Abbasiler Dönemi’nde mevali politikası terk edilmiş, ülkede yaşayan Türklere de ülke yönetiminde idari, mali ve askeri alanda görevler verilmiştir. Halife Mutasım Zamanı’ndan itibaren etkisi iyice artan Türkler zaman içerisinde halifelik değişimlerinde bile etkili olmaya başlamıştır.
Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A) Abbasiler Arap milliyetçiliği politikasını terk etmiştir.
B) Türklerin askerlik yeteneğinden faydalanılmıştır.
C) Abbasi halifesi zamanla otoritesini kaybetmiştir.
D) Halife Mutasım Zamanı’nda Abbasi halifeleri dini gücünü kaybetmiştir.
E) Abbasilerin devlet kademelerinde Türkler etkili olmuştur.
Abbasilerde Mevali Politikası ve Türklerin Yönetimdeki Etkisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Emevilerin uyguladığı mevali politikası (Arap milliyetçiliği), Abbasiler Dönemi’nde terk edilerek yerine ümmetçi ve hoşgörülü bir yönetim anlayışı benimsenmiş; bu durum Türklerin idari ve askerî alanda yükselmesini sağlamıştır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde verilen “mevali politikasının terk edilmesi”, “Türklere idari, mali ve askerî görevler verilmesi” ve “Türklerin halife değişimlerinde bile belirleyici olması” bilgileri doğrultusunda seçenekler incelendiğinde:
- A) Mevali politikasının terk edilmesi, doğrudan Emevilerden kalma Arap milliyetçiliği anlayışının bırakıldığını kanıtlar.
- B) Türklere askerî alanda görev verilmesi, onların askerlik kabiliyetinden yararlanıldığını gösterir.
- C) Türklerin halifelerin kim olacağına müdahale edebilecek güce ulaşması, halifelerin siyasi otoritesini zamanla kaybettiğini doğrular.
- D) Metinde halifelerin siyasi gücünün zayıfladığına değinilmiş ancak dinî güçlerini kaybettiklerine dair hiçbir bilgi veya çıkarım yer almamaktadır.
- E) İdari, mali ve askerî kadrolarda Türklere yer verilmesi, devlet mekanizmasında etkili olduklarını gösterir.
CEVAP: D — Halife Mutasım Zamanı’nda Abbasi halifeleri dinî gücünü kaybetmiştir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tarih sorularında “siyasi güç” ile “dinî güç” kavramları birbirine karıştırılmamalıdır. Türk komutanların halifelik makamı üzerinde vesayet kurması siyasi ve askerî bir güç kaybıdır; halifenin İslam dünyasındaki manevi/dinî liderliği varlığını sürdürmüştür.