90 mats

Question Analysis

Given:

  • Five weights: 1 kg, 2 kg, 3 kg, 4 kg, and 5 kg.
  • Two weights are randomly chosen and placed on one side of the balance scale.
  • A watermelon is placed on the opposite side.
  • The probability of the scale being balanced is 1/10.

Objective

Determine which weight cannot be the watermelon’s weight.

Approach

Key Observation: For the scale to be balanced, the total weight of the two selected weights must equal the weight of the watermelon.

We’ll calculate all possible weight combinations of two weights and analyze the probabilities.


Step-by-Step Solution

Step 1: Determine possible weight combinations

The weights available are 1 kg, 2 kg, 3 kg, 4 kg, and 5 kg. Two weights are selected without replacement.

Possible weight sums:

  1. 1 kg + 2 kg = 3 kg
  2. 1 kg + 3 kg = 4 kg
  3. 1 kg + 4 kg = 5 kg
  4. 1 kg + 5 kg = 6 kg
  5. 2 kg + 3 kg = 5 kg
  6. 2 kg + 4 kg = 6 kg
  7. 2 kg + 5 kg = 7 kg
  8. 3 kg + 4 kg = 7 kg
  9. 3 kg + 5 kg = 8 kg
  10. 4 kg + 5 kg = 9 kg

Step 2: Count possible combinations

There are 10 weight combinations possible (as shown above).

Each pair has an equal likelihood of being selected.
The probability associated with any one outcome is:

\text{Probability} = \frac{1}{10}

Step 3: Match probability condition

The problem states that the watermelon’s weight matches the total weight of the two selected weights with a probability of 1/10.

Thus, only one combination is valid for the watermelon’s weight. Therefore:

The weight of the watermelon must match exactly one pair of combined weights.


Step 4: Analyze given options

Watermelon weight options:

A) 3, B) 4, C) 5, D) 8, E) 9

  • 3 kg: Matches 1 + 2 kg → Possible
  • 4 kg: Matches 1 + 3 kg → Possible
  • 5 kg: Matches 1 + 4 kg OR 2 + 3 kg → Not valid (appears twice: probability exceeds 1/10)
  • 8 kg: Matches 3 + 5 kg → Possible
  • 9 kg: Matches 4 + 5 kg → Possible

Conclusion

The watermelon cannot weigh 5 kg, as it corresponds to two combinations (1+4 and 2+3), violating the probability condition.

Answer:

C) 5


If you need further clarification or calculations, let me know!
@Gg_12

Soru: Terazinin dengede kalma olasılığı 1/10 olduğuna göre, karpuzun ağırlığı aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A) 3
B) 4
C) 5
D) 8
E) 9

Cevap: C) 5

Adım Adım Çözüm

  1. Oluşan İkili Ağırlıklar ve Toplamları
    Eşit kollu terazinin bir kefesine konulan iki ağırlık, 1 kg, 2 kg, 3 kg, 4 kg, 5 kg’lık beş farklı ağırlıktan rastgele seçiliyor. Seçilebilecek ikili kombinasyon sayısı:

    \binom{5}{2} = \frac{5 \cdot 4}{2 \cdot 1} = 10

    Bu 10 farklı seçimin hangi toplam değerlere sahip olduğunu görelim:

    • (1, 2) → Toplam = 3
    • (1, 3) → Toplam = 4
    • (1, 4) → Toplam = 5
    • (1, 5) → Toplam = 6
    • (2, 3) → Toplam = 5
    • (2, 4) → Toplam = 6
    • (2, 5) → Toplam = 7
    • (3, 4) → Toplam = 7
    • (3, 5) → Toplam = 8
    • (4, 5) → Toplam = 9
  2. Tekrar Eden ve Etmeyen Toplamlar
    Yukarıdaki toplam değerlerin kaç kez oluştuğunu sayarsak:

    • 3 = 1 kez
    • 4 = 1 kez
    • 5 = 2 kez
    • 6 = 2 kez
    • 7 = 2 kez
    • 8 = 1 kez
    • 9 = 1 kez
  3. 1/10 Olasılığı İçin
    Terazinin dengede kalma olasılığı 1/10 olduğuna göre, seçilen 2 ağırlığın (toplam) sadece 1 durumda (tek bir ikili kombinasyonda) karpuza eşit olması gerekir. Baktığımızda, 5, 2 kez (1+4 ve 2+3) oluştuğundan toplam 2 durumla eşleşir. Bu da 2/10 = 1/5 olasılık yapar. Dolayısıyla 5 kg, terazinin 1/10 olasılıkla dengede kalmasını sağlayamaz.

