- Sınıf Söz Sanatları Abartma Benzetme Kişileştirme Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı
8. Sınıf Söz Sanatları (Abartma, Benzetme, Kişileştirme) Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı
Öne Çıkan Noktalar
- Benzetme (Teşbih); aralarında ilgi bulunan iki kavramdan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir ve 4 temel unsurdan oluşur.
- Kişileştirme (Teşhis); insan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana özgü duygu ve davranışların yüklenmesidir.
- Abartma (Mübalağa); bir durumun, olayın ya da varlığın niteliğini olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterme sanatıdır.
Söz sanatları, anlatımı daha etkili, canlı ve etkileyici kılmak amacıyla kelimelerin mecaz veya farklı anlam ilişkileriyle kullanılmasıdır. 8. sınıf Türkçe müfredatında ve LGS sınavında sıklıkla karşılaşılan temel söz sanatları benzetme, kişileştirme ve abartma olarak öne çıkar.
İçindekiler
- Söz Sanatları Konu Anlatımı ve Temel Unsurlar
- Benzetme, Kişileştirme ve Abartma Karşılaştırması
- 8. Sınıf Çözümlü Ödev Soruları
- Öğrenci Çalışma Kağıdı ve Alıştırmalar
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
1. Söz Sanatları Konu Anlatımı ve Temel Unsurlar
A. Benzetme (Teşbih)
Aralarında ortak nitelik bulunan iki şeyden zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. Tam bir benzetmede 4 ana unsur yer alır:
- Benzeyen: Özellikçe zayıf olan varlık.
- Benzetilen (Kendisine Benzetilen): Özellikçe güçlü olan varlık.
- Benzetme Yönü: İki varlık arasındaki ortak nitelik.
- Benzetme Edatı: Benzetme ilişkisi kuran kelime (gibi, kadar, sanki, tıpkı).
Pro İpucu: Bir cümlede benzetme edatı (gibi, kadar) veya benzetme yönü bulunmasa bile sadece benzeyen ve benzetilen ile de benzetme yapılabilir (örneğin: “Pamuk eller”).
- Örnek: “Askerlerimiz aslan gibi cesurca savaştı.”
- Benzeyen: Askerlerimiz
- Benzetilen: Aslan
- Benzetme Edatı: Gibi
- Benzetme Yönü: Cesurca
B. Kişileştirme (Teşhis)
İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, bitkilere ya da hayvanlara insana ait duygu, düşünce ve eylemlerin verilmesidir.
- Örnek: “Ağaçlar rüzgârda tatlı tatlı fısıldaşıyordu.”
- Açıklama: Fısıldaşmak insana özgü bir eylemdir. Bu nitelik ağaçlara verilerek kişileştirme yapılmıştır.
Uyarı: Kişileştirmenin olduğu her yerde örtülü bir benzetme de vardır; çünkü insan dışındaki varlık insana benzetilmektedir. Ancak sorularda öncelikli sanat sorulduğunda “kişileştirme” seçilmelidir.
C. Abartma (Mübalağa)
Bir şeyin niteliğini, durumunu veya miktarını kabul edilebilir sınırların çok üstünde büyülterek ya da küçülterek anlatma sanatıdır.
- Örnek: “O kadar çok ağladı ki gözyaşları sel oldu akan suya karıştı.”
- Açıklama: Gözyaşlarının sel olması gerçek hayat sınırlarını aşan bir durum olduğu için abartma yapılmıştır.
2. Benzetme, Kişileştirme ve Abartma Karşılaştırması
| Söz Sanatı | Amacı | Temel Mantığı | Ayırt Edici İpucu | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|---|
| Benzetme | Anlatımı somutlaştırmak | Zayıf olanı güçlüye benzetmek | Gibi, kadar, sanki edatları aranır | “Buz gibi soğuk su içti.” |
| Kişileştirme | Duygu ve canlılık katmak | İnsan özelliklerini doğaya aktarmak | İnsana ait eylemler (gülmek, ağlamak, küsmek) | “Bulutlar gökyüzünde ağlıyordu.” |
| Abartma | Etkiyi artırmak | Durumu çok büyütmek veya küçültmek | Gerçekleşmesi imkânsız abartılı ifadeler | “Dünyalar kadar ödevim var.” |
3. 8. Sınıf Çözümlü Ödev Soruları
Soru 1 (Çoktan Seçmeli)
“Rüzgâr, dağların arasında yalnızlıktan sıkılmış, esmeye bir süre ara vermişti.”
Bu cümlede kullanılan ana söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Abartma
B) Kişileştirme
C) Benzetme
D) Konuşturma
ÇÖZÜM ADIMLARI:
- Adım 1 — Cümlenin İncelenmesi: Cümlede rüzgârın “yalnızlık hissetmesi” ve “sıkılması” durumları belirtilmiştir.
