Açık hava basıncının 72 cm-Hg olduğu bir ortamda, cıva sütunu yardımı ile içerisinde bir miktar gaz hapsedilmiş bir ucu kapalı cam boru, Şekil-I ve Şekil-II deki konumlarda iken cıva sütunu ve gaz dengededir.
Buna göre, h_{2} yüksekliği kaç cm dir?
A) 14
B) 15
C) 16
D) 17
E) 18
Gaz Basıncı ve Boyle-Mariotte Yasası ile Cıva Borusu Dengesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sabit sıcaklık ve madde miktarında kapalı bir kaptaki gazın basıncı ile hacmi ters orantılıdır (Boyle-Mariotte Yasası: P_1 \cdot V_1 = P_2 \cdot V_2). Kesit alanı sabit (A) olan borularda gazın hacmi doğrudan gaz sütununun yüksekliği (h) ile orantılı kabul edilir (V = A \cdot h).
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Şekil-I İçin Basınç ve Hacim Değerlerinin Belirlenmesi
Yatay konumdaki tüpte cıva ağırlığı gaza etki etmez; bu nedenle gaz basıncı ortamdaki açık hava basıncına eşittir.
Adım 2 — Şekil-II İçin Basınç ve Hacim Değerlerinin Belirlenmesi
Ağzı yukarı bakan düşey tüpte hapsedilen gaz, hem açık hava basıncını (P_0) hem de 12\text{ cm} uzunluğundaki cıva sütununun yaptığı basıncı dengeler.
Adım 3 — Boyle-Mariotte Bağıntısının Uygulanması
Sıcaklık ve gaz miktarı sabit olduğundan durumlar arası eşitlik kurulur:
CEVAP: E) 18 (h_2 = 18\text{ cm})
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Borunun duruş yönü basıncı belirler: Boru ağzı yukarı bakıyorsa P = P_0 + h_{\text{cıva}}, yatay ise P = P_0, ağzı aşağı bakıyorsa P = P_0 - h_{\text{cıva}} bağıntısı kullanılır.
