A Agardaki azenekte sk kaynagı açtyor ve por- dedo golgenin olLiŞtuğu gazieniyor Buna göre, opak cisim önce t yönüne, sonra : vònine çekiirse ioige boyu nasıl degişir? Kayns Kuçülur. Buna gore, 2 yönei Ozdes opak cisinier perde iie igık kaynağı arasira aşağsdakı gbu yerlostiriliyor Plerrt Deätamez. Değismez AJ K’in gölge boyutu, L dern büyüktür. opak cisimlerinin gölgeleri ile ilgii agağdakilerden hangisi dogrudur? 8) Kve Linin gölge boyut!an tirbirine eşitlir C)K’nn gölge boyulu, L’der küçüktür D) K ve Lnin gälgesi oluşmaz. Gtige olugumu le ilgili ayaycaki duzerek teszntg Buna göre opak cislm K, L. M ve N noktalann- kock yereyurilirse göise boyutu en Aşafıda fark sesildeki apak cisimlorin gölce clu- 1.mlar gÖSzerimişi. Buna gore oluşan gölgeler Incelondiğinde, .Opak cisimlern yakli farklh olursa yoigeler de ferkl olur. I1. Opak cismin gekli ile gölcesinin şekli berzesir Opak cisimlerin sekli ile gölgesinin gekli arasın- da bir iişki yoktur. ifadelerinden hangilerine ulaşılabilir? A) Yainız l Cll ve B)i ve li 37-18HAFTA Oamar, goine ugununu gbstermelk irn agağkaks dzeegit Osta, ctuzanekte agağidaki iglermieri ayrı ayr yapiyor 1. İslen lk kaynagini 1 yánuna çakiyor 2 islern: (0ak cismi 2 yönünde çekiyor. C e, stran’in yapign işlemlercde perdede olusan uofgunin boyutu e igii ayag4ariletdes 1. ląlern Ars: Acalu Azait. 2.işlem tar Äzalır, egşmez. ak cani kuiaretarak asagıdaki dizeneste cog oiuşumu sigianacaitr. Buna gõrc A cismi srasyla K, L, M ve N noktalarına yertestirildiginde luşan gölge boyu grafiklen aşagıdakilerden hangisinde doğru verilmişir? B) G Paye Ncktaiai
SORU: Opak cisim önce T yönüne, sonra V yönüne çekilirse gölge boyu nasıl değişir? Gölgelerle ilgili verilen seçenekler ve grafikli sorular.
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Gölge boyu, cismin ışık kaynağına ve perdeye olan uzaklığına bağlıdır.
- Cisim ışık kaynağına yaklaştıkça gölge boyu küçülür.
- Cisim perdeye yaklaştıkça gölge boyu büyür.
- Cismin yön değiştirmesi gölge boyunun uzunluğunu etkileyebilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — İlk hareket: T yönüne çekilir
- T yönünde cisim ışık kaynağına yaklaşırsa veya perdeye göre konumu değişirse gölgede küçülme veya büyüme olur.
- Soruda “kaynak küçülür” denmiş, yani ışık kaynağı ile cisim arasındaki mesafe küçülüyor.
- Işık kaynağına yaklaşınca gölge boyu küçülür.
Adım 2 — İkinci hareket: V yönüne çekilir
- V yönünde cisim ışık kaynağından uzaklaşıyor ise gölge boyu büyür.
- Ancak soruda “kaynak küçülür” ifadesi var, yani ışık kaynağına olan mesafe azalıyor olabilir.
- Eğer gölge boyu büyüyorsa, cisim perdeye yaklaşıyor demektir.
Adım 3 — Opak cisimlerin gölgeleri ilgisi
- İki özdeş opak cisim ışık kaynağı ile perde arasında farklı yerlere konursa gölge boyları farklıdır.
- Cisim ışık kaynağına yaklaşınca gölge küçülür.
- Cisim perdeye yaklaştığında gölge büyür.
Adım 4 — Gölge boyu grafik yorumu
- K, L, M, N noktalarına yerleştirilen opak cismin gölge uzunluğu grafikle gösterilmiş.
- En küçük gölge boyu ışık kaynağına en yakın konumdadır.
- En büyük gölge boyu perdeye en yakın konumdadır.
CEVAP:
- Opak cisim önce T yönüne çekilince gölge boyu küçülür.
- Sonra V yönüne çekilince gölge boyu büyür.
- İki özdeş opak cismin gölge boyları ışık kaynağı ve perdeye yakınlıklarına göre değişir.
- Grafikte gölge boyu en küçük olan nokta ışık kaynağına en yakın (K veya L), en büyük olan noktalar perdeye en yakın (M veya N).
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
CEVAP:
- 1. yönü: Küçülür, 2. yönü: Büyür (Seçenek A).
- K’nin gölge boyu, L’den küçüktür. (Seçenek C).
- I ve II ifadelerine ulaşılır.
- 1. işlem: Artar, 2. işlem: Azalır.
- A cismi K → L → M → N yönünde yer değiştirirken perdeye düşen gölge boyu sürekli artar (K en küçük, N en büyük).
AÇIKLAMA:
- Genel kural: Bir cismin ekrana (perdeye) daha yakın olması durumunda oluşan gölge küçülür; ışık kaynağına daha yakın olması durumunda gölge büyür. Bu yüzden cismin önce perde yönüne çekilmesi gölgeyi küçültür; sonra kaynak yönüne çekilirse gölge büyür.
- Örnek (K ve L): Özdeş cisimlerden ekran/açısal konumuna daha yakın olanın gölgesi daha küçüktür; daha kaynak tarafına yakın olanın gölgesi daha büyüktür.
- Şekillerle ilgili: Opak cismin şekli gölgesinin şeklini etkiler (I doğrudur). Ayrıca, çok durumda cismin şekli ile gölgesinin şekli benzerlik gösterir (II doğrudur). Bu yüzden III yanlıştır.
- Osman’ın yaptığı işlemler: Işık kaynağını cisme yaklaştırmak gölgeyi büyütür; opak cismi ışık kaynağı yönüne çekmek (yani perdenin tersine) gölgeyi küçültür.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Gölge oluşumu
- Tanım: Opak bir cismin önüne gelen ışığın engellenmesi sonucu arkasında ışık alamayan bölge oluşmasıdır.
- Bu problemde: Cismin ve ışık kaynağının göreli konumları gölge boyunu belirler.
- Benzerlik / Açısal genişlik
- Tanım: Kaynaktan çıkan ışınların yayılma açısı ve cismin ekran ile konumu gölgenin büyüklüğünü belirler.
- Bu problemde: Kaynağa daha yakın konum, ışınların daha geniş açıda düşmesine yol açar; bu da daha büyük gölge yapar.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