- Adım 2 — Unsurların Analizi: Yalnızlıktan sıkılmak insana özgü psikolojik bir durumdur. Rüzgâr gibi doğal bir olaya bu duygu yüklenmiştir.
- Adım 3 — Seçenek Karşılaştırması:
A. Abartma — Durum olduğundan büyük veya küçük gösterilmemiştir.
B. Kişileştirme — İnsana ait sıkılma hissi rüzgâra aktarıldığı için doğrudur.
C. Benzetme — Benzetme edatı veya benzetilen bir öğe yoktur.
D. Konuşturma — Rüzgâr konuşturulmamış, sadece duygusu ifade edilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: B) Kişileştirme
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soru 2 (Çoktan Seçmeli)
“Bir ah çeksem dağı taşı eritir,
Gözüm yaşı değirmeni yürütür.”
Bu dizelerde ağır basan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kişileştirme
B) Benzetme
C) Abartma
D) Tezat
ÇÖZÜM ADIMLARI:
- Adım 1 — Cümlenin İncelenmesi: Şair, ah çekmesinin dağı taşı eriteceğini ve gözyaşının değirmeni döndüreceğini söylemektedir.
- Adım 2 — Unsurların Analizi: Bir insanın nefesinin dağı eritmesi ya da gözyaşının değirmen çarkını döndürmesi mantık ve fizik kurallarına aykırı bir büyütmedir.
- Adım 3 — Seçenek Karşılaştırması:
A. Kişileştirme — İnsan dışı bir varlığa insani özellik verilmemiştir.
B. Benzetme — İki unsur arasında benzetme ilişkisi kurulmamıştır.
C. Abartma — Olayın etkisi aşırı derecede büyütüldüğü için doğrudur.
D. Tezat — Zıt kavramlar bir arada kullanılmamıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: C) Abartma
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Öğrenci Çalışma Kağıdı ve Alıştırmalar
Alıştırma A: Söz Sanatını Tespit Etme
Aşağıdaki cümlelerde hangi söz sanatının kullanıldığını karşılarına yazınız:
- “Kutulardan çıkan eski fotoğrafları görünce gözleri deniz oldu.” \rightarrow (Abartma)
- “Güneş sabahın erken saatlerinde şehre gülümsüyordu.” \rightarrow (Kişileştirme)
- “Ceviz kadar iri dolu taneleri camlara vuruyordu.” \rightarrow (Benzetme)
- “İğne atsan yere düşmeyecek kadar kalabalık bir pazardı.” \rightarrow (Abartma)
- “Dertli sarmaşık duvarlara sarılarak ağlıyordu.” \rightarrow (Kişileştirme)
Alıştırma B: Benzetme Unsurlarını Ayırma
“Altın gibi sarı saçları omuzlarına dökülüyordu.”
- Benzeyen: Saçlar
- Benzetilen: Altın
- Benzetme Edatı: Gibi
- Benzetme Yönü: Sarı olması
5. Özet Tablo
| Sanat Adı | Arapça Karşılığı | Kısa Tanımı | Anahtar Kelime / Özellik |
|---|---|---|---|
| Benzetme | Teşbih | İki varlık arasında ilgi kurma | Gibi, kadar, benziyor |
| Kişileştirme | Teşhis | İnsani özelliği doğaya verme | Duygu aktarımı, eylem aktarımı |
| Abartma | Mübalağa | Durumu olduğundan aşırı gösterme | Aşırı büyütme veya küçültme |
6. Sıkça Sorulan Sorular
1. Kişileştirmenin olduğu her cümlede konuşturma (intak) sanatı da var mıdır?
Hayır, her kişileştirmede konuşturma yoktur. Ancak konuşturma (intak) sanatının olduğu her yerde mutlaka kişileştirme vardır; çünkü bir varlığın konuşması doğrudan insani bir özelliktir.
2. Benzetme edatı olmadan da benzetme yapılabilir mi?
Evet, yapılabilir. Buna yalın benzetme (teşbih-i beliğ) denir. Sadece benzeyen ve benzetilen kullanılarak yapılır. Örneğin: “Kömür gözlü çocuk” tamlamasında edat olmadığı halde benzetme vardır.
3. LGS Türkçe sorularında söz sanatları nasıl karşımıza çıkar?
LGS’de genellikle kısa metinler veya şiir dizeleri verilerek parçadaki söz sanatının hangisi olduğu ya da hangilerinin birlikte kullanıldığı sorulur. Ayrıca cümle eşleştirme soruları da sıkça sorulmaktadır.
Söz sanatları konusunu pekiştirmek için 8. sınıf LGS tarzı yeni nesil 3 adet pekiştirme sorusu daha çözmemi ister misin?