapısında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?
A) Amino grubu
B) Karboksil grubu
C) Radikal grup
D) Ester bağı
24. Doğada bulunan 20 çeşit amino asidin birbirinden farklı olmasını sağlayan kısım hangisidir?
A) Karboksil grubu
B) Radikal (değişken) grup
C) Amino grubu
D) Hidrojen atomu
25. İki amino asit birleşirken kurulan peptit bağı hangi gruplar arasında gerçekleşir?
A) Birinci amino asidin radikal grubu ile ikincinin radikal grubu
B) Birinci amino asidin karboksil grubu ile ikincinin amino grubu
C) Karboksil grubu ile hidrojen atomu
D) İki amino grubu arasında
26. 100 amino asitten oluşan doğrusal bir polipeptit zincirinin sentezi sırasında kaç molekül su açığa çıkar?
A) 98
B) 99
C) 100
D) 101
27. Aşağıdakilerden hangisi protein yapılı bir molekül değildir?
A) Antikor
B) İnsülin hormonu
C) Glikojen
D) Aktin ve miyozin
28. Enzimlerin kimyasal tepkimelerdeki temel görevi nedir?
A) Tepkimenin yönünü değiştirmek
B) Tepkimenin aktivasyon enerjisini düşürerek hızı artırmak
C) Substrat miktarını artırmak
D) Tepkime sonucunda tükenmek
29. Bileşik bir enzimin protein kısmına ne ad verilir?
A) Kofaktör
B) Koenzim
C) Apoenzim
D) Holoenzim
30. Enzimlerin etki ettikleri maddeye geçici olarak bağlandıkları özel bölgeye ne ad verilir?
A) Allosterik bölge
B) Aktif merkez
C) Substrat cebi
D) Peptit kanalı
31. Sıcaklığın 60^\circ\text{C}'nin üzerine çıkması durumunda enzimin çalışmamasının temel sebebi nedir?
A) Substratın tükenmesi
B) Enzimin protein yapısının denatüre olması
C) Ortam suyunun buharlaşması
D) Enzimin kofaktörünün parçalanması
32. Dondurucudan (-18^\circ\text{C}) çıkarılan etlerin bozulmamasının enzimatik açıklaması nedir?
A) Düşük sıcaklıkta enzimlerin denatüre olması
B) Düşük sıcaklıkta enzimlerin inaktif olması fakat yapısının bozulmaması
C) Soğukta substratların yok olması
D) Enzim-substrat kompleksinin hiç kurulamaması
33. Enzimlerin etkinliğini durduran veya yavaşlatan maddelere ne ad verilir?
A) Aktivatör
B) İnhibitör
C) Kofaktör
D) Koenzim
34. Bir hücrede enzim miktarının sabit, substrat miktarının ise sürekli artırıldığı bir ortamda tepkime hızı grafiği nasıl olur?