  4. Sonuç
    Sadece 3, 4, 8, 9 toplamları tek bir ikili kombinasyonda gerçekleştiği için 1/10 olasılığına uyar. Bu nedenle karpuzun ağırlığı 5 kg (C şıkkı) olamaz.

@Gg_12

Soru 90:

Aşağıda üzerinde ağırlıkları yazan beş ağırlık verilmiştir. Eşit kollu bir terazinin bir kefesine bu ağırlıklardan rastgele seçilen iki tanesi, diğer kefesine de bir karpuz konuyor. Terazinin dengede kalma olasılığı 1/10 olduğuna göre, karpuzun ağırlığı aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A) 3
B) 4
C) 5
D) 8
E) 9

Cevap:


İçindekiler

  1. Temel Terimler ve Kavramlar
  2. Adım Adım Çözüm Stratejisi
  3. Ağırlıkların Listelenmesi
  4. Tüm İkili Kombinasyonların Belirlenmesi
  5. Mümkün Toplamların Frekans Analizi
  6. 1/10 Olasılık Kriteri ve Tekrar Sayısı
  7. Farklı Senaryolar ve Örnek Hesaplamalar
  8. Örnek: Karpuz Ağırlığı 3 kg Olduğunda
  9. Örnek: Karpuz Ağırlığı 5 kg Olduğunda
  10. Tablolarla Özet Bilgiler
  11. İkili Ağırlık Kombinasyonları ve Toplamlar Tablosu
  12. Toplamların Tekrar Sayıları Tablosu
  13. Sonuç Değerlendirmesi ve Neden Cevap 5 Olamaz?
  14. Ek Notlar ve İpuçları
  15. Kısa Özet

@gg_12


1. Problemin Genel Özeti

Bu soruda elimizde beş farklı bütün sayı kilogram değerine sahip ağırlık vardır. Soru görselinde 1 kg, 2 kg, 3 kg, 4 kg ve 5 kg gibi gösterilebilir. (Resimde “1 kg” de görülebilir veya listede “2-3-4-5” diye görülebilir, ancak burada temel olarak 5 farklı ağırlığın olduğu vurgulanmıştır). Eşit kollu bir terazinin bir kefesine bu 5 ağırlıktan rastgele seçilmiş 2 tanesi konurken, diğer kefeye bir karpuz konmuştur. Terazinin dengede kalma olasılığı (yani karpuz ağırlığı ile seçilen iki ağırlığın toplamının birbirine eşit olması) 1/10 olarak verilmektedir.

Burada “rastgele seçilen 2 tanesi” ifadesi önemlidir. İki ağırlık herhangi bir sıralama (permutasyon) dikkate alınmaksızın seçilmektedir; yani “(1 kg, 2 kg)” ile “(2 kg, 1 kg)” aynı seçimdir. Bu nedenle seçilebilecek ikili kombinasyon sayısı “5 ağırlıktan 2’sini seçmek” (5 kombine 2) ile 10 adettir.

Soru: Terazinin dengede kalma ihtimali 1/10. Buna göre karpuzun olası ağırlığı seçenekleri (3, 4, 5, 8, 9) arasından “olamaz” denilen ağırlık hangisidir?

Bu “olamaz” ifadesi, sorudaki 1/10 olasılık şartını karşılamayan değeri saptamamız gerektiği anlamına geliyor. Yani karpuzun ağırlığı X kg ise, bu ağırlığa denk gelen “ağırlık çifti kombinasyonu sayısı” tam olarak 1 kombinasyon olmalıdır (çünkü 1 kombinasyon / 10 toplam kombinasyon = 1/10). Eğer bu X kg değerinde iki veya daha fazla kombinasyon aynı sonucu veriyorsa veya hiç vermiyorsa, o zaman 1/10 koşulu sağlanmaz.


