Açık hava basıncının 72 cm-Hg olduğu bir ortamda, cıva sütunu yardımı ile içerisinde bir miktar gaz hapsedilmiş bir ucu

Açık hava basıncının 72 cm-Hg olduğu bir ortamda, cıva sütunu yardımı ile içerisinde bir miktar gaz hapsedilmiş bir ucu kapalı cam boru, Şekil-I ve Şekil-II deki konumlarda iken cıva sütunu ve gaz dengededir.
Buna göre, h_{2} yüksekliği kaç cm dir?
A) 14
B) 15
C) 16
D) 17
E) 18

Gaz Basıncı ve Boyle-Mariotte Yasası ile Cıva Borusu Dengesi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sabit sıcaklık ve madde miktarında kapalı bir kaptaki gazın basıncı ile hacmi ters orantılıdır (Boyle-Mariotte Yasası: P_1 \cdot V_1 = P_2 \cdot V_2). Kesit alanı sabit (A) olan borularda gazın hacmi doğrudan gaz sütununun yüksekliği (h) ile orantılı kabul edilir (V = A \cdot h).


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Şekil-I İçin Basınç ve Hacim Değerlerinin Belirlenmesi
Yatay konumdaki tüpte cıva ağırlığı gaza etki etmez; bu nedenle gaz basıncı ortamdaki açık hava basıncına eşittir.

P_1 = P_0 = 72\text{ cm-Hg}
V_1 = A \cdot h_1 = A \cdot 21\text{ cm}

Adım 2 — Şekil-II İçin Basınç ve Hacim Değerlerinin Belirlenmesi
Ağzı yukarı bakan düşey tüpte hapsedilen gaz, hem açık hava basıncını (P_0) hem de 12\text{ cm} uzunluğundaki cıva sütununun yaptığı basıncı dengeler.

P_2 = P_0 + h_{\text{cıva}} = 72 + 12 = 84\text{ cm-Hg}
V_2 = A \cdot h_2

Adım 3 — Boyle-Mariotte Bağıntısının Uygulanması
Sıcaklık ve gaz miktarı sabit olduğundan durumlar arası eşitlik kurulur:

P_1 \cdot h_1 = P_2 \cdot h_2
72 \cdot 21 = 84 \cdot h_2
84 = 4 \cdot 21 \implies h_2 = \frac{72}{4} = 18\text{ cm}

:white_check_mark: CEVAP: E) 18 (h_2 = 18\text{ cm})

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Borunun duruş yönü basıncı belirler: Boru ağzı yukarı bakıyorsa P = P_0 + h_{\text{cıva}}, yatay ise P = P_0, ağzı aşağı bakıyorsa P = P_0 - h_{\text{cıva}} bağıntısı kullanılır.