a , b ve c sıfırdan farklı gerçel sayılardır.
K = a^3 \cdot b^2 \cdot c ve L = b \cdot c^5 \cdot a^4
olmak üzere, K ve L sayılarının işaretleri biliniyorsa;
I.
\frac{a \cdot b}{c}
II.
\frac{a}{b}
III.
a \cdot c + b
ifadelerindeki sayılardan hangilerinin işareti kesinlikle bulunabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) II ve III
Gerçel Sayılarda Kuvvet ve İşaret Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sıfırdan farklı bir gerçel sayının çift kuvvetleri daima pozitif (x^{2n} > 0), tek kuvvetleri ise tabanın işaretiyle aynıdır (x^{2n+1} ile x’in işareti aynıdır). Bu kural gereği çarpım durumundaki ifadelerde çift kuvvetli terimler atılarak kalan çarpanların işaretleri belirlenir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Verilen K ve L İfadelerinin İşaretlerinin Belirlenmesi
a, b, c \neq 0 olduğundan b^2 > 0 ve a^4 > 0’dır. Çift kuvvetli pozitif çarpanlar ifadenin işaretini etkilemez:
- K = a^3 \cdot b^2 \cdot c \implies \operatorname{işaret}(K) = \operatorname{işaret}(a^3 \cdot c) = \operatorname{işaret}(a \cdot c)
- L = b \cdot c^5 \cdot a^4 \implies \operatorname{işaret}(L) = \operatorname{işaret}(b \cdot c^5) = \operatorname{işaret}(b \cdot c)
Dolayısıyla K ve L’nin işaretlerinin bilinmesi; (a \cdot c) ve (b \cdot c) çarpımlarının işaretlerinin bilinmesi demektir.
Adım 2 — Öncüllerin Değerlendirilmesi
- I. \dfrac{a \cdot b}{c} ifadesi:
Pay ve paydayı c ile çarparsak:
\frac{a \cdot b}{c} = \frac{a \cdot b \cdot c}{c^2} = \frac{(a \cdot c) \cdot (b \cdot c)}{c^2}
Paydadaki c^2 > 0 olduğundan bu kesrin işareti doğrudan (a \cdot c) \cdot (b \cdot c) çarpımının, yani K \cdot L’nin işaretine eşittir. Dolayısıyla işareti kesinlikle bulunur.
- II. \dfrac{a}{b} ifadesi:
Pay ve paydayı c ile genişletirsek:
\frac{a}{b} = \frac{a \cdot c}{b \cdot c}
(a \cdot c) ve (b \cdot c)'nin işaretleri bilindiğinden, bu iki değerin oranı olan \dfrac{a}{b}'nin işareti kesinlikle bulunur.
- III. a \cdot c + b ifadesi:
(a \cdot c)'nin işareti bilinmesine rağmen c’nin işareti tek başına bilinmediği için b’nin işareti tek başına bilinemez. Ayrıca a \cdot c ile b zıt işaretli olduğunda toplamın işareti mutlak değerce hangisinin büyük olduğuna bağlı olacağından bu ifadenin işareti kesinlikle bulunamaz.
CEVAP: D) I ve II
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bilinmeyenlerin tekil işaretlerine ulaşılamasa bile, çarpım ya da bölümleri uygun terimlerle genişleterek bilinen ikili gruplara (a \cdot c ve b \cdot c gibi) dönüştürmek sonuca doğrudan ulaştırır.