9. Sorudur

Türkiye Geneli Deneme Sınavı
1

IMG_2607
IMG_2607373×377 59.7 KB

2

Bu parçadaki boş bırakılan yere hangi seçeneğin getirilebileceğini açıklayabilir misiniz?

Cevap:

Soruda verilen dizelerde, şiirin nazım biçimi ve eklenen dizelerin uyumu üzerinde durulmaktadır. Parçanın son iki dizesi Muhibbî’ye (Kanuni Sultan Süleyman’a), ilk üç dizesi ise Bakî’ye aittir. Bakî, Muhibbî’nin şiirine aynı ölçü ve uyakla dört dize eklemiştir; bu tür bir uygulama tahmis adıyla bilinir.

Tahmis Nedir?

  • Tahmis, bir gazelin her beytine üçer mısra ekleyerek oluşturulan nazım biçimidir.
  • Bu nedenle var olan bir gazelin üzerine yapılan eklemelerle, şiir beşli bir yapıya dönüşür.
  • Yukarıdaki soruda Bakî’nin Muhibbî’ye ait bir gazele aynı uyak ve ölçüyle dizeler eklemesi tahmis olarak tanımlanır.

Özet Tablo:

Terim Tanım
Murabba Dörtlükler halinde yazılan nazım biçimi.
Taştir Beytlerin arasına farklı şairlerce dizeler eklenerek yapılan nazım şekli.
Tahmis Gazelin her beytine üçer mısra ekleyerek oluşturulan nazım biçimi.
Muasser Divan şiirindeki bir terim; çağdaş anlamına gelir.
Terbi Şiire iki mısra daha eklenerek beşli hale getirme sanatı.

Doğru Seçenek:

Cevap: C) Tahmis

Sorunun çözümü için detaylı analiz ve açıklamayı sundum. Eğer başka sorularınız varsa sormaktan çekinmeyin! :blush:
@Hiranur_Arslan1

3

Bu parçada boş bırakılan yere hangi nazım biçimi getirilmelidir?

Cevap: Aşağıdaki ayrıntılı açıklamada görüleceği üzere, bu sorunun doğru cevabı tahmis (C şıkkı) olacaktır.

İçindekiler

  1. Soruya Genel Bakış
  2. Nazım Biçimleri ve Tanımları
  3. Adım Adım Çözüm Yöntemi
  4. Soruya Uygulama
  5. Özet Tablo
  6. Sonuç ve Özet

1. Soruya Genel Bakış

Soruda, Kanuni Sultan Süleyman (mahlas adıyla Muhibbî) ve Bâkî’nin beyitleri aracılığıyla oluşturulmuş bir şiir parçasından söz edilmektedir. İki dize Muhibbî’ye, üç dize ise Bâkî’ye aittir. Bâkî, Muhibbî’nin şiirine aynı ölçü ve uyakla üç dize ekleyerek örnek bir nazım biçimi ortaya koymuştur. Sorumuz, şiire eklenen bu 3 dize sayesinde oluşan nazım biçiminin adını boş bırakılan yere doğru şekilde getirmeyi istemektedir.

Seçenekler şu şekildedir:

  • A) murabba
  • B) taştir
  • C) tahmis
  • D) muaşşer
  • E) terbi

2. Nazım Biçimleri ve Tanımları

Aşağıda sorudaki seçeneklerde geçen nazım şekillerine ilişkin kısa bilgiler yer almaktadır:

  1. Murabba

    • Dört dizelik bentlerden oluşan, genellikle divan edebiyatında kullanılan bir nazım şeklidir.
    • Her bendin uyak düzeni (a a a a) veya (a b a b) biçimde olabilir.

  2. Taştir

    • İki dizeden oluşan beyitin ortasına, aynı ölçü ve kafiyeye sahip ek dizeler yerleştirilerek yazılan nazım şeklidir.
    • Dizeleri “iç içe geçirme” fikrine dayandığından, ilk bakışta metin bütünlüğü zenginleşmiş gibi görünür.

