Açık hava basıncının P_{o} olduğu bir ortamda, cıva sütunu yardımıyla içerisinde bir miktar gaz hapsedilmiş bir ucu kapalı cam boru Şekil-I ve Şekil-II deki konumlardayken cıva sütunu ve gaz dengededir.
Buna göre, P_{o} kaç cm-Hg dir?
A) 20
B) 30
C) 40
D) 50
E) 60
Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı ve Boyle-Mariotte Yasası
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sabit sıcaklıkta hapsedilmiş bir gazın basıncı ile hacminin çarpımı sabittir (Boyle-Mariotte Yasası): P_1 \cdot V_1 = P_2 \cdot V_2. Düşey borularda cıva sütununun ağırlığı, açık ucu yukarı bakan boruda gaz basıncını artırırken açık ucu aşağı bakan boruda gaz basıncını azaltır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Şekil-I için Gaz Basıncı ve Hacminin Belirlenmesi
Ağzı yukarı bakan düşey tüpte alttaki gaz, hem açık hava basıncını (P_0) hem de 20\text{ cm} yüksekliğindeki cıva sütununun basıncını dengeler. Kesit alanı S kabul edilirse:
Adım 2 — Şekil-II için Gaz Basıncı ve Hacminin Belirlenmesi
Tüp ters çevrildiğinde cıva sütununun ağırlığı aşağı yönde etki eder ve alttan etki eden P_0 açık hava basıncı tarafından dengelenir (P_2 + h_{\text{cıva}} = P_0). Gazın yüksekliği görselde 2h olarak verilmiştir:
Adım 3 — Boyle-Mariotte Yasasını Uygulayarak P_0’ın Hesaplanması
Sıcaklık ve madde miktarı sabit olduğundan durumlar arası denklik kurulur:
CEVAP: E) 60 (P_0 = 60\text{ cm-Hg})
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Boru ters çevrildiğinde cıvanın dökülmemesi, gaz basıncının açık hava basıncından cıva yüksekliği kadar daha küçük olduğunu (P_{\text{gaz}} = P_0 - h) gösterir. Bu tip sorularda cıva sütunu yüksekliğinin değişmediği daima kontrol edilmelidir.
