Açık hava basıncının P_{0} = P olduğu bir ortamda, şekildeki düzenekteki piston dengededir. I kapındaki gazın hacmi 2V , II kabındaki gazın basıncı 2P, III kabı boştur.
Kaplar arasındaki musluklar açılınca piston nerede dengede kalır? (Sıcaklık sabittir.)
A) K noktasında
B) K-L arasında
C) L noktasında
D) L-M arasında
E) N noktasında
İdeal Gaz Karışımları ve Hareketli Piston Dengesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sabit sıcaklıkta gazların karışmasında toplam madde miktarı korunduğundan Dalton Yasası gereği P_1V_1 + P_2V_2 + \dots = P_{\text{son}}V_{\text{toplam}} eşitliği kullanılır. Dış basınca açık sürtünmesiz hareketli piston, sistemin son basıncını açık hava basıncına (P_{\text{son}} = P_0) eşitler.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Başlangıç Durumundaki Gaz Miktarlarının (P \cdot V) Belirlenmesi
Sürtünmesiz ideal piston dengede olduğundan I kabındaki gazın basıncı açık hava basıncına eşittir (P_{\text{I}} = P_0 = P).
- I. kap: P_1 \cdot V_1 = P \cdot 2V = 2PV
- II. kap: P_2 \cdot V_2 = 2P \cdot 3V = 6PV
- III. kap: Boş olduğundan gaz içermez (n_3 = 0 \implies P_3 \cdot V_3 = 0).
Toplam gaz miktarı (P \cdot V değeri):
Adım 2 — Musluklar Açıldığında Sistemin Toplam Hacminin Hesaplanması
Kaplar arasındaki musluklar açıldığında serbest hareket edebilen piston sayesinde gaz karışımının son basıncı açık hava basıncına eşitlenir (P_{\text{son}} = P_0 = P):
Adım 3 — Pistonun Denge Konumunun Belirlenmesi
Toplam 8V hacmin bir kısmı sabit hacimli II ve III numaralı kaplar tarafından karşılanır:
I kabındaki gazın son hacmi 3V olmalıdır. Bölmeler arası hacimler eşit ve V kadar olduğundan, gaz R noktasından (sağ sınırdan) sola doğru 3V kadar yer kaplar:
- R’den N’ye: 1V
- R’den M’ye: 2V
- R’den L’ye: 3V
Bu durumda hareketli piston L noktasına gelerek dengede kalır.
CEVAP: C) L noktasında
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Hareketli piston içeren sistemlerde musluklar açıldığında ilk olarak pistonun serbestçe hareket edip son basıncı P_0’a eşitleyip eşitleyemeyeceği kontrol edilir. Gazın gereken hacmi (8V), sistemin sağ ucundan itibaren pistonun sol sınıra dayanmasına gerek kalmadan L noktasında karşılanabildiği için piston serbest dengededir.
