a bulunan özdes K, L yla 50 kg, 50 kg ve niyor. Öğrencilerden a, K ve M asansör- cikiyor. 60 kg 2. kat 1. kat kg 14. Bir araştırmact, özdeş iki dinamometre ve küt- lesi sabit olan bir X cismni ile Dünya üzerinde deniz seviyesinde bulunan farkı konumlarda (K ve Lnoktalari) ölçümler yapmıştır. Öiçüm sonuçlan göyledir: .K Noktasındaki Ölçüm: Dinamometre- nin yayı 5 cm uzamiştır. .L Noktasındaki Ölçüm: Dinamometre- nin yayı 5,2 cm uzamiştır. Buna göre K ve L noktalarnın Ekvator’a olan uzakliklarıyla ilgili aşağıdaki değerlen- dirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur? A) Her iki noktanın da Ekvator’a olan uzaklik- larr eşittir. B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır. C)L noktası, Ekvator’a K noktasından daha yakındır. D) K noktası Ekvator’a en uzak, L noktası ise Ekvatora en yakın konumdadır. Zemin kat tiğı fiziksel arasındaki doğru ve- >L >L
!Resim [Link Silindi]
SORU: [K ve L noktalarındaki dinamometre yay uzaması ve ekvatora olan uzaklık ilişkisi]
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Dinamometrede yay uzaması, nesneye uygulanan kuvvettir ve gerilme ile ilişkilidir.
- Dünya üzerindeki yerçekimi ivmesi (g), en fazla Ekvator’a en yakın yerlerde küçük, kutuplara doğru gidildikçe artar.
- Yerçekimi ivmesinin daha yüksek olduğu yerde ağırlık artar, yay daha çok uzar.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Dinamometre yay uzaması ile ağırlık ilişkisi
Dinamometrenin yayı ne kadar çok uzuyorsa, o noktada ağırlık da o kadar fazladır.
Kutta yay uzaması: 5 cm, L’de yay uzaması: 5,2 cm olduğuna göre, L noktasında ağırlık K noktasından daha fazladır.
Adım 2 — Dünya üzerindeki yerçekimi ivmesi dağılımı
Yerçekimi ivmesi, Dünya’nın merkezinden kutuplara doğru artar. Ekvator bölgesinde yerçekimi biraz daha düşüktür, kutuplara yaklaştıkça artar.
Adım 3 — Çıkarım
L noktasındaki yay uzaması daha fazla olduğu için L noktası Ekvator’a K noktasından daha yakındır ifadesi yanlış olur. Çünkü ağırlık ve dolayısıyla yerçekimi kuvvetinin fazla olduğu yer, kutuplara daha yakın yerdir.
Bu nedenle, L noktası kutuplara K noktası Ekvator’a daha yakındır.
Adım 4 — Sonuç
L’deki ağırlık daha fazla, yayı daha fazla uzamış; dolayısıyla L noktası Ekvator’a daha uzak, K noktası ise Ekvator’a daha yakındır.
CEVAP: B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Bir X cismi özdeş iki dinamometre ile K ve L noktalarında ölçülmüş; K’da yayı 5,0 cm, L’de 5,2 cm uzamıştır. Buna göre K ve L noktalarının Ekvator’a olan uzaklıklarıyla ilgili hangi ifade kesinlikle doğrudur?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A) Her iki noktanın da Ekvator’a olan uzaklıkları eşittir.
- Aynı yay sabiti ve aynı kütle için yay uzaması ile uygulanan kuvvet arasındaki ilişki \mathbf{F = kx} formülüyle verilir.
- Ayrıca x = \dfrac{F}{k} = \dfrac{mg}{k} olduğundan x \propto g (yerçekimi ivmesine oranlıdır).
- K ve L için x_K=5{,}0\ \text{cm}, x_L=5{,}2\ \text{cm} olduğuna göre g_L>g_K. Bu durumda Ekvator’a olan uzaklıklar eşit olamaz.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır.
- x_L>x_K olduğu için g_L>g_K. Dünya üzerinde yerçekimi genellikle Ekvator’da daha küçük, kutuplara doğru daha büyüktür.
- Dolayısıyla L, Ekvator’a K’dan daha uzak (yani kutuplara daha yakın) bir noktadadır; bu da K’nın Ekvator’a L’den daha yakın olduğunu gösterir.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C) L noktası, Ekvator’a K noktasından daha yakındır.
- Bu, B’nin tersidir; ancak ölçümde x_L>x_K olduğu için g_L>g_K ve dolayısıyla C çelişkilidir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D) K noktası Ekvator’a en uzak, L noktası ise Ekvator’a en yakın konumdadır.
- Ölçümler yalnızca K ile L arasındaki göreli farkı gösterir. “En uzak” ve “en yakın” gibi dünya üzerindeki tüm noktalarla kıyaslayan kesin bir yargı çıkarılamaz. Bu seçenek ölçümlerle kanıtlanamaz.
Seçenek Karşılaştırması
B. K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır. — Ölçümlerle uyumlu ve mantıklı çıkarım.
A. Her iki noktanın da Ekvator’a olan uzaklıkları eşittir. — Ölçümler bunu çürütür.
C. L noktası, Ekvator’a K noktasından daha yakındır. — Ölçümler tersini gösterir.
D. K noktası Ekvator’a en uzak, L noktası ise Ekvator’a en yakın konumdadır. — Ölçümlerle kanıtlanamaz, aşırı genelleme.
Son Doğrulama
Dinamometre uzaması x \propto g olduğundan daha büyük uzama daha büyük yerçekimi ivmesini, dolayısıyla Ekvator’a daha büyük uzaklığı (kutba daha yakınlığı) gösterir; ölçüme göre L daha büyük uzama verdiği için L, Ekvator’a K’dan daha uzaktır ve K daha yakındır.
CEVAP: B) K noktası, Ekvator’a L noktasından daha yakındır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 