- x vey tam sayıdır. X+ 90 y kaçtır? =5 olduğuna gõre x in alabileceği değerler toplamı A) 30 D) 90 B) 40 Tibilo E) 120 C) 60
!Resim [Link Silindi]
!Resim [Link Silindi]
Denklemin sağlıklı çalışması için:
90’ın tam bölenleri:
Pozitif tam bölenler: 1, 2, 3, 5, 6, 9, 10, 15, 18, 30, 45, 90
Negatif tam bölenler ise bu sayıların negatif halleri: -1, -2, -3, -5, -6, -9, -10, -15, -18, -30, -45, -90
Çünkü hem x hem y tam sayı, yani negatif değerler de gündemde.
Pro Tip: Tam sayılar söz konusuysa bölenlerin negatif ve pozitif tüm versiyonlarını düşünmek gerekir.
Formül:
Her tam bölen için hesaplayalım:
| y | \frac{90}{y} | x = 5 - \frac{90}{y} | x tam sayı mı? |
|---|---|---|---|
| 1 | 90 | -85 | Evet |
| 2 | 45 | -40 | Evet |
| 3 | 30 | -25 | Evet |
| 5 | 18 | -13 | Evet |
| 6 | 15 | -10 | Evet |
| 9 | 10 | -5 | Evet |
| 10 | 9 | -4 | Evet |
| 15 | 6 | -1 | Evet |
| 18 | 5 | 0 | Evet |
| 30 | 3 | 2 | Evet |
| 45 | 2 | 3 | Evet |
| 90 | 1 | 4 | Evet |
| -1 | -90 | 95 | Evet |
| -2 | -45 | 50 | Evet |
| -3 | -30 | 35 | Evet |
| -5 | -18 | 23 | Evet |
| -6 | -15 | 20 | Evet |
| -9 | -10 | 15 | Evet |
| -10 | -9 | 14 | Evet |
| -15 | -6 | 11 | Evet |
| -18 | -5 | 10 | Evet |
| -30 | -3 | 8 | Evet |
| -45 | -2 | 7 | Evet |
| -90 | -1 | 6 | Evet |
Ancak soruda x ve y tam sayı, x değerleri yukarıdaki gibi hesaplandı. Şimdi x + \frac{90}{y} denkleme uyan değerlerdir.
Ama aslında soru "x ve y tam sayı, x + \frac{90}{y} =5 " den ve x değerlerinin toplamını soruyor.
Bir şey gözden geçirilmeli: y=18 durumda x=0 bulunuyor ve x=0 tam sayı, bu da doğru.
Ancak bazı xler çok büyük (örneğin 95) ve sorunun bağlamına göre negatif ve pozitif tüm seçenekler kabul edilebilir fakat toplama dahil edilecek.
Şimdi tüm x değerlerini toplayalım:
Pozitif y değerleri için bulunan x değerleri:
-85, -40, -25, -13, -10, -5, -4, -1, 0, 2, 3, 4
Bunların toplamı:
Negatif y değerleri için bulunan x değerleri:
95, 50, 35, 23, 20, 15, 14, 11, 10, 8, 7, 6
Bunların toplamı:
Şimdi tüm x değerlerini toplarsak:
Sonuç: x’in alabileceği değerler toplamı 120dir.
| Kriter | Pozitif y Bölenleri | Negatif y Bölenleri | Toplam (Tüm x değerleri) |
|---|---|---|---|
| Y Değerleri | 1,2,3,5,6,9,10,15,18,30,45,90 | -1,-2,-3,-5,-6,-9,-10,-15,-18,-30,-45,-90 | - |
| X Değerleri | -85,-40,-25,-13,-10,-5,-4,-1,0,2,3,4 | 95,50,35,23,20,15,14,11,10,8,7,6 | -174 (pozitif y) + 294 (negatif y) = 120 |
| Toplam x | -174 | 294 | 120 |
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Denklemin Formu | x + \frac{90}{y} = 5 |
| y Değerleri | 90’ın pozitif ve negatif tam bölenleri |
| X Hesaplama Formülü | x = 5 - \frac{90}{y} |
| X’in Tüm Uygun Değerleri Toplamı | 120 |
1. Neden y’nin 90’ın bölenleri olması gerekiyor?
Çünkü \frac{90}{y} ifadesinin tam sayı olması lazım ve 90 ancak y’nin tam böleni olduğunda bölüm tam sayı olur.
2. X ve y negatif olabilir mi?
Evet, soru tam sayı dediği için negatif tam sayılar da geçerlidir.
3. Toplam nasıl hesaplandı?
Tüm uygun y değerleri için x hesaplanarak bir dizi elde edildi. Bu değerlerin toplamı soruluyor.
Deneyebiliriz:
x + 90/y = 5 denkleminde, x ve y tam sayı olduğundan, 90/y tam sayı çıkmalıdır. Bu, y’nin 90’ın tam böleni olmasını gerektirir. Her bölen y için x = 5 - (90/y) hesaplanır. 90’ın bölenlerinin toplamı sıfırdır (pozitif ve negatif simetrik), bu yüzden x toplamı 24 × 5 = 120 olur.
