Soru 89 – TYT Matematik
Çözüm:
Soruda, Ali, Betül ve Canan isimli üç arkadaş, belirli sayıda portakalı en az bir portakal alacak şekilde paylaşmaktadır. Ali’nin en fazla üç portakal alabileceği koşuluyla, paylaşımın 21 farklı şekilde yapılabileceği belirtilmiş. Ali’nin tam olarak iki portakal alabileceği durumda, paylaşımın kaç farklı şekilde yapılabileceği soruluyor.
Durumu Anlama ve Yaklaşım
-
Toplam Durum – En fazla 3 Portakal
Her bir arkadaş en az bir portakal alıyor. Öyleyse toplam paylaşım kombinasyonları şu şekilde hesaplanabilir:Ali ≤ 3, Betül ve Canan ise artan sayıda portakallar alır.
Bu bilgiden, toplam paylaşım kombinasyonları 21 farklı şekilde olduğu belirtiliyor.
-
Ali Tam 2 Portakal Aldığında
Ali’nin tam 2 portakal aldığı durumu düşünelim. Geriye kalan portakallar Betül ve Canan arasında dağıtılmalıdır. Bu dağılımı yaparken:- Her biri en az 1 portakal almalıdır.
- Toplam dağılım kombinasyonu için Betül ve Canan’ın alacakları portakallar belirlenir.
Formül ve Çözüm
Ali’nin kesin olarak 2 portakal aldığı durumu analiz edip artan dağılımların olasılıklarını hesaplayacağım:
- Ali → 2 portakal
- Geriye kalan portakal sayısı: Geriye kalan durumu Betül ve Canan arasında dağıtacak şekilde kombinasyon bulunur.
Sonuç (Seçenek)
Sonuçlara göre sorunun çözülme yöntemi — içerik paylaşımı…
Soru Çözümü
Soruda verilen bilgilerle başta tüm dağıtım kombinasyonları ve sonra Ali’nin 2 portakal aldığı koşul incelenmektedir:
1. Ali’nin En Fazla 3 Portakal Aldığı Durumu (Genel Kombinasyon)
Ali, en fazla 3 portakal aldığı için dağıtılan toplam portakal sayısını tam olarak 21 farklı şekilde tamamlayacak şekilde seçiyoruz.
Bu durumlarda:
- Ali’nin minimum 1 ve maksimum 3 portakal aldığı dağılımları 21 farklı dağıtım sağlar.
2. Ali’nin Tam 2 Portakal Aldığı Durum
Ali’nin kesin olarak 2 portakal aldığı durumda:
Geriye kalan n portakal (21 farklı paylaşım doğuracağını belirt…)
Bet kişinin DIRECT eq…
Ali, Betül ve Canan portakal paylaşımı sorusu
Soru:
Ali, Betül ve Canan isimli üç arkadaş belirli sayıda portakalı, her biri en az bir portakal alacak şekilde paylaşıyorlar.
Ali’nin en fazla üç portakal alması koşuluyla bu paylaşım 21 farklı şekilde yapılabildiğine göre, Ali’nin tam olarak iki portakal alması koşuluyla bu paylaşım kaç farklı şekilde yapılabilir?
Çözüm Aşamaları:
-
Toplam portakal sayısı n olsun. Her dağıtımda Ali (A), Betül (B) ve Canan (C) en az birer portakal almalıdır.
-
Ali’nin alabileceği maksimum portakal sayısı 3’tür, yani A ∈ {1, 2, 3}.
-
A’nın bir değeri belli olduğunda, geriye (n − A) portakal kalır ve bu (n − A) portakal B ve C arasında en az birer tane alacak şekilde paylaştırılır.
- B ve C’nin alacağı toplam portakal sayısı (n − A)
- B ≥ 1 ve C ≥ 1 olacak şekilde B + C = (n − A) yazarsak, bu eşitliğin kaç çözümü olduğu “(n − A) − 1” formülüyle hesaplanır.
(Bu formül, “iki kişiye en az birer portakal dağıtmak” için klasik bölme sayısıdır.)
-
Ali’nin en fazla 3 portakal aldığı durumda oluşan tüm olası dağıtım sayısı:
(n−1−1) + (n−2−1) + (n−3−1)
= (n−2) + (n−3) + (n−4)
= 3n − 9Bize verilen bilgiye göre bu toplam 21’dir:
3n − 9 = 21
3n = 30
n = 10Yani toplam 10 portakal var.
