Sorunun Çözümü:
Sorudan gelen bilgileri analiz ederek adım adım ilerleyelim:
Verilen Bilgiler:
- Damacanada eşit hacimli 0,5 litre, 1 litre ve 1,5 litre kapasitelerinde şişeler bulunmaktadır.
- Damacanadaki su, önce daha küçük hacimli şişeler kullanılarak aktarılıyor. Bu işlem sonunda 2 adet 1,5 litrelik boş şişe kalıyor.
- İstenen: Eğer önce büyük hacimli şişelerden başlayarak transfer yapılırsa (ve 1 adet 0,5 litrelik şişe kullanılırsa), damacanadaki suyu tamamen yalnızca 1 litrelik şişelerle doldurmak için kaç adet 1 litrelik şişeye daha ihtiyaç vardır?
Adım 1: İlk Yöntemi Anlama (Küçükten Büyüğe Aktarım)
Damacananın toplam kapasitesini bulmalıyız. Damacana doldurulurken küçük şişelerle başlanmıştır ve sonunda 2 adet 1,5 litrelik şişe boş kalmıştır:
- 2 adet boş 1,5 litrelik şişe = 2 × 1,5 L = 3 litre damacanada aktarılmamıştır, dolayısıyla damacanadaki toplam su hacmini bulmak için bu 3 litreyi kullanabiliriz.
Adım 2: Büyükten Küçüğe Aktarım ve 1 Litre Hesaplama
- Büyük şişelerle aktarım yapıldığında, 1 adet 0,5 litrelik şişe de kullanılıyor.
- Soruda “damacanadaki tüm suyu sadece 1 litre şişelerle doldurabilmek için ekstra kaç adet 1 litreye ihtiyaç duyulur?” deniliyor.
Adım 3: Hesaplama: (Sonuç)
Büyük şişeler kullanıldığında mevcut toplam su ve kullanılan şişeler değerlendirerek tahmini seçeneklerden işe uygun bir denklem oluştur.
**Sonuç : Optimal ideal kavram=12 ( eğitim alanlar için forma).@
Bu sorunun çözümü için sarıltığıŞekilde ideal form.@
Soru:
Elinde eşit sayıda 0,5 litre, 1 litre ve 1,5 litre hacimli şişeler bulunan bir kişi, bir damacanadaki suyun tamamını önce küçük hacimli şişelerden başlayarak (önce 0,5 L sonra 1 L ve en son 1,5 L şişeleri dolduracak şekilde) aktardığında, elinde 2 adet boş 1,5 litrelik şişe kalıyor. Aynı kişi bu sefer önce büyük hacimli şişelerden başlayarak (önce 1,5 L, sonra 1 L ve en son 0,5 L) suyu aktardığında ise 0,5 litrelik şişelerden yalnızca 1 tanesini kullanıyor. Buna göre damacanadaki suyu sadece 1 litrelik şişelerle doldurmak isterse, kaç tane daha 1 litrelik şişeye ihtiyaç duyar?
Cevap:
-
Tüm şişe türlerinden x tane olsun (x adet 0,5 L, x adet 1 L, x adet 1,5 L).
-
İlk durumda (“küçükten büyüğe”)
- Tüm 0,5 L ve 1 L şişeleri kullanılınca:
• 0,5 L’lik şişelerden: 0,5·x
• 1 L’lik şişelerden: 1·x - 1,5 L’lik şişelerden ise 2 tanesi boş kalıyor, yani (x - 2) tanesi doluyor: 1,5·(x - 2)
- Kullanılan toplam su (ilk durum):
0,5x + 1x + 1,5(x - 2) = 3x - 3
- Tüm 0,5 L ve 1 L şişeleri kullanılınca:
-
İkinci durumda (“büyükten küçüğe”)
- Tüm 1,5 L (x adet) ve 1 L (x adet) şişeler kullanılırsa: 1,5·x + 1·x = 2,5x
- Son olarak 0,5 L’lik şişeden sadece 1 tanesi kullanılıyor: 0,5·1 = 0,5
- Kullanılan toplam su (ikinci durum):
2,5x + 0,5
-
İki durumda da damacanadan alınan su aynı olduğundan:
3x - 3 = 2,5x + 0,5
3x - 2,5x = 3,5 → 0,5x = 3,5 → x = 7Yani her hacimden 7’şer şişe var ve damacanadaki suyun toplamı:
3x - 3 = 3·7 - 3 = 18 litre. -
Damacanadaki 18 litre suyu tamamen sadece 1 litrelik şişelerle doldurmak istenirse, 18 tane 1 litrelik şişeye ihtiyaç vardır. Elimizde zaten 7 adet 1 litrelik şişe olduğuna göre:
Gerekli ek 1 litrelik şişe sayısı = 18 - 7 = 11.
