AaBBccDd genotipli iki bireyin çaprazlanması sonucu oluşacak yavruların fenotip çeşidi sayısının genotip çeşidi sayısına oranı aşağıdakilerden hangisidir?
A) \frac{1}{2}
B) \frac{3}{4}
C) \frac{4}{9}
D) \frac{8}{27}
E) \frac{4}{27}
Mendel Kalıtımında Fenotip ve Genotip Çeşidi Sayısı Oranı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bağımsız genlerde tam baskınlık kuralına göre; heterozigot melezlemede (Aa \times Aa) 2 çeşit fenotip ve 3 çeşit genotip, homozigot melezlemede (BB \times BB veya cc \times cc) ise 1 çeşit fenotip ve 1 çeşit genotip meydana gelir. Toplam çeşit sayısı her gen çiftinden gelen ihtimallerin çarpımıyla hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Karakterlerin Ayrı Ayrı Çaprazlanması
AaBBccDd \times AaBBccDd çaprazlamasında her alel çiftini bağımsız olarak inceleyelim:
- Aa \times Aa çaprazlaması:
- Fenotip çeşitleri: A veya a olmak üzere 2 çeşit
- Genotip çeşitleri: AA, Aa, aa olmak üzere 3 çeşit
- BB \times BB çaprazlaması:
- Fenotip çeşidi: Yalnızca B olmak üzere 1 çeşit
- Genotip çeşidi: Yalnızca BB olmak üzere 1 çeşit
- cc \times cc çaprazlaması:
- Fenotip çeşidi: Yalnızca c olmak üzere 1 çeşit
- Genotip çeşidi: Yalnızca cc olmak üzere 1 çeşit
- Dd \times Dd çaprazlaması:
- Fenotip çeşitleri: D veya d olmak üzere 2 çeşit
- Genotip çeşitleri: DD, Dd, dd olmak üzere 3 çeşit
Adım 2 — Toplam Çeşit Sayılarının ve Oranın Hesaplanması
Her karakterin oluşturduğu çeşit sayıları çarpılarak toplam fenotip ve genotip sayıları bulunur:
\text{Toplam Fenotip Çeşidi} = 2 \times 1 \times 1 \times 2 = 4
\text{Toplam Genotip Çeşidi} = 3 \times 1 \times 1 \times 3 = 9
İstenen oran:
\frac{\text{Fenotip Çeşidi Sayısı}}{\text{Genotip Çeşidi Sayısı}} = \frac{4}{9}
CEVAP: C) \frac{4}{9}
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Homozigot karakterler (BB \times BB veya cc \times cc) tek tip gamet ve döl ürettiği için çeşitliliğe etki etmez (çarpanları 1’dir). Dolayısıyla pratik olarak yalnızca heterozigot çiftlerin sayısını (n = 2) sayıp fenotip için 2^n = 2^2 = 4, genotip için 3^n = 3^2 = 9 formülünü doğrudan uygulayabilirsiniz.