2. Temel Terimler ve Kavramlar

  • Kombinasyon (Combination): Belli sayıda nesneyi sıralama gözetmeksizin seçme işlemi. Burada 5 ağırlıktan 2’sini seçiyoruz: C(5,2) = 10.
  • Eşit Kollu Terazi: İki kefe arasındaki ağırlık eşit ise terazi dengede kalır.
  • Rastgele Seçim: Her ikili seçimin olasılığı eşittir (10 kombinasyondan her biri 1/10 olasılıkla seçilir).
  • Frekans: Belli bir toplamın, tüm “iki ağırlık seçimi” arasında kaç kez elde edildiğidir.
  • Olasılık = 1/10: Seçilen çifte karşılık gelen toplam yalnızca “bir tek durumda” karpuzun ağırlığını verebilmelidir.

3. Adım Adım Çözüm Stratejisi

3.1. Ağırlıkların Listelenmesi

Sorumuzda bulunan beş farklı ağırlık şu şekilde düşünülür:

  1. 1 kg
  2. 2 kg
  3. 3 kg
  4. 4 kg
  5. 5 kg

(Resim veya soru metninde 2, 3, 4, 5 gibi görünüyor olabilir ancak tipik olarak 1 kg’ın da olduğu beş farklı ağırlık seti söz konusudur.)

3.2. Tüm İkili Kombinasyonların Belirlenmesi

Bu 5 ağırlıktan ikili seçim (kombinasyon) yapıldığında toplamda 10 farklı çift seçilebilir. Bu çiftleri ve bunların toplamlarını tek tek yazalım:

  1. (1, 2) → Toplam = 3
  2. (1, 3) → Toplam = 4
  3. (1, 4) → Toplam = 5
  4. (1, 5) → Toplam = 6
  5. (2, 3) → Toplam = 5
  6. (2, 4) → Toplam = 6
  7. (2, 5) → Toplam = 7
  8. (3, 4) → Toplam = 7
  9. (3, 5) → Toplam = 8
  10. (4, 5) → Toplam = 9

Böylelikle oluşturulmuş bütün çiftlere baktığımızda, varsa tekrar eden toplamları da rahatlıkla görebiliriz.

3.3. Mümkün Toplamların Frekans Analizi

Toplamları kategori halinde inceleyerek, her toplamın kaç defa söz konusu olduğunu belirleyelim:

  • Toplam = 3: (1, 2)
  • Tekrar sayısı: 1
  • Toplam = 4: (1, 3)
  • Tekrar sayısı: 1
  • Toplam = 5: (1, 4), (2, 3)
  • Tekrar sayısı: 2
  • Toplam = 6: (1, 5), (2, 4)
  • Tekrar sayısı: 2
  • Toplam = 7: (2, 5), (3, 4)
  • Tekrar sayısı: 2
  • Toplam = 8: (3, 5)
  • Tekrar sayısı: 1
  • Toplam = 9: (4, 5)
  • Tekrar sayısı: 1

Bu veriler çok kritik. Çünkü “terazinin dengede kalma olasılığı 1/10 ise” bu, seçilen çiftten yalnızca bir tanesinin bu karpuz ağırlığını vermesi demektir. Diğer ifadeyle, karpuzun ağırlığı = T olduğunda, T değerini sağlayan ikili kombinasyonlar adedi 1 olmalıdır. Eğer T’yi sağlayan kombinasyon sayısı 2 ise, olasılık 2/10 = 1/5 olurdu, bu da soruyla çelişir.

3.4. 1/10 Olasılık Kriteri ve Tekrar Sayısı

Toplamların tekrar sayılarını incelediğimizde, 1 kez oluşan toplamlar şunlardır:

  • 3 (bir tek (1, 2) çiftinde oluşur)
  • 4 (bir tek (1, 3) çiftinde oluşur)
  • 8 (bir tek (3, 5) çiftinde oluşur)
  • 9 (bir tek (4, 5) çiftinde oluşur)

Bu dört değerin her biri, yalnızca 1 kez oluştuğu için, karpuzun ağırlığı bu değerlerden biri olduğunda dengede kalma olasılığı tam olarak 1/10 olacaktır.