-
Ali’nin tam olarak 2 portakal aldığı durumda, geriye (10 − 2) = 8 portakal kalır. Bu 8 portakal B ve C arasında her biri en az birer tane alacak şekilde paylaştırılır:
B + C = 8 ve B ≥ 1, C ≥ 1.Bu durumda olası paylaşımlar: (B, C) = (1,7), (2,6), (3,5), (4,4), (5,3), (6,2), (7,1).
Yani toplam 7 farklı biçimde paylaşılabilir.
Dolayısıyla doğru cevap: 7 (A şıkkı).
Soru 89:
Ali, Betül ve Canan isimli üç arkadaş belirli sayıda portakalı her biri en az bir portakal alacak şekilde paylaşıyorlar.
Ali en fazla üç portakal alması koşuluyla bu paylaşım 21 farklı şekilde yapılabildiğine göre, Ali’nin tam olarak iki portakal alması koşuluyla bu paylaşım kaç farklı şekilde yapılabilir?
Cevap: Bu sorunun doğru yanıtı 7’dir.
Aşağıda, soruyu adım adım nasıl çözebileceğinizi, konunun mantığını, ilgili formülleri, örnek hesaplamaları ve ek bilgileri detaylı bir şekilde bulabilirsiniz.
İçindekiler
- Problemin Özeti ve Temel Bilgiler
- Pozitif Tamsayılarla Paylaşım Mantığı
- Ali’nin Alabileceği Değerler ve Toplam Portakal Sayısının Bulunması
- Ali=2 Durumunun Hesaplanması
- Genel Formüller: Kombinasyon ve Bölümleme Yaklaşımları
- Bu Tarz Sorular İçin Stratejiler ve Püf Noktaları
- Örneklerle Daha Derin Anlama
- Tablo: Adım Adım Çözüm Özeti
- İlgili Konular ve Önerilen Alıştırmalar
- Kısa Bir Özet
1. Problemin Özeti ve Temel Bilgiler
Bu soruda, üç arkadaş (Ali, Betül ve Canan) arasında belirli sayıda portakal paylaştırılacaktır. Herkes en az 1 portakal alacaktır. İşte ana noktalar:
- Ali, Betül ve Canan’ın her biri en az bir portakal alır.
- Ali’nin en fazla 3 portakal alması halinde toplam farklı paylaşım sayısı 21 olarak verilmektedir.
- Bu bilgilere dayanarak, Ali’nin tam olarak 2 portakal aldığı durumda kaç farklı paylaşım yapılabileceği soruluyor.
Bu tip bir problem, tamsayı bölme veya kombinasyon ilkelerinden yararlanarak çözülebilir. Temel olarak, “en az bir” kısıtına uyan pozitif tamsayı çözümlerini saymamız gerekir.
2. Pozitif Tamsayılarla Paylaşım Mantığı
Üç kişiye (Ali, Betül, Canan) N adet portakal paylaştırmayı ele alalım. Herkes 1’den az olmamak üzere bazı tam sayıda portakal aldığında, şu genel ilişkiyi yazarız:
Burada A, Ali’nin aldığı portakal sayısı, B Betül’ün, C ise Canan’ındır.
- Bu denklemde, N sabit bir tam sayıdır.
- A, B, ve C pozitiftir (yani \geq 1).
Böyle bir denklemin kaç farklı pozitif çözümü olduğunu saymak, genellikle “pozitif tamsayılarla bölme (ya da dizilim)” ya da “kombinasyonla” ifade edilir. İki temel yaklaşım vardır:
- Doğrudan Sayma Yöntemi (Compositions): “$N$’i 3 pozitif parçaya bölmek” yaklaşımı.
- Kombinasyonla Yaklaşım: “Dağıtma” formülü. Örneğin, x_1 + x_2 + x_3 = N, her x_i \ge 1 ise çözümleri (N-1) \choose (3-1) ile bulabiliriz. Ancak bu kadar basit bir formül, Ali’nin en fazla 3 alması şeklindeki kısıt devreye girince biraz değiştirilmelidir.
Bu problemin püf noktası, Ali’nin en fazla 3 alması koşuluyla tüm olası durumları saymak ve bu sayının 21 olduğunu kullanarak $N$’i belirlemektir.
3. Ali’nin Alabileceği Değerler ve Toplam Portakal Sayısının Bulunması
3.1. Ali’nin En Fazla 3 Portakal Alması
Şimdi Ali en fazla 3 portakal alabildiğine göre, A için geçerli tüm değerler $1, 2, 3$’tür (en az 1, en fazla 3).
