Soru 1
Birinci etkinlikte verilen dörtlüğün dizelerindeki hecelerin sayılması ve hece sayısı eşitliğinin şiire katkısının açıklanması istenmektedir.
Örnek cevap / çözüm yolu
-
- dize: Ben top-rak ol-dum yo-lu-na (8 hece)
-
- dize: Sen a-şu-ru gö-ze-dür-sin (8 hece)
-
- dize: Şu kar-şı-ma gö-ğüs ge-rüp (8 hece)
-
- dize: Taş ba-ğı-rıl tağ-lar mı-sın (8 hece)
Dizelerin tamamında 8 hece bulunmaktadır (8’li hece ölçüsü). Dizelerdeki hece sayısı eşitliği şiirde ritim, düzen ve ahenk sağlar; şiirin okunmasını ve ezberlenmesini kolaylaştırır.
Dizelerdeki ünlü harfler sayılarak her dizede 8 hece olduğu doğrulanmıştır. Hece ölçüsü geleneksel Türk şiirinde temel ahenk unsurudur.
Soru 2
İkinci etkinliğin (a) maddesinde verilen dizelerde sessiz harfle biten hecelerin altına çizgi (–), sesli harfle biten hecelerin altına nokta (.) konulması istenmektedir.
Kısa cevap
-
- dize: Bin(–) at(–) lı(.) a(.) kın(–) lar(–) da(.) ço(.) cuk(–) lar(–) gi(.) bi(.) şen(–) dik(–)
-
- dize: Bin(–) at(–) lı(.) o(.) gün(–) dev(–) gi(.) bi(.) bir(–) or(–) du(.) yu(.) yen(–) dik(–)
Sesli (üçlü) harfle biten heceler açık hece simgesi olan nokta (.), sessiz (ünsüz) harfle biten heceler kapalı hece simgesi olan çizgi (–) ile eşleştirilmiştir.
Soru 3
İkinci etkinliğin (b) maddesinde alt alta gelen hecelerin karşılaştırılması ve ses değeri eşitliğinin söyleyişe etkisinin belirtilmesi istenmektedir.
Örnek cevap / çözüm yolu
Dizelerde alt alta gelen heceler (Bin/Bin: –, at/at: –, lı/lı: ., a/o: ., kın/gün: –, vb.) aynı ses değerine (açık/kapalı hece düzenine) sahiptir. Hecelerin ses değerlerinin eşit olması (aruz ölçüsü dengesi), şiire melodi, ritmik bir akış ve mûsikî katarak söyleyişi kuvvetlendirir.
Açık ve kapalı hecelerin aynı sıra ile dizilmesi dize içi ahengi ve ritmik vurguyu sağlar.
Soru 4
Üçüncü etkinlikte verilen “Uçurum, Su, Kırlangıç” şiirindeki hece sayıları ile hecelerin ses değerlerinin eşitliğinin ve bu durumun şiire etkisinin değerlendirilmesi istenmektedir.
Örnek cevap / çözüm yolu
Şiirin dizelerindeki hece sayıları ve hecelerin ses değerleri birbirine eşit değildir. Örneğin “Gözlerin” dizesi 3 heceden oluşurken “karanlık şeylerden aydınlıklar taşıyan” dizesi 13 heceden oluşmaktadır.
Bu durum şiirin serbest ölçü ile yazıldığını gösterir. Ölçü eşitliğinin olmaması şiire konuşma dilinin doğallığını, duyguya göre değişen serbest bir ritim ve özgün bir anlatım esnekliği katar.
Dizelerin hece sayıları ve durak yapısı farklılık gösterdiği için metin serbest şiir türüne örnektir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 177 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 179 →