Doğru cevap: 11 (@Gg_12)
Soru 87: Damacana ve Şişeler Problemi
Elinde eşit sayıda 0,5 litre, 1 litre ve 1,5 litre hacimli şişelerden bulunan bir kişi; bir damacanadaki suyun tamamını önce küçük hacimli şişelerden başlayarak şişeleri tam dolduracak şekilde sırayla şişelere aktardığında elinde 2 adet 1,5 litrelik boş şişe kalıyor.
Bu kişi aynı işlemi önce büyük hacimli şişelerden başlayarak yaptığında 0,5 litrelik şişelerin 1 tanesini kullandığına göre; damacanadaki suyun tamamını yalnızca 1 litrelik şişelere doldurabilmesi için kaç tane daha 1 litrelik şişeye ihtiyaç duymaktadır?
İçindekiler
- Problemin Genel Tanıtımı
- Temel Bilgiler ve Değişkenlerin Tanımlanması
- İlk Senaryo: Küçük Şişelerden Büyüğe Doğru Doldurma
- İkinci Senaryo: Büyük Şişelerden Küçüğe Doğru Doldurma
- Toplam Hacim Eşitliğini Kurma
- Denklemlerin Çözümü ve Damacana Hacminin Bulunması
- Yalnızca 1 Litrelik Şişelerle Doldurma Durumu
- Adım Adım Çözüm Tablosu
- Örnek Sayı Doğrulaması ve Kontrol
- Ek Açıklamalar ve Olası Tuzaklar
- Sonuç ve Özet
1. Problemin Genel Tanıtımı
Bu soruda, üç farklı hacimde şişeler (0,5 L, 1,0 L ve 1,5 L) ve bir damacana içindeki suyun belirli doldurma stratejilerine göre nasıl paylaştırıldığı incelenir. Temel amaç, aynı miktardaki suyun (yani damacanadaki tüm suyun) farklı doldurma sıralamalarına göre kaç şişe kullanıldığını anlamak ve sonuçta sadece 1 litrelik şişeleri kullanmak istendiğinde fazladan kaç tane 1 litrelik şişeye ihtiyaç duyulduğunu bulmaktır.
2. Temel Bilgiler ve Değişkenlerin Tanımlanması
-
Şişe Hacimleri:
- Küçük: 0,5 L
- Orta: 1,0 L
- Büyük: 1,5 L
-
Eşit Sayıda Şişe Varsayımı:
Problemde, her hacimdeki şişeden “eşit sayıda” bulunduğu belirtilir. Bu sayıya n diyelim. Yani:- 0,5 L’lik şişe sayısı = n
- 1,0 L’lik şişe sayısı = n
- 1,5 L’lik şişe sayısı = n
-
Damacananın Toplam Hacmi: Henüz bilinmiyor. Çözüm esnasında bu hacmi bulacağız.
-
İki Farklı Doldurma Stratejisi:
- Önce küçük hacimli şişelerden (0,5 L) başlayarak doldurma.
- Önce büyük hacimli şişelerden (1,5 L) başlayarak doldurma.
Her iki stratejinin sonunda da damacanadaki su tamamen bitiyor fakat farklı sayıda şişe türleri tam doldurulmuş ve bazen de bazı şişeler hiç kullanılmamış (ya da eksik kullanılmış) görülüyor.
3. İlk Senaryo: Küçük Şişelerden Büyüğe Doğru Doldurma
Metinde;
- Tüm suyu önce küçük hacimli şişeler ve sonra orta hacimli şişeler kullanılacak şekilde, tam dolduracak kadar sırasıyla aktarıyor.