Şu şekilde alt durumları sayabiliriz:
- A = 1 olduğunda, B + C = N - 1.
- A = 2 olduğunda, B + C = N - 2.
- A = 3 olduğunda, B + C = N - 3.
Her durumda B, C \ge 1 olmak zorunda. Bir denklemin x + y = M şeklinde pozitif çözümlerinin sayısı, $M-1$’dir. (Çünkü örneğin x = 1, 2, \dots, M-1 olarak seçenekler çıkar.)
3.2. Toplam Olasılığın 21 Olduğu Bilgisi
Ali en fazla 3 portakal aldığı durumlar toplam 21 farklı paylaşım olarak verilmiş. O zaman:
- A=1 ise, B + C = N - 1. Çözüm sayısı: (N - 1) - 1 = N - 2.
- A=2 ise, B + C = N - 2. Çözüm sayısı: (N - 2) - 1 = N - 3.
- A=3 ise, B + C = N - 3. Çözüm sayısı: (N - 3) - 1 = N - 4.
Toplam paylaşım sayısı:
Bu ifadeyi sadeleştirelim:
Yani toplam 10 portakal var. Problemin kritik noktası burası: “Toplam portakal sayısı 10”.
4. Ali = 2 Durumunun Hesaplanması
Artık biliyoruz ki N=10 portakal mevcut. Soru, “Ali’nin tam olarak 2 portakal alması koşuluyla” diyor. Bu durumda:
Yine B, C \ge 1 olacak şekilde “$B + C = 8$” denkleminin pozitif çözümlerini saymalıyız. Bu denklemin pozitif çözümlerinin sayısı,
Bu nedenle 7 farklı paylaşım mümkündür.
5. Genel Formüller: Kombinasyon ve Bölümleme Yaklaşımları
Üç kişiye en az birer portakal dağıtılıyorsa ve toplam N portakal varsa, hiçbir ek kısıt olmadan bu paylaşımların sayısı şu formül ile verilir:
Ancak burada Ali açısından “en fazla 3” ya da “tam olarak 2” gibi kısıtlar devreye girince doğrudan bu genel formül yetersiz kalır. O nedenle:
- Kısıtları Tek Tek Ele Alma Yöntemi: A’nın 1, 2, 3 değerleri için tek tek çözümler sayılır.
- İstenilen Değere Odaklanma: Ali=2 (tam olarak 2 alması) gibi özel durumlar da doğrudan B + C = N-2 formülüyle ele alınır.
Eğer kısıt “en fazla k portakal” şeklindeyse, A’yı $1$’den $k$’ye kadar değiştirip, diğerlerinin paylaşımlarını toplarsınız. Böylelikle problem çözülebilir.
6. Bu Tarz Sorular İçin Stratejiler ve Püf Noktaları
- Neyi Saydığınızı Açık Belirleyin: “Pozitif tamsayı” mı, “Sıfır dahil tamsayı” mı? Burada “her biri en az bir” olduğuna göre pozitif tamsayılar kullanılır.
- Toplamı Bulmak İçin Kısıtı Kullanın: “Ali en fazla 3 alıyor” dediğinde, tüm olası durumların kaç adet olduğunu biliyorsanız (21), oradan $N$’i bulmak mümkündür.
- Adım Adım Eleme: A=1, A=2, A=3 gibi alt durumları ayırmak karmaşıklığı azaltır.
- Formüllerin Doğru Uygulanışı: “$x + y = M$” için pozitif tamsayı çözümleri M-1 adettir. Bu nokta sıkça kullanılır.
- Gerektiğinde Tablo veya Diyagram Kullanın: Bazen tüm paylaşımları tabloya dökerek saymak da bir yoldur (özellikle ufak sayılarda), ancak büyük sayılarda pratik formüller daha verimli olur.
7. Örneklerle Daha Derin Anlama
7.1. Küçük Bir Örnek
Mesela “Ali en fazla 2 portakal alsın ve toplam 5 portakal olsun” gibi bir minik varyasyon düşünelim. Her biri en az 1 portakal alacağına göre:
- A = 1 ⇒ B + C = 4. Pozitif çözümler sayısı = 3 (çünkü 4’ü iki kişiye paylaştırmak 3 yolla olur: (1,3), (2,2), (3,1)).
- A = 2 ⇒ B + C = 3. Pozitif çözümler sayısı = 2 (çünkü (1,2) ve (2,1)).
Toplam = 5 farklı paylaşım. Bu ufak örnek yöntemi, asıl sorudaki yaklaşımın benzer bir minyatürüdür.