A) Sürekli artar
B) Önce artar, sonra sabit hızla devam eder
C) Sürekli azalır
D) Değişmez
35. Aşağıdaki vitaminlerden hangisi yağda çözünür?
A) B1
B) B12
C) C
D) K
36. Eksikliğinde skorbüt (diş eti kanaması) hastalığı görülen ve bağışıklıkta önemli rol oynayan vitamin hangisidir?
A) A vitamini
B) C vitamini
C) D vitamini
D) E vitamini
37. Güneş ışığı (UV) etkisiyle deride öncül maddeden sentezlenebilen ve kalsiyum emilimini artıran vitamin hangisidir?
A) D vitamini
B) A vitamini
C) K vitamini
D) B2 vitamini
38. Aşağıdaki vitamin eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) A vitamini — Gece körlüğü
B) D vitamini — Raşitizm
C) B1 vitamini — Beriberi
D) K vitamini — Skorbüt
39. Nükleik asitlerin en küçük yapı birimine ne ad verilir?
A) Nükleotit
B) Nükleozit
C) Amino asit
D) Monosakkarit
40. Bir nükleotidin yapısında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle bulunmaz?
A) Azotlu organik baz
B) Beş karbonlu şeker
C) Fosfat grubu
D) Amino grubu
41. DNA molekülünde Guanin bazının karşısına her zaman hangi baz gelir ve aralarında kaçlı hidrojen bağı kurulur?
A) Timin, 2’li
B) Sitozin, 3’lü
C) Adenin, 3’lü
D) Urasil, 2’li
42. 1000 nükleotitli bir DNA molekülünde 200 adet Adenin bulunduğuna göre, bu DNA’daki Guanin sayısı kaçtır?
A) 200
B) 300
C) 400
D) 600
43. Aşağıdaki bazlardan hangisi sadece RNA molekülüne özgüdür?
A) Timin
B) Urasil
C) Guanin
D) Sitozin
44. Protein sentezi için DNA’dan aldığı genetik şifreyi ribozoma taşıyan RNA çeşidi hangisidir?
A) mRNA (Mesajcı RNA)
B) tRNA (Taşıyıcı RNA)
C) rRNA (Ribozomal RNA)
D) snRNA
45. Hücrede üretilen ATP molekülünün yapısında hangi baz ve hangi şeker yer alır?
A) Guanin — Deoksiriboz
B) Adenin — Riboz
C) Adenin — Deoksiriboz
D) Timin — Riboz
46. ATP molekülünün hidroliz edilerek enerjisinin açığa çıkarılmasına ne denir?
A) Fosforilasyon
B) Defosforilasyon
C) Fotosentez
D) Fermantasyon
47. Aşağıdaki olaylardan hangisinde ATP harcanmaz (enerji tüketilmez)?
A) Aktif taşıma
B) Protein sentezi
C) Kolaylaştırılmış difüzyon
D) Kas kasılması
48. Canlılarda açlık anında enerji üretiminde kullanım sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Karbonhidrat — Yağ — Protein
B) Yağ — Karbonhidrat — Protein
C) Protein — Yağ — Karbonhidrat
D) Karbonhidrat — Protein — Yağ
49. Eşit miktarları yakıldığında hücreye en çok enerjiyi veren molekül çeşidi hangisidir?
A) Karbonhidratlar
B) Yağlar
C) Proteinler
D) Nükleik asitler
50. Hücre zarından geçiş kolaylığı bakımından monomerlerin doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yağda eriyen vitaminler > Suda eriyen vitaminler
B) Polimerler > Monomerler
C) Nötr atomlar < Negatif iyonlar
D) Büyük moleküller > Küçük moleküller
BÖLÜM 4: 50 Test Sorusu Cevap Anahtarı
| Soru | Yanıt | Soru | Yanıt | Soru | Yanıt | Soru | Yanıt | Soru | Yanıt |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | B | 11 | C | 21 | A | 31 | B | 41 | B |
| 2 | C | 12 | B | 22 | B | 32 | B | 42 | B |
| 3 | B | 13 | B | 23 | D | 33 | B | 43 | B |
| 4 | A | 14 | A | 24 | B | 34 | B | 44 | A |
| 5 | C | 15 | B | 25 | B | 35 | D | 45 | B |
| 6 | C | 16 | C | 26 | B | 36 | B | 46 | B |
| 7 | B | 17 | B | 27 | C | 37 | A | 47 | C |
| 8 | A | 18 | A | 28 | B | 38 | D | 48 | A |
| 9 | C | 19 | D | 29 | C | 39 | A | 49 | B |
| 10 | B | 20 | B | 30 | B | 40 | D | 50 | A |
(42. sorunun çözümü: Toplam 1000 nükleotit; A=T=200 \implies A+T = 400. Geriye 1000 - 400 = 600 nükleotit kalır. G = C olduğundan G = 600 / 2 = 300 bulunur.)