Açık hava basıncının 76 cm-Hg olduğu bir ortamda, şekildeki sistem dengededir.
Musluk açılıp sistem dengeye geldiğinde II manometresindeki cıva düzeyleri arasındaki fark kaç cm olur?
A) 0
B) 38
C) 72
D) 76
E) 114
Gaz Basıncı ve Manometre Denge Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: U-borulu manometrelerde tabandaki sıvı basınçlarının eşitliği ilkesi gereği aynı seviyedeki toplam basınçlar birbirine eşittir. Sabit sıcaklıkta musluk açılıp gazlar karıştırıldığında son basınç Boyle-Mariotte Yasası (P_1 \cdot V_1 + P_2 \cdot V_2 = P_{\text{son}} \cdot V_{\text{toplam}}) bağıntısıyla hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Başlangıç Durumundaki Gaz Basınçlarının Belirlenmesi
-
I. Manometre (Açık Uçlu): Sol koldaki cıva seviyesi sağ koldakinden 38\text{ cm} daha yüksektir. Denge seviyesine göre V_1 hacimli kabın basıncı, açık hava basıncı (P_0 = 76\text{ cm-Hg}) ile cıva yüksekliğinin toplamına eşittir:
P_1 = P_0 + h_1 = 76 + 38 = 114\text{ cm-Hg} -
II. Manometre (Kapalı Uçlu / Boşluk): Sağ kolda gaz bulunmayıp boşluk (P = 0) vardır. Cıva sağ kolda 38\text{ cm} yükseldiğine göre V_2 hacimli kabın basıncı doğrudan cıva yüksekliğine eşittir:
P_2 = P_{\text{boşluk}} + h_2 = 0 + 38 = 38\text{ cm-Hg}
Adım 2 — Musluk Açıldıktan Sonraki Karışım Basıncının Hesaplanması
Kapların hacimleri eşit (V_1 = V_2 = V) verildiğinden, M musluğu açıldığında toplam hacim V_{\text{toplam}} = 2V olur:
Adım 3 — II. Manometredeki Yeni Cıva Seviyesi Farkı
II. manometrenin kapalı ucunda boşluk bulunduğundan, dengeye gelen X gazının son basıncı doğrudan cıva düzeyleri arasındaki yeni farkı (h') belirler:
CEVAP: D) 76 (h' = 76\text{ cm})
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Ucu kapalı ve boşluklu manometreler birer barometre gibi davranır; bu kollardaki cıva yüksekliği daima bağlı olduğu kabın mutlak gaz basıncına eşittir. Eşit hacimli kaplarda son basınç, başlangıç basınçlarının doğrudan aritmetik ortalamasıdır.