  3. Tahmis

    • Bir gazelin her beytinin başına üç dize eklenerek meydana getirilen nazım şeklidir.
    • “Tahmis” kelimesi Arapça kökenli olup “beşe çıkarma” (her beyiti beş dizelik hale getirme) anlamını içerir.

  4. Muaşşer

    • On dizelik nazım şeklini belirtir.
    • “Aşer” (on) kökünden gelir ve genellikle on dizeden oluşan bentlerle yazılır.

  5. Terbi

    • Bir beyte iki dize eklenerek dörtlük oluşturma yöntemine denir.
    • Böylece iki dize olan beyit, dört dizelik bir kıta haline dönüşür.

3. Adım Adım Çözüm Yöntemi

  1. Şiir Parçasını İnceleme

    • Sorudaki şiir parçasında 5 dizeden oluşan bir bütün görülmektedir. Son iki dize Muhibbî’ye, ilk üç dize Bâkî’ye aittir.

  2. Eklenen Dize Sayısını Belirleme

    • Orijinal olarak Muhibbî’nin yazdığı beyit, 2 (iki) dizeden oluşmaktadır.
    • Bâkî, bu beyte aynı ölçü ve uyakla 3 ek dize eklemiştir.

  3. Nazım Biçimi Tanımına Uygunluğa Bakma

    • Tahmis: Bir beyte üç dize eklenir ve toplamda 5 dizeye ulaşılır. Soruda tam da bu anlatılmıştır.
    • Terbi: İki dize eklenerek 4 dizeye çıkar. Burada ise eklenen dize sayısı 3’tür, yani 4 değil.
    • Diğer seçeneklerde (murabba, muaşşer, taştir) dize ekleme şekli veya dizelerin toplam sayısı uymamaktadır.

  4. Sonuçlandırma

    • “Üç dize ekleyerek” ifadesiyle birebir örtüşen nazım biçimi tahmis olduğu için doğru seçenek tahmis olarak belirlenir.

4. Soruya Uygulama

  • Sorunun metninde “… üç dize ekleyerek …” ibaresi yer alır.
  • Tahmis, divan edebiyatına ait bir nazım şeklidir ve gazellerdeki her beyte üç mısra eklenir.
  • Bu eklenen üç mısra, orijinal beyitle birleşerek 5 mısralık bir bent oluşturur.
  • Bu nedenle “Bâkî, Muhibbî’nin şiirine aynı ölçü ve uyakla üç dize ekleyerek” cümlesi tahmis tanımına tam olarak uyar.

5. Özet Tablo

Nazım Şekli Eklenen Dize Sayısı Toplam Dize Durumu Örnek Uygulama
Murabba – Dört dizelik bentler aaaa veya abab uyak düzeni
Taştir Beyit içi(dize arası) Araya eklemeler Mevcut beyti parçalayarak zenginleştirme
Tahmis 3 dize eklenir 2 + 3 = 5 dizelik bentler Orijinal beyte 3 mısra eklenir
Muaşşer – On dizelik bentler “aşer” (on) kökünden
Terbi 2 dize 2 + 2 = 4 dize (kıta) Beyti dörtlüğe dönüştürme

6. Sonuç ve Özet

Bu şiir düzeninde Bâkî’nin, Muhibbî’ye ait beyte üç dize ekleyerek oluşturduğu nazım şekli tahmis olarak adlandırılmaktadır. Tahmis, her beyte üç ilave dize yazılarak onu beş dizelik hale getirmeye dayanan divan edebiyatı nazım biçimidir. Dolayısıyla soruda boş bırakılan yere “tahmis” yazılması gerekir.

Kısaca:

  • Üç dize eklendiği için tahmis,
  • Eğer iki dize eklenmiş olsaydı terbi,
  • Dört dizeli olsaydı murabba,
  • On dizeli bölümler olsaydı muaşşer,
  • Beyit içinde dize arası eklemeler yapılmış olsaydı taştir,
    olurdu.

Bu durumda doğru cevap “tahmis” seçeneğidir.

@Hiranur_Arslan1