Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Metindeki temel fiziksel büyüklükler kütle ve uzunluktur. Yol da uzunluk birimiyle ifade edildiği için uzunlukla ilişkilidir. Kütlenin birimi kilogramdır; uzunluk ve yolun birimi metredir.
Türetilmiş fiziksel büyüklükler hacim, ağırlık, hız, yoğunluk, enerji ve kuvvettir. Bunlar temel fiziksel büyüklükler kullanılarak tanımlanır. Örneğin hacmin birimi m^3, hızın birimi m/s, yoğunluğun birimi kg/m^3, kuvvet ve ağırlığın birimi ise $N$dur.
Temel fiziksel büyüklükler başka fiziksel büyüklüklerden yararlanılmadan tanımlanır. Türetilmiş fiziksel büyüklükler ise temel büyüklüklerin matematiksel ilişkileriyle elde edilir. Örneğin yoğunluk, kütle ve hacim kullanılarak belirlenir.
Kontrol: Hacim, uzunlukların çarpımıyla; hız, yol ve zamanla; kuvvet ise kütle ve ivmeyle ilişkilendirilebildiği için türetilmiştir.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Temel fiziksel büyüklüklerin ortak özellikleri şunlardır:
- Başka fiziksel büyüklükler cinsinden tanımlanmazlar.
- Kendilerine ait temel birimleri vardır.
- Ölçme işlemlerinde bağımsız büyüklüklerdir.
- Türetilmiş büyüklüklerin tanımlanmasında kullanılırlar.
Metinde geçmeyen temel fiziksel büyüklüğe günlük hayattan örnek olarak sıcaklık verilebilir. Hava sıcaklığı termometre ile ölçülür ve birimi kelvindir.
Metinde geçmeyen türetilmiş fiziksel büyüklüğe örnek olarak alan verilebilir. Bir halının alanı, uzunluğu ile genişliği çarpılarak bulunur. Alanın birimi $m^2$dir.
Kontrol: Sıcaklık temel bir büyüklüktür. Alan ise uzunluk kullanılarak hesaplandığı için türetilmiş bir büyüklüktür.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
Fiziksel büyüklüklerin doğrudan ölçülüp ölçülememesi, sınıflandırmada önemlidir; ancak tek başına kesin ölçüt değildir. Temel fiziksel büyüklükler genellikle doğrudan ölçülür. Örneğin kütle teraziyle, uzunluk cetvelle ölçülür.
Türetilmiş fiziksel büyüklükler çoğunlukla temel büyüklüklerden yararlanılarak hesaplanır. Örneğin yoğunluk, kütlenin hacme bölünmesiyle bulunur. Bununla birlikte kuvvet dinamometreyle doğrudan okunabilse bile kuvvet, F=m\cdot a ilişkisiyle tanımlandığı için türetilmiş bir fiziksel büyüklüktür.
Kontrol: Sınıflandırmada asıl ölçüt, büyüklüğün başka büyüklüklerden bağımsız tanımlanıp tanımlanmadığıdır.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
Konumun belirtilmesinde yön önemlidir. Bir öğrencinin çantaya ulaşabilmesi için yalnızca kaç metre hareket edeceğini bilmesi yeterli değildir; hangi yöne hareket edeceğini de bilmelidir. Bu nedenle konum, büyüklüğü ve yönü olan bir vektör özelliği gösterir.
Yön, tek başına bir fiziksel büyüklük değildir ve birimi yoktur. Ancak fiziksel büyüklüklerin skaler ya da vektörel olarak sınıflandırılmasında belirleyicidir. Kütle, hacim ve enerji yön gerektirmeyen skaler büyüklüklerdir. Kuvvet ve konum ise yön gerektirdiği için vektörel büyüklüklerdir.
Kontrol: Terazideki toplam kütlenin bulunmasında yön önemli değildir; 5\ \text{kg}+2\ \text{kg}=7\ \text{kg} olur. Çantanın konumunu bulmada ise yön belirtilmelidir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 116 · 
Fizik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 118 →