Açık hava basıncının 76 cm-Hg olduğu bir ortamda, cıva sütunu yardımıyla içerisinde bir miktar gaz hapsedilmiş bir ucu kapalı cam boru Şekil-I ve Şekil-II deki konumlardayken cıva sütunu ve gaz dengededir.
Buna göre, h yüksekliği kaç cm dir?
A) 4
B) 5
C) 6
D) 12
E) 20
Kapalı Cam Tüplerde Gaz Basıncı ve Boyle-Mariotte Yasası
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sıcaklığı ve madde miktarı sabit tutulan bir gazın basıncı ile hacmi ters orantılıdır (Boyle-Mariotte Yasası: P_1 \cdot V_1 = P_2 \cdot V_2). Düşey konumdaki bir ucu kapalı tüpte cıva sütunu açık uca doğru bakarken gaz basıncı P = P_0 + h_{\text{cıva}}, kapalı uca doğru bakarken (açık uç aşağıdayken) P = P_0 - h_{\text{cıva}} bağıntısıyla hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Şekil-I’deki Gazın Basıncını ve Hacmini Belirleme
Açık hava basıncı P_0 = 76\text{ cm-Hg}, cıva yüksekliği 4\text{ cm} ve gaz sütununun boyu 18\text{ cm} olarak verilmiştir. Tüpün açık ucu yukarı baktığı için gaz hem açık hava basıncını hem de cıvanın ağırlığını dengeler:
Boru kesiti sabit (S) olduğundan gazın ilk hacmi boyu ile orantılıdır: V_1 = 18 \cdot S
Adım 2 — Şekil-II’deki Gazın Basıncını Belirleme
Tüp ters çevrildiğinde açık uç aşağı bakar ve açık hava basıncı hem içerideki gaz basıncını hem de cıva sütununu dengeler (P_0 = P_2 + h_{\text{cıva}}):
Gazın yeni hacmi ise boyu h olmak üzere V_2 = h \cdot S olur.
Adım 3 — Boyle-Mariotte Yasası ile h Yüksekliğini Hesaplama
Sıcaklık ve gaz miktarı değişmediğinden P_1 \cdot V_1 = P_2 \cdot V_2 eşitliği uygulanır:
CEVAP: E) 20 (h = 20\text{ cm})
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Boru ters çevrildiğinde cıva aşağı doğru dökülmek isteyeceğinden gazın üzerindeki toplam basınç azalır (80\text{ cm-Hg} \rightarrow 72\text{ cm-Hg}). Basınç azaldığı için gaz genleşir ve boyu mutlaka ilk durumdaki 18\text{ cm}'den daha büyük (h = 20\text{ cm}) çıkmalıdır; bu mantık test çözümlerinde doğrudan küçük şıkları elemenizi sağlar.
