Soru 1
Kısa cevap
Metindeki bağlama göre kelime ve kelime gruplarının anlam karşılıkları şu şekildedir:
- hicran: 2. Ayrılığın neden olduğu karşı konulmaz acı. (Tabloda örnek olarak işaretlenmiştir)
- melun: 3. Nefretle karşılanan, kötü.
- şaha kalkmak: 1. Atın ön ayaklarını yerden kesip arka ayakları üstünde durması, şahlanmak.
- yerin dibine batmak: 2. Görünmez olmak, kaybolmak.
Çözüm yolu ve kontrol
Cümlelerin bağlamı incelendiğinde:
- “mel’un maksatlarını” ifadesinde “melun”, soyut bir isim olan “maksat” kelimesini niteleyerek “kötü, nefretle karşılanan” anlamında (3. anlam) kullanılmıştır.
- “at şaha kalkıyor” dizesinde kelime grubu gerçek anlamında, atın arka ayakları üzerinde durması (1. anlam) anlamındadır.
- “hainler… yerin dibine batmışlardı” cümlesinde ise deyim, aniden ortadan kaybolma ve görünmez olma (2. anlam) bağlamında kullanılmıştır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Cümlelerde tespit edilen yazım ve noktalama yanlışları ile düzeltilmiş şekilleri şu şekildedir:
1. Cümledeki Yanlışlar:
- kıt’asına: Kelime içinde kesme işareti kullanımı eski imlaya aittir. Güncel yazım kuralına göre kıtasına şeklinde yazılmalıdır.
- imparatorluğu: Özel ada dâhil olan devlet adlarında kelimeler büyük harfle başlar. İmparatorluğu şeklinde düzeltilmelidir.
2. Cümledeki Yanlışlar:
- Türkün: Özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmalıdır. Türk’ün şeklinde yazılmalıdır.
Düzeltilmiş Cümleler:
- “Evet, altı yüz şu kadar yıl dünyanın üç kıtasına hâkim olmuş, büyük Avrupa devletlerine baş eğdirmiş, haşmetli Türk Osmanlı İmparatorluğu yıkılmıştı.”
- “Türk’ün değerli evlâdı Mustafa Kemal Paşa, Türk milletinin başında, Allah’ın izniyle, bu büyük işi başarıyordu.”
Çözüm-kontrol açıklaması
Türkçe yazım kurallarına göre özel isimlere eklenen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır (Türk’ün). Resmî veya tarihî devlet adlarında unvan niteliğindeki tür isimleri büyük harfle başlar (Osmanlı İmparatorluğu). Kelime içinde kesme işareti kullanımı günümüz Türkçesinde kaldırılmıştır (kıtasına).
Soru 3
Kısa cevap
Büyük ünlü uyumuna (kalınlık-incelik uyumu) uymayan ve işaretlenmesi gereken kelimeler:
- dünya (Örnek olarak işaretlenmiştir ✓)
- macera (a-e-a: kalın ve ince ünlüler bir arada) ✓
- hande (a-e: kalın ve ince ünlü bir arada) ✓
- nihayet (i-a-e: ince ve kalın ünlüler bir arada) ✓
- karakter (a-a-e: kalın ve ince ünlü bir arada) ✓
- düşman (ü-a: ince ve kalın ünlü bir arada) ✓
Büyük ünlü uyumuna uyan kelimeler (işaretlenmeyecek):
- soluk (o-u: kalın ünlüler)
- büyük (ü-ü: ince ünlüler)
- görmek (ö-e: ince ünlüler)
Çözüm yolu ve kontrol
Türkçede büyük ünlü uyumuna göre bir kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü (a, ı, o, u) varsa sonraki hecelerde de kalın; ince ünlü (e, i, ö, ü) varsa sonraki hecelerde de ince ünlü bulunmalıdır. İnce ve kalın ünlülerin bir arada yer aldığı “macera”, “hande”, “nihayet”, “karakter” ve “düşman” kelimeleri bu uyuma uymamaktadır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 101 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 103 →