Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Hacı Bektaş Veli, Anadolu’ya güvercin kılığında (donunda) gelmesini barışın, saflığın, masumiyetin ve sevgini simgesi olarak açıklar. Güvercin, hiçbir canlıya zarar vermeyen ve barışı temsil eden bir kuştur. Bu geliş biçimi, Anadolu’ya şiddetle değil; gönülleri fethetmek, dostluk ve kardeşlik ekmek amacıyla gelindiğini gösterir.
Çözüm kontrolü: Metindeki sembolik anlatım ve tasavvufi bağlam dikkate alınarak Hacı Bektaş Veli’nin barışçıl misyonu açıklanmıştır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Bu sözden, insanların birbiriyle tanışıp kaynaşması, zorlukları dayanışma ve sevgiyle aşması gerektiği anlaşılır. Dünya fani olduğu için kırgınlıklar yerine hoşgörü ve sevgi esas alınmalıdır. Bu düşünceyi düstur edinmek; günlük hayatta insanlarla daha sağlıklı iletişim kurmayı, önyargıları yıkmayı, toplumsal huzur ve barışı sağlamayı ve öfke yerine anlayışı tercih etmeyi kazandırır.
Çözüm kontrolü: Şiirin iletisi olan insan sevgisi, birlik ve fani dünya algısı günlük yaşamla ilişkilendirilmiştir.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
- Yunus Emre (Tiyatro):
- Olay: Yunus Emre’nin tasavvuf yolundaki arayışı ve olgunlaşma süreci.
- Yer: Dergâh, Anadolu coğrafyası (sahnede canlandırılan mekânlar).
- Zaman: 13. yüzyıl Anadolu’su (Selçuklu dönemi).
- Kişiler: Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Taptuk Emre vb.
- Anlatıcı: Anlatıcı yoktur; olaylar oyuncuların diyalog ve mimikleriyle doğrudan aktarılır.
- Çalıkuşu (Roman):
- Olay: Feride’nin öğretmenlik yıllarında Anadolu’da yaşadığı mücadeleler ve aşkı.
- Yer: İstanbul, Anadolu kentleri ve köyleri.
- Zaman: 20. yüzyıl başı (Osmanlı’nın son dönemi).
- Kişiler: Feride, Kamran, Doktor Hayrullah Bey vb.
- Anlatıcı: Kahraman anlatıcı (Feride’nin hatıra defteri üzerinden 1. kişili anlatım).
Çözüm kontrolü: Tiyatro ve roman türlerinin yapı unsurları (olay, yer, zaman, kişiler, anlatıcı) karşılaştırmalı olarak belirtilmiştir.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
Metinler arasındaki yapı farklılığının temel gerekçesi metin türlerinin (tiyatro ve roman) gösterim ve anlatım tekniklerinin farklı olmasıdır. Tiyatro, sahnede canlandırılmak üzere yazıldığı için anlatıcı barındırmaz ve diyaloglara dayanır. Roman ise okunmak üzere yazılan anlatmaya dayalı bir türdür; detaylı mekân ve kişi betimlemelerine, anlatıcı bakış açısına imkân tanır. Ayrıca ele alınan tarihî dönem ve olay örgüsü de mekân ile kişi kadrosunu şekillendirmiştir.
Çözüm kontrolü: Tür özellikleri (göstermeye dayalı - anlatmaya dayalı) üzerinden yapı farklılıkları gerekçelendirilmiştir.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
- Yunus Emre (Tiyatro):
- Tema: İlahi aşk, insan sevgisi ve tasavvufi olgunlaşma.
- Konu: Yunus Emre’nin hakikati arayış yolculuğu ve Taptuk Emre dergâhındaki eğitimi.
- Çalıkuşu (Roman):
- Tema: Fedakârlık, kırgınlık, fedakâr öğretmenlik ve gerçek aşk.
- Konu: İstanbullu genç bir kadının (Feride) Anadolu’daki zorlu öğretmenlik yaşamı ve içsel mücadelesi.
- Karşılaştırma: Yunus Emre daha soyut ve manevi/tasavvufi bir temayı işlerken, Çalıkuşu sosyal gerçeklik ve bireysel duyguları öne çıkararak daha somut bir konuyu ele alır.
Çözüm kontrolü: Her iki metnin konu ve teması ayrı ayrı belirlenip karşılaştırılmıştır.
Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
Evet, etkilidir. Çünkü metnin teması ve konusu, olayların nerede (yer), ne zaman (zaman) ve kimler arasında (kişiler) geçeceğini doğrudan belirler. Örneğin, tasavvuf ve ilahi aşk temasını işleyen bir metinde kişiler şeyh-mürit ilişkisi etrafında şekillenir ve dergâh gibi mekânlar seçilir. Anadolu’da öğretmenlik konusunu işleyen bir metinde ise mekân Anadolu köyleri, kişiler ise köylüler ve mülki amirler olur.
Çözüm kontrolü: Tema ve konunun yapı unsurlarını (mekân, kişi, zaman) belirleyici rolü gerekçelendirilerek açıklanmıştır.
Soru 7
Örnek cevap / çözüm yolu
- Sade ve Anlaşılır Dil: Halkın günlük konuşma diline yakın, yalın ve içten bir dil kullanılmıştır.
- Tasavvufi Terminoloji: Dergâh, derviş, hakikat, gurbet, gönül gibi tasavvufi kavramlar ve imgeler sıkça yer alır.
- Akıcı ve Ahenkli Diyaloglar: Tiyatro türünün gereği olarak replikler ritmik, etkileyici ve anlaşılırdır.
- Şiirsel ve İmgeli Anlatım: Yunus Emre’nin meşhur ilahileri ve veciz sözleriyle anlatım zenginleştirilmiştir.
Çözüm kontrolü: Oyunun dil, anlatım, ton ve kelime kadrosu üslup açısından değerlendirilmiştir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 254 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 256 →