Verilen denklem:
x’i yalnız bırakalım:
x tam sayı olacağından, \frac{90}{y} de tam sayı olmalıdır. Bu, y’nin 90’ı tam böldüğünü gösterir. y = 0 mümkün değildir (bölme hatası).
Pro İpucu: Tam sayı denklemlerinde, kesir kısmının tam sayı olması böleni sınırlayan anahtar kriterdir. KPSS gibi sınavlarda, bölenleri listeleyerek hızlı çözüm yapın.
90’ın asal çarpanları: 90 = 2 \times 3^2 \times 5.
Bölen sayısı: (1+1)(2+1)(1+1) = 2 \times 3 \times 2 = 12 (pozitif için), toplam 24 (negatif dahil).
Pozitif bölenler: 1, 2, 3, 5, 6, 9, 10, 15, 18, 30, 45, 90.
Negatif bölenler: -1, -2, -3, -5, -6, -9, -10, -15, -18, -30, -45, -90.
Tüm bölenlerin toplamı: Pozitif toplam = 234, negatif toplam = -234, net 0.
Uyarı: Negatif bölenleri unutmayın; KPSS’de sık hata buradadır. Gerçek hayatta, negatif değerler (örneğin borç hesaplarında) simetri sağlar.
Her y için d = \frac{90}{y} (d de bölen), x = 5 - d.
| y | d = 90/y | x = 5 - d |
|---|---|---|
| 1 | 90 | -85 |
| 2 | 45 | -40 |
| 3 | 30 | -25 |
| 5 | 18 | -13 |
| 6 | 15 | -10 |
| 9 | 10 | -5 |
| 10 | 9 | -4 |
| 15 | 6 | -1 |
| 18 | 5 | 0 |
| 30 | 3 | 2 |
| 45 | 2 | 3 |
| 90 | 1 | 4 |
| -1 | -90 | 95 |
| -2 | -45 | 50 |
| -3 | -30 | 35 |
| -5 | -18 | 23 |
| -6 | -15 | 20 |
| -9 | -10 | 15 |
| -10 | -9 | 14 |
| -15 | -6 | 11 |
| -18 | -5 | 10 |
| -30 | -3 | 8 |
| -45 | -2 | 7 |
| -90 | -1 | 6 |
Tüm x değerleri farklıdır (24 adet).
Hızlı Kontrol: x=0 için y=18 kontrol edin: 0 + 90/18 = 0 + 5 = 5, doğru.
Olası x toplamı: \sum x = \sum (5 - d) = (\text{bölen sayısı} \times 5) - \sum d.
Bu, simetri sayesinde basittir. KPSS’de bölen toplamı sıfır olan sayılarda (pozitif-negatif dengeli) bu yöntem hız kazandırır.
Adım Adım Hesap:
Pro İpucu: Bölen toplamı her zaman asal çarpanlara göre hesaplanır: \sigma(90) = (1+2)(1+3+9)(1+5) = 3 \times 13 \times 6 = 234.
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Denklem | x + \frac{90}{y} = 5 |
| Koşul | x, y tam sayı; y ≠ 0 |
| y Kısıtı | 90’ın tam bölenleri (24 adet) |
| x Formülü | x = 5 - \frac{90}{y} |
| Bölen Toplamı | 0 (pozitif + negatif) |
| Olası x Sayısı | 24 |
| x Toplamı | 120 (E seçeneği) |
| Yaygın Hata | Negatif bölenleri atlamak |
1. Neden negatif y değerleri dahil ediyoruz?
Tam sayılar pozitif ve negatifleri kapsar. Denklemde y negatif olursa 90/y negatif tam sayı çıkar ve x hala tam sayı kalır (örneğin y=-18, x=10: 10 + 90/(-18) = 10 - 5 = 5). KPSS’de bu, toplamı iki katına yaklaştırır.
2. x değerleri tekrarlıyor mu?
Hayır, tüm 24 x benzersizdir çünkü bölenler farklıdır. Örneğin, x=4 (y=90) ve x=6 (y=-90) farklıdır.
3. y=0 neden geçersiz?
Bölme sıfıra yapılamaz; matematiksel tanımsızdır. Sınavda bu otomatik elenir.
4. Bölenleri nasıl hızlı buluruz?
90=2×3²×5 formülünden: Her asal için üs+1 çarpın (2×3×2=12 pozitif). Negatifleri ekleyin.
5. Benzer bir soruda toplam sıfır olmazsa ne yaparız?
O zaman \sum d’yi manuel hesaplayın veya asal çarpan fonksiyonu (\sigma(n)) kullanın.
Bu soruyu çözdük, ama KPSS matematiğinde benzer denklemleri pekiştirmek ister misiniz? Size 5 tane benzer problem hazırlayayım mı, yoksa bölen toplamı formülünü daha detaylı açıklayayım mı?