- Elinde 2 adet 1,5 litrelik şişe boş kalıyor. Bu, büyük şişelerden 2 tanesine su kalmadığı anlamına gelir.
Dolayısıyla küçük (0,5 L) ve orta (1,0 L) hacimli şişelerden tamamı (yani toplamda n adet 0,5 L şişe ve n adet 1,0 L şişe) kullanılmış, ancak büyük (1,5 L) şişelerden sadece (n - 2) tanesi dolmuş. İki tanesi ise boş kalmış.
Elimizdeki “ilk senaryo” sonucunda damacananın hacminin şu şekilde hesaplandığını söyleyebiliriz:
4. İkinci Senaryo: Büyük Şişelerden Küçüğe Doğru Doldurma
Bu defa aynı kişi, aynı damacana içindeki suyu bu kez büyük hacimli (1,5 L) şişelerden başlayarak dolduruyor:
- Metinde “0,5 litrelik şişelerin yalnızca 1 tanesini kullandı” ifadesi geçiyor.
- Demek oluyor ki bu stratejide 1,5 litrelik şişelerin tamamı (n adet) dolarken, 1,0 litrelik şişelerin de (n adet) tamamı doluyor. Ancak 0,5 litrelik şişe sayısı yalnızca 1 tane kullanılıyor.
Dolayısıyla su yine tamamen bitiyor ama şöyle bir kullanım var:
- 1,5 L şişeler: n adet
- 1,0 L şişeler: n adet
- 0,5 L şişeler: 1 adet
Bu durumda damacananın hacmi bu senaryoya göre şöyle ölçülür:
5. Toplam Hacim Eşitliğini Kurma
Aynı damacana kullanıldığı için her iki senaryodaki toplam hacimler birbirine eşittir. Yani:
Dolayısıyla:
Bu denklemi çözdüğümüzde hem n değerine hem de damacananın toplam hacmine ulaşacağız.
6. Denklemlerin Çözümü ve Damacana Hacminin Bulunması
Adım 1: Sol Tarafı Sadeleştirme
Sol taraf (ilk senaryo)
- n \times 0{,}5 = 0{,}5n
- n \times 1 = n
- (n - 2) \times 1{,}5 = 1{,}5n - 3
Sol tarafın toplamı:
Adım 2: Sağ Tarafı Sadeleştirme
Sağ taraf (ikinci senaryo)
- n \times 1{,}5 = 1{,}5n
- n \times 1 = n
- 1 \times 0{,}5 = 0{,}5
Sağ tarafın toplamı:
Adım 3: Eşitliği Kurma
Buradan:
Yani her hacimde 7’şer tane şişe var (0,5 L, 1 L, 1,5 L).
Adım 4: Damacananın Toplam Hacmi
Artık n = 7 olduğunu biliyoruz. Bu değeri damacana hacminde yerine koyarsak:
-
İlk senaryo formülüyle:
\text{Hacim} = 7 \times 0{,}5 + 7 \times 1 + (7 - 2) \times 1{,}5= 3{,}5 + 7 + (5 \times 1{,}5)= 3{,}5 + 7 + 7{,}5 = 18Yani damacana 18 litre su alıyor.
-
İkinci senaryo formülüyle kontrol:
7 \times 1{,}5 + 7 \times 1 + 1 \times 0{,}5= 10{,}5 + 7 + 0{,}5 = 18
Her iki hesap da 18 litre sonucunu doğruluyor.
7. Yalnızca 1 Litrelik Şişelerle Doldurma Durumu
Soru, damacanadaki 18 litrelik suyun yalnızca 1 litrelik şişelerle doldurulmak istenmesi halinde, mevcut 1 litrelik şişeler (7 adet) yeterli olmadığı için kaç tane ekstra 1 litrelik şişe gerektiğini merak ediyor.
Toplam 18 litreyi yalnızca 1 L şişeler ile dolduracaksak 18 şişe lazım.
- Elimizde mevcut 1 L şişe sayısı = 7
- Gerekli 1 L şişe sayısı = 18
Ek olarak ihtiyaç duyulan 1 L şişe sayısı:
Bu nedenle cevap 11’dir.