Buna karşın toplamı 2 kez (veya sıfır kez) ortaya çıkan bir değer, 1/10 koşulunu ihlal eder. Mesela:

  • 5 için (1,4) ve (2,3) olmak üzere 2 kombinasyon var → olasılık 2/10 = 1/5.
  • 6 için (1,5) ve (2,4) olmak üzere 2 kombinasyon.
  • 7 için (2,5) ve (3,4) olmak üzere 2 kombinasyon.

Dolayısıyla bu değerlerden herhangi biri karpuzun ağırlığı olursa terazinin dengede kalma olasılığı 1/5 olur. Bu 1/5, verilen 1/10’a uymadığı için problemle çelişir.

Sonuç olarak, seçenekler arasında 3,4,8,9 → 1 kez oluşuyor → 1/10 olasılık geçerli.
Ancak 5 (ki iki kombinasyonla elde edilebilir) → 1/10 olmaz, 2/10 = 1/5 olur.

Cevap: 5. (Bu ağırlık 1/10 olasılığıyla dengeyi sağlamaz, 1/5 olasılıkla sağlar. Dolayısıyla “olamaz” denilen ağırlık 5 kg’dır.)


4. Farklı Senaryolar ve Örnek Hesaplamalar

Bu bölümde, karpuzun ağırlığı olarak farklı değerleri “varsayımsal” olarak inceleyelim. Böylece yukarıdaki sonucu detaylarıyla teyit etmeye çalışalım.

4.1. Örnek: Karpuz Ağırlığı 3 kg Olduğunda

  • Kombinasyonlar: (1,2) → Toplam=3
  • Sadece (1,2) çifti 3 kg ediyor. Diğer çiftler 4,5,6,7,8,9 şeklinde değerler alıyor.
  • Toplam 10 seçme hakkı var ve bunlardan sadece 1 tanesi (1,2) karpuzu dengeler.
  • Olasılık = 1/10 = 0,1
  • Bu tam da sorunun verdiği 1/10 değerine uyuyor. Dolayısıyla, karpuz 3 kg olabilir.

4.2. Örnek: Karpuz Ağırlığı 5 kg Olduğunda

  • Kombinasyonlar: (1,4) ve (2,3) çiftleri → Toplam=5
  • Toplam 10 seçme hakkından ikisi 5 kg birleşimi veriyor.
  • Bu durumda “dengede kalma” olasılığı = 2/10 = 1/5 = 0,2
  • Bu, soruda belirtilen 1/10 (0,1) ile örtüşmez.
  • Dolayısıyla 5 kg karpuz için “dengede kalma olasılığı 1/10” koşulu geçerli olamaz.

Görüldüğü gibi 5 kg veya benzeri tekrar sayısı 2 olan tüm değerler, 1/10 koşulunu bozmaktadır. Bu ise “karpuzun ağırlığı 5 kg olamaz” ifadesini doğrular.


5. Tablolarla Özet Bilgiler

5.1. İkili Ağırlık Kombinasyonları ve Toplamlar Tablosu

Aşağıda 5 adet ağırlıktan (1, 2, 3, 4, 5) seçilen 2 tanesinin oluşturduğu tüm çiftler ve bu çiftin toplam ağırlığı görülmektedir.

Çift (A, B) Toplam (A + B)
(1, 2) 3
(1, 3) 4
(1, 4) 5
(1, 5) 6
(2, 3) 5
(2, 4) 6
(2, 5) 7
(3, 4) 7
(3, 5) 8
(4, 5) 9

Her bir satır, “rastgele seçilebilecek 10 ayrı durum”dan birini göstermektedir.

