AaBb x Aabb genotipli iki bireyin çaprazlanması sonucu çekinik fenotipli birey oluşma olasılığı kaçtır?
A) \frac{1}{2}
B) \frac{1}{8}
C) \frac{3}{4}
D) \frac{3}{8}
E) \frac{3}{16}
Dihibrit Çaprazlamada Çekinik Fenotip Olasılığı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Bağımsız genlerde iki veya daha fazla karakterin birlikte ortaya çıkma olasılığı, her bir karakterin ayrı ayrı ortaya çıkma olasılıklarının çarpımına eşittir:
P(\text{Çekinik Fenotip}) = P(a) \times P(b)
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Karakteri Bakımından Çaprazlama ve Çekinik Fenotip Olasılığı
Aa \times Aa genotipleri çaprazlandığında:
- Genotip dağılımı: \frac{1}{4} AA, \frac{2}{4} Aa, \frac{1}{4} aa
- Fenotip olarak çekinik (a) olan birey yalnızca aa genotipine sahip olandır.
P(a) = \frac{1}{4}
Adım 2 — B Karakteri Bakımından Çaprazlama ve Çekinik Fenotip Olasılığı
Bb \times bb genotipleri çaprazlandığında:
- Genotip dağılımı: \frac{2}{4} Bb (\frac{1}{2}), \frac{2}{4} bb (\frac{1}{2})
- Fenotip olarak çekinik (b) olan birey yalnızca bb genotipine sahip olandır.
P(b) = \frac{1}{2}
Adım 3 — Her İki Karakter Bakımından Çekinik Fenotipli Birey Olasılığı (a b)
Genler bağımsız olduğundan iki karakterin olasılığı birbiriyle çarpılır:
P(a b) = P(a) \times P(b) = \frac{1}{4} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{8}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — \frac{1}{8}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Çekinik (Resesif) Fenotip: Bir karakterin fenotipte çekinik olarak ortaya çıkabilmesi için genotipin homozigot çekinik (aa veya bb) olması gerekir.
- Bağımsız Gen Çaprazlamaları: Çok karakterli çaprazlamalarda her karakter tek tek monohibrit çaprazlama gibi düşünülür ve sonuçlar birbiriyle çarpılır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Aa \times Aa çaprazlamasında çekinik birey olasılığını yanlışlıkla \frac{1}{2} almak.- Doğru Yaklaşım: Aa \times Aa çaprazlamasında fenotip oranı 3 baskın : 1 çekiniktir; dolayısıyla çekinik fenotip oranı \frac{1}{4}'tür.
Bu çaprazlama sonucunda tamamen baskın fenotipli (A-B-) bir birey oluşma olasılığını da birlikte hesaplayalım mı?