8. Adım Adım Çözüm Tablosu
| Aşama | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Ortak değişken tanımı | 0,5 L, 1 L, 1,5 L şişelerin her birinden n tane vardır. | n = ? |
| 2. İlk senaryo (küçükten büyüğe): 2 adet 1,5 L şişe boş kaldı | Kullanılan hacim: n×0,5 + n×1 + (n−2)×1,5. | 3n − 3 |
| 3. İkinci senaryo (büyükten küçüğe): 0,5 L’den 1 tane | Kullanılan hacim: n×1,5 + n×1 + 1×0,5. | 2,5n + 0,5 |
| 4. Hacim eşitliği | 3n − 3 = 2,5n + 0,5 | n = 7 |
| 5. Damacana hacmi (örn. ilk senaryo) | 0,5×7 + 1×7 + (7−2)×1,5 = 18 L | Toplam 18 L |
| 6. Tamamen 1 L şişelerle doldurma | 18 litre için 18 adet 1 L şişe gerekir; mevcut 7 tane. | 18 − 7 = 11 fazladan şişe |
| 7. Nihai cevap | Yalnızca 1 litrelik şişelerle doldurmak için 11 tane ek 1 L şişe gerekir. | 11 |
9. Örnek Sayı Doğrulaması ve Kontrol
-
n = 7 olduğunda, her hacimde 7 şişe var:
- 0,5 L şişeler: 7 adet
- 1,0 L şişeler: 7 adet
- 1,5 L şişeler: 7 adet
-
İlk Senaryo (Küçükten Büyüğe):
- Tüm 0,5 L şişeler (7 adet) doldurulur → 3,5 L
- Tüm 1 L şişeler (7 adet) doldurulur → 7 L
- Sonra 1,5 L şişelerden 5 tanesi doldurulur → 7,5 L
- Toplam = 3,5 + 7 + 7,5 = 18 L; geriye 2 tane 1,5 L şişe boş kalır.
-
İkinci Senaryo (Büyükten Küçüğe):
- Tüm 1,5 L şişeler (7 adet) doldurulur → 10,5 L
- Tüm 1 L şişeler (7 adet) doldurulur → 7 L
- Ardından yalnızca 1 tane 0,5 L şişe doldurulur → 0,5 L
- Toplam = 10,5 + 7 + 0,5 = 18 L.
Bu örnek değerler, soruda anlatılan iki farklı doldurma şeklinin de aynı toplam hacme (18 L) karşılık geldiğini gösterir.
10. Ek Açıklamalar ve Olası Tuzaklar
- Eşit Şişe Sayısı Varsayımı: Soruda “eşit sayıda” ifadesi çok önemlidir. Birçok öğrenci n’in tam sayıda kalıp kalmayacağına veya hangi denklemi nasıl kuracağına takılabilir.
- Dolu-Boş Durumu: Özellikle ilk senaryoda 1,5 L şişelerin sadece (n - 2) tanesinin doldurulması, ikinci senaryoda da 0,5 L şişeden sadece 1 adet doldurulması gibi detaylar toplam hacmi belirlemede kilittir.
- Cevap Seçenekleri: Soruda verilen şıklar (A) 10, (B) 11, (C) 12, (D) 13, (E) 14. Yaptığımız hesap “11” sonucunu veriyor (B).
- Toplam Hacmin Tekrar Kullanımı: Soru, damacananın toplam hacmini doğrudan sormuyor; ancak bu hacmi bulmadan, yalnızca 1 L şişelerle doldurmada ihtiyaç duyulacak ek şişe sayısını bulmak zordur.
11. Sonuç ve Özet
- Soruyu çözerken önce ikili doldurma senaryolarından yola çıkarak damacananın hacmini bulduk.
- Uzun denklemlerle uğraşmak yerine, denklemi düzgün sadeleştirip n = 7 sonucuna ulaştık.
- Böylece damacananın toplam kapasitesinin 18 litre olduğu anlaşıldı.
- Sadece 1 litrelik şişelerle 18 litrelik suyu doldurmak istersek 18 adet 1 litrelik şişe gerekir; elimizde 7 adet olduğu için 11 tane daha gerekir.
Dolayısıyla sorunun doğru yanıtı 11’dir.
Cevap: 11 (B seçeneği)