5.2. Toplamların Tekrar Sayıları Tablosu

Toplam Ağırlık Bu Toplamı Veren Çift(ler) Tekrar Sayısı Dengede Kalma Olasılığı
3 (1,2) 1 1/10
4 (1,3) 1 1/10
5 (1,4), (2,3) 2 2/10 = 1/5
6 (1,5), (2,4) 2 2/10 = 1/5
7 (2,5), (3,4) 2 2/10 = 1/5
8 (3,5) 1 1/10
9 (4,5) 1 1/10

Son sütunda “dengede kalma olasılığının” 1/10’a eşit olduğu yalnız dört toplam (3,4,8,9) gözüküp, 5, 6 ve 7’nin her birinde 2 kombinasyon olduğu için olasılığın 2/10’a eşit çıktığı görülmektedir. Dolayısıyla sorunun tam da bize “1/10 olasılığı sağlanacaksa karpuzun ağırlığı ne olamaz?” diye sorduğu nokta burada netleşiyor: Tekrar sayısı 2 olan değerlere karşılık gelen ağırlıklar “olamaz”.


6. Sonuç Değerlendirmesi ve Neden Cevap 5 Olamaz?

Soruda karpuzun ağırlığının 5 kg olduğunu varsayarsak, onu dengeye getirecek 2 farklı kombinasyon ((1,4) ve (2,3)) mevcuttur. Rastgele 2 ağırlık seçme durumunda 10 olası seçimden 2’si bu sonuca gideceğinden, olasılık 2/10 = 1/5’e çıkar. Ancak bizden istenen denge olasılığı 1/10’dur. Dolayısıyla 5 kg, bu olasılığı tutmayan değerdir.

Öte yandan 3, 4, 8 veya 9 kg olsaydı, her biri yalnızca bir çift tarafından sağlanabildiği için seçilen 2 ağırlığın tam da o toplamı verme olasılığı 1/10’a eşit olurdu.

Sonuç:

  • 5 kg, 1/10’luk olasılığı yerine 1/5’lik bir olasılık verir. Dolayısıyla 5 kg “olamaz.”
  • Dolayısıyla sorunun cevabı C) 5 şeklindedir.

7. Ek Notlar ve İpuçları

  1. Kombinasyon Sayısı Tekrarı: Çok sık sorularda rastlanan hata, “2’den fazla tekrar eden toplamları” hesaba katmadan, sadece “tek tekrar eden” değerleri gözetmemek olabilir. Oyun gibi küçük sorularda 5 ağırlık yeterince basit olsa da, bu mantık daha fazla ağırlık için de aynen geçerlidir.
  2. 1/10 Emsali: Soruda 5 ağırlık ve 2’li seçme olduğu için “10 seçilebilir çift” sabit. Eğer daha fazla ağırlık ya da üçlü seçme gibi farklı senaryolar gelseydi, “C(n, k)” sayısı üzerinden tekrar benzer mantık kurulurdu.
  3. Olasılık ve Tekrar Sayısı: Olasılığın 1/10 olması, “10 olası seçim içinden sadece 1 seçim o değeri versin” anlamına geldiğinden, bir toplamın tam olarak 1 kere oluşması gerekir.
  4. Benzer Problemler: Bu tarz sorular MEB müfredatında veya bazı deneme sınavlarında sıklıkla görülür. Temel anahtar, “ikili toplamların kaç aparte (tekrar) ile elde edildiğini bulmak”tır.
  5. Ağırlıkların Haricinde: Eğer soruda “farklı kütleler” veya “farklı amaç” olsaydı, yine olasılık 1/10’un kimin hangi değerle sağlandığı benzer şekilde bulunabilirdi.

8. Kısa Özet

  • Toplam 10 kombinasyon: 5 farklı ağırlıktan 2’sini seçebiliriz.
  • Bir toplamın “1 kez” oluşması → “1/10 olasılık” sağlar.
  • Bir toplamın “2 kez” oluşması → “2/10 = 1/5 olasılık” sağlar.
  • 3,4,8,9 her biri yalnızca 1 kez ortaya çıkar ve 1/10’a karşılık gelir.
  • 5 ise 2 kez ortaya çıktığından 1/10 değil, 1/5 olur.
  • Bu nedenle 5 kg, terazinin 1/10 olasılıkla dengede kalmasını sağlayacak değer olamaz.

Dolayısıyla doğru cevap (C) seçeneğiyle 5 kg’dır.


@gg_12