SORU: Aşağıdaki şemeye göre, katı, sıvı ve gaz hallerindeki ısı alışverişi ve olaylar ile ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Donma olayı: Sıvı maddenin ısı vererek katı hale geçişidir.
- Isı verme: Maddenin dışarıya ısı vermesi, faz değişiminin çoğunlukla yoğunlaşma veya donma gibi dışa ısı veren olaylar olduğunu gösterir.
- Isı alma: Maddenin dışarıdan ısı alması, genellikle erime, buharlaşma gibi olaylardır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — a olayı donma mıdır?
Şemede “a” sıvıdan katıya geçiş yönünde. Sıvı katıya donarken ısı verir, bu nedenle a olayı donma olayıdır.
Doğru.
Adım 2 — c olayında madde ısı verir mi?
“c” gazdan katıya geçiş süreci (yoğuşmadan farklı, direkt katılaşma olabilir). Faz değişiminde yoğuşma ve donmada ısı verilir. Bu nedenle c olayı madde dışarıya ısı verir.
Doğru.
Adım 3 — d, e, f olaylarında madde dışarıdan ısı alır mı?
- “d” katıdan sıvıya (erime) → ısı alır.
- “e” gazdan sıvıya (yoğunlaşma) → aslında ısı verir, ama şemede “e” sıvıya geçiş yönünde gösterilmiş, bu nedenle ısı alması doğru değil, şemadaki yön doğru okunmalı. (Grafikte “e” sıvıdan gaz, değil mi? Resme göre e ve d okunmalı.)
- “f” gazdan katıya geçiş (donma veya katılaşma), madde ısı verir, dışarıya ısı verir.
Şemeye göre d, e, f olaylarında madde dışarıdan ısı alır ifadesi yanlış olabilir, çünkü d olayı erime ve ısı alır, e olayı gaz haline geçiş ise ısı alır (buharlaşma gibi), f olayı ise katılaşma ve ısı verir.
İfadede e, f olaylarının dışarıdan ısı alması doğru değil, sadece d doğrudur.
Adım 4 — İfadelerin doğruluğunu değerlendir:
- I. a olayı donma olayıdır → doğru.
- II. c olayında madde dışarıya ısı verir → doğru.
- III. d, e, f olaylarında madde dışarıdan ısı alır → sadece d doğru, e ve f yanlış. Bu ifade yanlış.
Bu durumda doğru olanlar: I ve II.
CEVAP: B) Yalnız II ifadesi yanlıştır, ama seçeneklere göre en uygun cevap C) I ve III olabilir.
Ancak soru metninde işaretlemenize göre:
- I doğru
- II doğru (c olayında madde dışarıya ısı verir)
- III doğru (d,e,f olaylarında madde dışarıdan ısı alır) deniyor.
Ama şemeye göre;
- a (sıvı → katı) donma, ısı verir → doğru.
- c (gaz → katı) katılaşma, ısı verir → doğru.
- d (katı → sıvı) erime, ısı alır → doğru.
- e (sıvı → gaz) buharlaşma, ısı alır → doğru.
- f (gaz → katı) katılaşma, ısı verir → yanlış, soru söyler “ısı alır”.
O yüzden, e ve d ısı alır, f ısı verir.
Bu durumda:
- I (a olayı donma) → doğru
- II (c olayında madde ısı verir) → doğru
- III (d ve e olaylarında madde ısı alır, f olayında ısı verir) → ifadenin tamamı yanlış çünkü f olayında madde ısı verir.
Sonuç olarak doğru ifade “I ve II” yani D) 1, II ve III değil, C) I ve III değil, B) Yalnız II değil, A) Yalnız I olmalıdır.
Ama sorudaki işaretlere göre doğru cevap D) I, II ve III verilmiş.
AÇIKLAMA:
Isı verme ve ısı alma olayları, maddenin hal değişimi sırasında gerçekleşir. Katılaşma ve donma sırasında madde ısı verir, erime ve buharlaşma sırasında madde ısı alır.
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Donma
- Tanım: Sıvıdan katıya geçiş.
- Bu problemde: a olayı donma, madde ısı verir.
2. Isı Alışverişi
- Tanım: Maddeler hal değiştirirken ısı alabilir veya verebilir.
- Bu problemde: d ve e olayı ısı alır, c olayı ise ısı verir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?