7.2. “Ali Tam Olarak 2” Koşulunun Benzer Bir Örneği
Toplam 7 portakal olsun ve 3 kişiye en az birer tane verilsin, Ali 2 alsın. O zaman B + C = 5 (Ali 2 aldı). Bunun pozitif çözümleri (B, C) şu şekilde sıralanabilir: (1,4), (2,3), (3,2), (4,1). Üç adet portakal vs.
Ancak 5 → 4 pozitif çözüm olur: 5-1=4. Bir bakışta sayarsanız (1,4), (2,3), (3,2), (4,1). Bu mantık asıl soruyla tamamen paralel.
8. Tablo: Adım Adım Çözüm Özeti
Aşağıdaki tabloda, sorunun temel çözüm adımları özetlenmiştir:
| Adım | İşlem | Sonuç / Açıklama |
|---|---|---|
| 1. Sorunun Kısıtlarını Belirle | - Herkes en az 1 portakal alacak. - Ali en fazla 3 alıyor. - Bu sayımla toplam 21 paylaşım. |
A \in \{1,2,3\}, B,C\ge 1, Toplam paylaşım = 21 |
| 2. Toplam N Portakal Olduğunu Kabul Et | A+B+C=N | |
| 3. Paylaşım Sayısı Hesabı | A=1 \implies (N-1)-1 = N-2 A=2 \implies (N-2)-1 = N-3 A=3 \implies (N-3)-1 = N-4 |
Toplam: (N-2)+(N-3)+(N-4)=3N -9 |
| 4. Verilen Toplam Paylaşım Bilgisi 21’e Eşitleme | 3N - 9 = 21 \implies N=10 | Toplam portakal sayısı = 10 |
| 5. Ali = 2 Olarak İstenen Durum | A=2 \implies B+C=10-2=8 | “$B+C=8$”in pozitif çözümleri = 8-1=7 |
| 6. Sonuç | Gerekli paylaşım sayısı = 7 |
9. İlgili Konular ve Önerilen Alıştırmalar
Bu soruya benzer konular ve pratik yapabileceğiniz egzersiz önerileri:
- Temel Kombinasyon Soruları: Özellikle \binom{n}{k} formülünün nerede ve nasıl uygulanacağını pekiştiren alıştırmalar.
- Bölümleme (Partition) Problemleri: “Pozitif tamsayıları belirli kısıtlarla kaç farklı şekilde toplayabilirim?” türü egzersizler.
- Diğer Kısıtlar: “Ali en az 2, Betül en fazla 4” gibi çift kısıtlı sorular. Bu gibi durumlarda alt vakaların sayılarak toplanması önemlidir.
- Genişletilmiş Paylaşım Soruları: Üçten fazla kişiyle ve “en az 1”, “en fazla $k$” gibi farklı varyasyonlar yapan sorular.
Bu tür soruları çözerek, kombinatoryal düşünme kabiliyetinizi artırabilir, sınavlarda benzer durumlarla karşılaştığınızda hız kazanabilirsiniz.
10. Kısa Bir Özet
- Problemin Özü: Üç arkadaşın en az birer portakal alması ve Ali’nin portakal sayısının belirli sınırlara sahip olması durumunda toplam kaç farklı paylaşım yapıldığı soruluyor.
- Verilen Bilgi: “Ali en fazla 3 alırsa 21 farklı paylaşım var” ⇒ Bu bilgi yardımıyla toplam portakal sayısının N=10 olduğu bulunmuştur.
- İstenen: “Ali tam olarak 2 alırsa” ⇒ B+C=8 ⇒ Bu da 7 farklı paylaşım demektir.
- Cevap: 7.
Dolayısıyla soruda bize sunulan seçeneklerden 7 (genelde A şıkkı) doğru yanıttır.
Bu mantık ve yöntemle, hem problemdeki toplamsal kısıtları hem de Ali’ye özel kısıtları dikkate alarak sorunun kaynaştığı noktaları açıklamış olduk. Pratikte izlenmesi gereken adımlar:
- Ali’nin en fazla 3 portakal alma kısıtından hareketle toplam portakal sayısını bulmak.
- Ali=2 durumunu yazıp, geriye kalan (Betül ve Canan) arasındaki paylaşımı saymak.
Herhangi bir benzer problemde de önce toplam değişkeni bulup sonra istenen özel durumların sayısını hesaplarsanız benzer şekilde çözüme ulaşabilirsiniz.
